Wie-is-wie in de zaak-Williamson?

Paus Benedictus XVI heeft zaterdag 24 januari de excommunicatie van vier bisschoppen van de conservatieve ‘priesterbroederschap Pius X’ opgeheven, onder wie de Britse Holocaust-ontkenner Richard Williamson. Een kort overzicht van de hoofdrolspelers.

Richard Williamson

De Britse bisschop Richard Williamson (1940) is al jaren een omstreden figuur, zowel binnen de rooms-katholieke gemeenschap als daarbuiten. Zowel zijn verzet tegen vernieuwingen binnen de katholieke kerk als zijn recente ontkenning van de massamoord op de joden in gaskamers tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft bij velen kwaad bloed gezet.

Opgegroeid in een anglicaans gezin, volgde hij aanvankelijk de gebruikelijke weg van het Britse establishment. Hij bezocht de dure particuliere kostschool in Winchester, gevolgd door een studie literatuurwetenschap in Cambridge. Daarna werkte hij in de jaren zestig enige tijd in Ghana. In Afrika ontmoette hij onder anderen de oude Albert Schweitzer.

Op zijn 31-ste bekeerde hij zich tot het katholieke geloof en begon een priesteropleiding. Al spoedig ontpopte hij zich als een fervent conservatief. Williamson werd een volgeling van de uiterst behoudende Franse aartsbisschop Marcel Lefèbvre. Deze wijdde hem in 1988 tegen de zin van het Vaticaan tot bisschop, hetgeen tot zijn excommunicatie leidde. Hij werkte onder meer aan seminaries in de Verenigde Staten en Argentinië. Hij wijdde ook zelf priesters, die echter geen erkenning van het Vaticaan kregen. Uitgebreider portret van Williamson.

Paus Benedictus XVI

De Duitser Joseph Alois Ratzinger (geboren op 16 april 1927) werd op 19 april 2005 gekozen tot paus van de katholieke kerk. Hij nam de naam Benedictus XVI aan.

In Duitse kerkringen wordt ter duiding van het opheffen van de excommunicatie op gewezen dat Benedictus XVI zich persoonlijk sterk inzet voor het behoud van de zogeheten kerkelijke eenheid. ‘Verloren zonen’ moeten worden teruggehaald; kerkelijke tradities en gebeden die allang waren afgeschaft , worden door Benedictus in ere hersteld. Zoals het omstreden Goede Vrijdaggebed, waarin sinds 2007 weer de hoop wordt uitgesproken dat de joden zich tot Jezus Christus mogen bekeren. Met deze en andere ingrepen draait Benedictus in feite de moderniseringen van het Tweede Vaticaanse Concilie terug.

Het is juist deze zucht naar „de zogenaamde waarheid en de macht van de eigen kerk” die de paus op kritiek komt te staan. Van bijvoorbeeld Hans Küng, de van oorsprong Zwitserse theoloog die jarenlang aan de universiteit van het Duitse Tübingen doceerde.

Angela Merkel

De Duitse bondskanselier Merkel heeft zich ook in het debat gemengd - hoogst ongebruikelijk. Het is nog maar zelden voorgekomen dat een Duitse politiek leider zich zo nadrukkelijk met kerkzaken bemoeit. Joden in Duitsland juichen haar optreden toe.

De zelden zeer uitgesproken en meestal afwachtende Merkel toont met dit gevoelige thema daadkracht die waarnemers verrast. Ze eiste van de paus dat hij „ondubbelzinnig duidelijk maakt dat er geen ontkenning van de Holocaust mag zijn”.

Merkel liet blijken dat ze als protestants-christelijke „bemoedigd” is door het feit dat er ook in de rooms-katholieke kerk velen zijn die opheldering van het Vaticaan verlangen. De bondskanselier is domineesdochter. Haar vader was predikant in de DDR.