Postuum excuses gevraagd voor man die WO II bekortte

Rotterdam, 4 sept. Het Britse wiskundig genie Alan Turing, die tijdens de Tweede Wereldoorlog codeberichten van de Duitsers kraakte, werd in 1952 wegens een homorelatie vervolgd. Collega’s willen postuum excuses voor hem.

De Britse wiskundige en informaticus Alan Turing heeft de Tweede Wereldoorlog verkort door de versleutelde berichten van de Duitse strijdkrachten te helpen ontcijferen. Maar nog geen zeven jaar na de oorlog maakte de Britse overheid de man die de grondslag legde voor de computerwetenschap het werken onmogelijk. En zijn reputatie werd verwoest nadat hij in 1952 werd vervolgd, omdat hij openlijk een seksuele relatie met een man had toegegeven.

Dat was in Groot-Brittannië tot 1967 strafbaar. Tijdens de spionageschandalen op het hoogtepunt van de Koude Oorlog zou zijn geaardheid hem chantabel maken, heette het. Turing moest kiezen tussen celstraf of chemische castratie met oestrogeen-injecties – hij koos het laatste. In 1954 pleegde hij zelfmoord, 41 jaar oud.

„Niet meer van deze tijd, als ik Brit was, zou ik zeker tekenen", zegt de Nijmeegse logicus, computerwetenschapper en Spinozaprijswinnaar Henk Barendregt. Hij doelt op de petitie die de Britse regering oproept om Turing postuum excuus aan te bieden. Duizenden Britten hebben er de afgelopen twee weken hun namen onder gezet.

Enigma

„Het leek of de Britten een blinde vlek voor Turing hadden gekregen", zegt computerexpert en schrijver John Graham-Cumming, die de petitie opstelde. Zeker, er zijn boeken geschreven en films gemaakt over het kraken van de Duitse Enigma-machines. Maar Turing raakte bij het brede publiek in de vergetelheid, zegt hij. Het museum in Bletchley Park, het landhuis waar Turing met zijn team vanaf 1940 codes kraakte, moet het al jaren zonder overheidssteun doen.

Graham-Cumming ergerde zich er zo aan dat hij besloot de petitie op te stellen. Dat zoveel mensen die steunen – nu ruim 27.000 – verraste hem. „Evolutiebioloog Richard Dawkins tekende", zegt hij met enige verbazing, „schrijver Ian McEwan, acteur Stephen Fry, de wiskundige Sir Roger Penrose, fysicus Sir Michael Berry en talloze gewone burgers."

Collega-wetenschappers wisten tijdens en voor de Tweede Wereldoorlog van Turings homoseksualiteit, hij was daar op Bletchley Park ook open over. Zij zagen vooral zijn genialiteit. Al op 24-jarige leeftijd schreef Turing het wiskundige en conceptuele artikel (On computable numbers) dat van hem ‘de vader van de informatica’ maakte.

Hij ontwikkelde de zogeheten ‘Turing-test’ die vaststelt of een computer intelligent is: dat zou zo zijn als een proefpersoon die de computer niet ziet maar er wel mee communiceert, gelooft dat hij met een mens van doen heeft. Turing maakte ook een gedetailleerd ontwerp voor de eerste computer ooit.

Grondlegger

De Nijmeegse hoogleraar Barendregt zou ook vanwege al dit werk zeker getekend hebben: „Turing is de grondlegger van ons vak." Cryptograaf en wiskundige Ronald Cramer, hoogleraar in Leiden, zou zijn naam niet onder de petitie zetten. "Natuurlijk, de behandeling van Turing is abject. Maar wat schieten we op met excuses achteraf?"

In de wetenschap heeft Turing bovendien nimmer ter discussie gestaan, zegt hij. „De belangrijkste informatica-prijs is naar hem vernoemd. Zijn wetenschappelijke reputatie staat buiten kijf."

Graham-Cumming hoopt nu wel op excuses van de Britse regering. Deze zomer is het 70 jaar geleden dat de Britse geheime dienst in Bletchley Park, met de codenaam Station X, met het ontcijferingswerk begon, zegt Graham- Cumming. „Een goed moment voor een spijtbetuiging."