In Uden zijn de rollen omgedraaid
In Uden zijn de spanningen tussen autochtone en allochtone jongeren toegenomen. De versnelde economische groei van de Turken, met name de jongeren, leidt tot onzekerheid.
UDEN, 2 APRIL. De rollen in Uden zijn omgedraaid, zegt inwoner Hasan Polat (38). ,,Als wij vroeger naar de disco gingen, dan gingen wij met zijn vijftienen. Als iemand ons scheef aankeek, dan werd hij hardhandig aangepakt. Wij wilden niet integreren. Tegenwoordig is dat andersom. Jonge autochtonen zoeken bewust de confrontatie met jonge allochtonen. Zij willen vechten, wij snappen daar niets van.''
Het dorp Uden in Noord-Brabant werd deze week opgeschrikt door een tweede brand in de islamitische basisschool Bedir. De politie hield dezelfde dag een 17-jarige autochtone Udenaar aan. Ook wordt de school, in tegenstelling tot na de eerste aangestoken brand in oktober, nu extra bewaakt. Toen hield de politie zes jongeren aan. De jongeren, die hebben bekend, behoren tot een groep zogenaamde 'lonsdale-jongeren', zo genoemd omdat ze vaak kleding dragen van het Britse merk Lonsdale en vaak openlijk extreem-rechtse sympathieën vertonen.Uden telt 40.000 inwoners, van wie 1.500 van origine Turks zijn. Waarom lopen juist in deze dorpsgemeenschap de sociale spanningen zo hevig op? Vervreemding en verveling, zo vat Han Rijgersberg van stichting Palet, een steunpunt voor multiculturele ontwikkelingen in Brabant, de oorzaken van de sociale spanningen samen. Na de eerste brandstichting riep de burgemeester van Uden de hulp in van Palet. ,,De Turken beginnen in Uden wortel te schieten'', zegt Rijgersberg. ,,Ze openen winkels, eigen scholen en verenigingen. Oud-Hollandse begrippen als reinheid, regelmaat en rust staan bij hen nog hoog in het vaandel. Wie zich niet tegen de eigen groep keert, door zich bijvoorbeeld openlijk te manifesteren als homoseksueel of drugsgebruiker, kan rekenen op warmte en bescherming.''
De wereldwijde polarisatie van moslims en niet-moslims na '11 september' heeft die band volgens Rijgersberg sterker gemaakt. ,,De Turken groeien, jong en oud, naar elkaar toe. Dat wekt bij een deel van de autochtonen onzekerheid op. Maar ook de komst van Europa draagt daar aan bij. Boerenbedrijven in Brabant hebben te maken met nieuwe strenge wetgeving. Iets wat altijd zo was, is niet meer zo.''
Wie enige tijd in Uden doorbrengt, valt op dat een aanzienlijk deel van de Turkse gemeenschap goed opgeleid is. Hasan Polat bijvoorbeeld is accountmanager bij Bayer, heeft hbo-opleiding afgerond, spreekt vlekkeloos Nederlands en is lid van de pas opgerichte migrantenraad Uden. Zijn broer Ahmet (40) is eveneens hoog opgeleid en bestuursvoorzitter van de Milli Gorüs-moskee in Uden. Hasan noemt zich zelf een gematigde moslim, ,,die vroeger heus ook dingen deed die Allah verbiedt''. De kinderen van de broers Polat zitten op de havo en het hbo. Opa Polat behoort tot de laatste generatie mannen die ongeschoold arbeid verrichtte in een fabriek.
De opwaartse spiraal in de Turkse gemeenschap is voor een belangrijk deel te danken aan de dochters en kleindochters, zo constateerde de in Eindhoven gevestigde stichting Palet. De snelle ontwikkeling van de meisjes was eerst in de cijfers niet zichtbaar, zegt Rijgersberg. ,,Maar de meisjes gingen steeds beter presteren op school. Daarna volgden de Turkse jongens. Die houden zich, ook na de tweede brandstichting op de Bedirschool, tot ieders verbazing gedeisd. Ze gaan bewust niet in de aanval.''
Uden is een ,,vredelievend dorp'', zegt Polat. De oorzaak van de toegenomen kloof legt hij neer bij ,,de landelijke politiek''. Hij noemt de oorlogstaal van vice-premier Zalm (VVD), de week na de moord op cineast Theo Van Gogh, en de ,,frustratie'' van Tweede-Kamerlid Hirsi Ali over de islam. Het bevorderde de angstgevoelens na de aanslag van 11 september op het World Trade Center in de Verenigde Staten, zegt hij. ,,Na die dag telde Uden niet meer haar migranten, maar het aantal moslims.''
Opmerkelijk in Uden is dat de jonge Turken op school omgaan met de lonsdale-jongeren, ook met degenen die de brand hebben aangestoken. Furkan Cesur (16) bijvoorbeeld is oud-leerling van de Bedirschool en zit nu op het Udense VMBO-College. In zijn klas zit één van de daders.
De lonsdale-jongeren die betrokken waren bij de eerste brand noemt hij ,,meelopers'', die hij niettemin tot zijn vriendenkring rekent. ,,Ze beseften de gevolgen niet'', zegt hij. Dat geldt volgens hem niet voor de kleine groep lonsdalers die behoren tot de Harde Kern Uden (HKU). Deze groep zou bestaan uit zo'n twintig autochtone jongeren.
Medeleerling Mohammed Gonul (15) is op weg naar de voetbalclub en wil het er niet eens over hebben. ,,Ze vergooien hun leven met dat geblow bij het zwembad'', zegt hij en fietst weg. Rijgersberg: ,,De derde generatie Turken vóélt zich Nederlands, waardoor zij zich niet aangesproken voelen. De jongens die de brand hebben aangestoken zien zij als losers, niet als jongeren die met hen de concurrentie kunnen aangaan.''
Zo luchtig als de jongeren praten over de brandstichting, zo bezorgd zijn de ouders. De organisatiegraad onder de Turkse gemeenschap is hoog. De ouders zitten in verschillende islamitische besturen: de ouderraad van de islamitische basisschool, de migrantenraad die de lokale politie informeert en in het moskeebestuur.
Na de eerste brand organiseerden zij samen met het Turkse gemeenteraadslid Sultan Gunal van de Udense PvdA een stille tocht, een ,,cirkel van de liefde'', een vredeswake en open dagen van de moskee en de basisschool en legden zelfs contact met de Rotaryclub van Uden. Gonul: ,,We hebben wel tien keer bij het college kenbaar gemaakt dat we ook een gesprek wilden met de ouders van de harde kern lonsdalers.''
Tevergeefs, bleek achteraf. ,,Transparanter kunnen wij ons niet maken'', zegt directeur Ismail Taspinar van de islamitische onderwijsstichting Simon waar de Bedirschool onder valt. Net als de ouders heeft ook hij het over een ,,opvoedprobleem'' bij een deel van de autochtone ouders en moet justitie ,,harder optreden''. Het lokale bestuur heeft het naar zijn smaak net te vaak over 'rapportages' en 'overleggen' die worden gevoerd. ,,De politiek laat zich te weinig in Uden zien. Het gaat hier over de veiligheid van onze kinderen.''