Roestvrije Rita reageert niet als een windvaantje

Rita Verdonk houdt zich niet bezig met haar imago van ijzeren dame, zegt haar woordvoerder. Maar ze luncht wel met PvdA'ers om zich over dat beeld te beklagen.

ROTTERDAM, 6 JULI. Imagebuilding. Anton van Kalmthout, hoogleraar strafrecht in Tilburg, spreekt het woord met enige afschuw uit. Minister Rita Verdonk (Vreemdelingenzaken en Integratie, VVD) beweert volgens hem bij voortduring in ferme bewoordingen dat er niet langer gedoogd wordt in dit land, dat asielzoekers die zijn uitgeprocedeerd het land worden uitgezet, dat we geen migranten meer toelaten die zich niet in Nederland verdiepen en en de taal niet leren. ,,Maar daarmee heb je de klus nog niet geklaard.''

Haar rechtlijnige visie doet het momenteel goed bij een groot deel van het electoraat in Nederland, zegt de hoogleraar. ,,Maar ze ontkent zo wel dat de asiel- en integratieproblematiek gecompliceerd is. Dat ook zij er niet in slaagt om alle uitgeprocedeerde asielzoekers het land uit te zetten.''

Volgens Van Kalmthout belandt eenderde van de 26.000 vluchtelingen die worden gedwongen om terug te keren nog steeds in de illegaliteit. ,,Wetenschappers die dat in onderzoek aantonen, worden door haar genegeerd.''

Ruim twee jaar na haar aantreden zijn de meningen over Verdonk sterk verdeeld. IJzeren Rita of Roestvrije Rita wordt ze vaak genoemd. Een vrouw met een duidelijke boodschap die eerlijk is en doet wat ze zegt, vindt de één, maar met een onderontwikkeld inlevingsvermogen, vindt de ander. ,,Ik kan met niet aan de indruk onttrekken dat ze zelfs enigszins geniet van het feit dat ze omstreden is'', zegt het Kamerlid Dijsselbloem (PvdA). ,,Dat zag je vorige week bij de slavernijherdenking. Ze wist dat ze niet welkom was. Maar ze gaat, met de borst vooruit en met een stalen glimlach.''

Maar is er is ook waardering onder wetenschappers, politici en trendwatchers voor de manier waarop Verdonk met haar 'hoofdpijnportefeuille' nog steeds pal overeind staat. ,,Wat imagoprobleem?'', zegt trendwatcher Adjied Bakas van Dexter in Amsterdam ,,Het probleem is niet zozeer Verdonk, maar dat we in Nederland gewend zijn dat ministers als windvaantjes op kritiek reageren.'' Dat Verdonk als kille vrouw te boek staat die zielige buitenlanders het land uitzet, is voor een deel onlosmakelijk verbonden met de beleidsterreinen waarvoor ze is aangesteld, erkent Ella Kalsbeek, Kamerlid (PvdA) en voormalig staatssecretaris van Justitie (2001-2002). ,,Je doet het zelden goed.'' Maar wat Kalsbeek mist in het optreden van Verdonk is empathie en respect voor vluchtelingen en migranten. ,,Afgezien van de vraag of ze nu mogen blijven of niet, het gaat om mensen die vaak onder moeilijke omstandigheden naar Nederland zijn gekomen. Hun wens om een beter leven te zoeken, zeker voor hun kinderen, is tot op zeker hoogte legitiem.''

Volgens Eduard Nazarski, directeur van Vluchtelingenwerk Nederland, is dat precies het probleem. ,,Verdonk stelt zich op als een interimmanager die binnen een half jaar de tent volledig moet reorganiseren. Het is haar ambitie om definitief af te rekenen met de gedoogcultuur in Nederland. Daarom is ze lid van de VVD geworden en in dit kabinet gaan zitten.'' Nazarski waardeert de duidelijkheid waarmee ze haar beleid neerzet. ,,Maar tegelijkertijd leidt dat wel tot een simplistische voorstelling van de asiel- en integratieproblematiek.

,,We houden zoveel mogelijk mensen buiten de deur, wie uitgeprocedeerd is moet weg en wie eenmaal binnen is moet snel de taal leren en zich aan Nederland hechten. Nazarski en Van Kalmthout verwijten Verdonk dat ze in haar haast om dat te bereiken te weinig oog heeft voor het slechte functioneren van haar eigen diensten, zoals de Immigratie- en Naturalisatiedienst. Ook de Nationale Ombudsman tikte haar deze week daarover opnieuw op de vingers. Van Kalmthout: ,,In het Kamerdebat eind vorige maand over het feit dat Congo vertrouwelijke Nederlandse overheidsinformatie in handen heeft over uitgeprocedeerde asielzoekers zag je die reflex. Verdonk ging pal achter de IND staan. Maar ondertussen gaat het wel om mensen die grote risico's lopen bij hun terugkeer.'' Volgens de Rotterdamse hoogleraar Han Entzinger beroept Verdonk zich vaak op de publieke opinie die in haar grote mate zou steunen. ,,Maar ze is wel minister en die zou niet tegenstellingen in de samenleving moeten aanwakkeren.'' Ook het Kamerlid Sterk (CDA) sprak haar daar in april op de Kamer op aan. ,,U moet meer doen aan binding in de samenleving. U bent ook de minister van de moslims,'' aldus Sterk. GroenLinks'er Naima Azough ging verder: ,,U speelt te vaak de etnische kaart. Dat levert u wel politiek winst op, maar u verliest het land.''

Dat Verdonk zich wel gekrenkt voelt door het beeld van harde, arrogante dame heeft ze in interviews wel laten blijken. Ook beklaagde ze zich daarover bij Kamerleden van de PvdA, zoals Karin Adelmund en John Leerdam. Ze lunchten op haar initiatief met Verdonk. Leerdam: ,,Het probleem van Verdonk is dat ze aan de ene kant de iron lady is, de vrouw met ballen, maar dat ze van slag is als de bal hard naar haar terug wordt gespeeld. Ze vat dat dan zeer persoonlijk op.'' Onzin, zeggen mensen op haar ministerie van Justitie. ,,Ze blijft juist altijd uiterst zakelijk.'' De afdeling voorlichting zegt niet bezig te zijn met de pr van Verdonk, ,,We zijn er om het beleid uit te dragen.'' Ook heeft ze alleen een politieke adviseur, vanuit de VVD. Maar intussen wordt, mede op initiatief van die politieke adviseur, wel driftig gewerkt aan een publiekscampagne die dit najaar van start gaat. Het is tijd, zo vindt men op het ministerie, om de aandacht van de asielproblematiek naar integratie te verleggen. Die campagne zal de nadruk leggen op de binding van autochtonen en allochtonen.