Verkiezingen Zweden zijn strijd om het midden

De centrum-rechtse regering in Zweden hoopt vandaag herkozen te worden. Zonder de verzorgingsstaat openlijk ter discussie te stellen bezuinigde ze wel.

Stockholm, 19 sept. Mogelijk nog meer dan met het koningshuis, Ikea, meren of bossen identificeren Zweden zich met de verzorgingsstaat. En toch lijkt het erop dat ze vandaag bij de parlementsverkiezingen de centrum-rechtse regering, die de afgelopen vier jaar juist aan de fundamenten van dat sociale stelsel kwam, opnieuw het regeringsmandaat zullen verlenen.

Alliantie

Een tweede zege op rij van de Alliantie – zoals het verbond van de ‘Moderaten’, de Centrumpartij, de christen-democraten en de Volkspartij wordt genoemd – is nieuw voor Zweden, waar de sociaal-democratische partij tussen 1932 en 2006 bijna onafgebroken de kabinetten domineerde. Bovendien is de huidige regering verantwoordelijk voor een reeks impopulaire hervormingen. Ze verlaagde de werkloosheidsuitkeringen, zette een limiet op ziekteverlof, stuurde zelfs terminale kankerpatiënten naar het arbeidsbureau – hetgeen tot fel protest leidde. En ondanks die pijnlijke ingrepen steeg het werkloosheidscijfer tijdens deze regeerperiode van 6,5 procent in 2006 tot 8 procent dit jaar.

Meerderheidskabinet straks onhaalbaar?

Klik voor vergroting (popup).
• Bij de verkiezingen vandaag halen de xenofobe ‘Zweedse Democraten’ volgens de peilingen net de kiesdrempel van 4 procent. Dat zou een eind kunnen maken aan de overzichtelijke Zweedse ‘blokpolitiek’.

• Samenwerking met de Zweedse Democraten hebben zowel het centrum-rechtse als het centrum-linkse blok op voorhand uitgesloten. Het is daarom de vraag of een van beide blokken nog een meerderheidskabinet kan vormen. Dat geldt ook als kleine partijen als de Centrumpartij, de christen-democraten of de Linkse partij de kiesdrempel niet halen. Niettemin staat de Zweedse economie er heel behoorlijk voor, gelet op de economische crisis. Anders Borg, de flamboyante minister van Financiën – paardenstaart en oorbel – wist de Zweedse arbeidsplaatsen bij de verkoop van Volvo en Saab goeddeels te behouden, hield de staatsfinanciën op orde en wist dat in de aanloop naar de verkiezingen handig uit te venten. Daarbij verlaagde de regering de inkomstenbelasting. Wel vier keer. Als de Alliantie straks wint, gaan de belastingen een vijfde maal omlaag. Daar blijken zelfs de Zweden niet ongevoelig voor.

De verkiezingscampagnes gaan de laatste weken vrijwel uitsluitend over banen en belastingen. En hoe vaker het over economie gaat, hoe meer de Alliantie profiteert. Temeer daar de centrum-rechtse coalitie zich bedient van een uitgekiende retoriek. Premier Fredrik Reinfeldt, lijsttrekker van de Moderaten, spreekt telkens over de ‘puzzel des levens’ waarmee hij begrip toont voor de werknemer die schippert tussen baan en gezin, tussen rekeningen en het hockeyveld. Hij appelleert expliciet aan een groep die politici door alle zorgen om de zwakkeren in de samenleving bijna waren vergeten: de werkende middenklasse.

'Echte arbeiderspartij'

Tegelijk flirt Reinfeldt met de linkerzijde van het electoraat, door zijn partij consequent ‘de enige echte arbeiderspartij’ en de partij ‘voor normale mensen’ te noemen. De Alliantie heeft voor het eerst gezegd dat ze de verzorgingsstaat in grote lijnen wil behouden. Betaald ouderschapsverlof (ruim een jaar per kind per stel) blijft onaangetast. Artsenbezoek blijft nagenoeg gratis, kinderopvang zwaar gesubsidieerd. En de belasting blijft onverminderd hoog. Bij een bruto salaris van 100 euro betaalt de werkgever nog altijd zo’n 140 euro en ontvangt de werknemer ongeveer 70 euro. Door het sociale stelsel niet direct ter discussie te stellen, trachten de moderaten de sociaal-democraten hun bestaansrecht te ontnemen.

In hun poging het electorale midden terug te winnen, beloven de sociaal-democraten bij winst niet alle belastingverlagingen terug te draaien, en zelfs een belastingverlaging (voor gepensioneerden) in te voeren. Om de kans op regeringsdeelname te vergroten besloot de partij al voor de verkiezingen samenwerking aan te gaan met de oude communistische partij en de Milieupartij. Volgens de peilingen baat het niet. Die voorspellen dat de sociaal-democratische partij voor het eerst sinds 1917 niet de grootste zal worden.