Gaddafi verbijstert VN met chaotische toespraak
De wereld is wel wat gewend van de Libische leider Moammar Gaddafi. Toch wist hij gisteren met zijn toespraak bij de VN in New York nog veel van de aanwezigen te verbijsteren.
New York, 24 sept. Met warmte sprak hij over „mijn zoon, Barack Obama”. Met bitterheid over de ongelijke machtsverdeling in de wereld. En met hoon over de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, die hij gisteren als een van de eerste staatshoofden mocht toespreken.
In de veertig jaar dat hij Libië regeert is de wereld wel wat gewend geraakt van Moammar Gaddafi. Maar met de theatrale, chaotische en deels geïmproviseerde toespraak die hij gisteren hield bij de VN in New York, wist hij toch nog veel van de aanwezigen te verbijsteren.
Hij was er voor het eerst. In een lang, koperkleurig gewaad, met rechts op zijn borst een kaart van Afrika, betrad de Libische leider, tevens voorzitter van de Afrikaanse Unie, het spreekgestoelte. De vele tientallen staatshoofden en regeringsleiders in de zaal, vergezeld van een veelvoud aan diplomaten, hadden net de toespraak gehoord van een andere debutant bij de VN, de Amerikaanse president Obama.
Al snel kreeg men in de gaten dat ook dit geen doorsnee rede zou worden. Zwaaiend met een exemplaar van het Handvest van de Verenigde Naties, een soort grondwet van de volkerenorganisatie, lanceerde Gaddafi een felle aanval op de Veiligheidsraad, „die maar beter de Terreurraad zou kunnen heten”, en op het Handvest.
„De preambule is veelbelovend, alle landen zijn gelijk staat er. Maar zijn we gelijk wat betreft permanente vertegenwoordiging in de Veiligheidsraad? Nee!” Even leek Gaddafi het boekje te gaan verscheuren – een zucht van schrik ging door de zaal – maar uiteindelijk gooide hij het slechts minachtend over zijn schouder. „Dit zullen we nooit accepteren!”.
Op het podium vertrok de pas aangetreden voorzitter van de Algemene Vergadering, Gaddafi’s landgenoot en onderdaan Ali Treki, geen spier. „Deze vergadering van alle landen zou de macht moeten hebben. Maar wij dienen slechts als decor”, aldus Gaddafi tegen de presidenten en premiers, van wie er overigens steeds meer de zaal verlieten. „Het is hier net de Speakers Corner in Hyde Park. Je houdt je rede en je vertrekt weer.” Er werd wat gegeneerd gelachen, gefluisterd maar af en toe ook geapplaudiseerd.
De manier waarop de permanente zetels in de Veiligheidsraad zijn verdeeld is niet alleen ondemocratisch, aldus de man die veertig jaar geleden met een staatsgreep aan de macht kwam, „het is een dictatoriale procedure. Het is terrorisme!”. Ook nadat hij dat laatste drie keer herhaald had, alsof hij een reactie verwachtte, reageerde niemand.
En zo ging Gaddafi door, af en toe steun zoekend in zijn grote stapel handgeschreven aantekeningen – anderhalf uur lang, zes keer de tijdsduur die elke spreker is toegemeten. Omdat de meeste afgevaardigden van verre moesten komen en nu door het tijdsverschil tegen de slaap zaten te vechten, merkte hij met groot inlevingsvermogen op, („zelf werd ik ook om vier uur wakker”, bekende hij), zouden de Verenigde Naties maar het beste kunnen verhuizen naar het „het midden van de wereld”.
De draad van het betoog werd steeds ongrijpbaarder. De Veiligheidsraad moest afgeschaft worden, maar tegelijk pleitte hij er ook voor om de Afrikaanse Unie er in op te nemen. En hoewel hij voortdurend om meer democratie vroeg, zou Obama, „zoon van Afrika”, voor altijd president Amerika moeten blijven.
De Britse premier Brown, in eigen land gehekeld over de vrijlating van de Libische terrorist Al-Megrahi en de goede banden van zijn regering met olieproducent Libië, begon zijn rede ’s middags met een reactie. „Ik sta hier om het handvest te steunen, niet om het te verscheuren.”