Ambtenaren in advies: Burger meer belasten

Den Haag, 1 april. Burgers moeten meer zelf betalen en meer risico dragen bij vrijwel alle bezuinigingsvarianten die twintig ambtelijke werkgroepen vanmiddag hebben voorgesteld. Met name op de woningmarkt en in de zorgsector zijn revolutionaire ingrepen in kaart gebracht.

De werkgroepen, die vorig najaar zijn ingesteld door het inmiddels gevallen kabinet, kregen de opdracht op twintig beleidsterreinen te onderzoeken hoe er 20 procent bespaard kan worden. Zij onderzochten meer dan vijftig extreme varianten. De verwachting is dat de rapportages in de verkiezingscampagne en formatie van een nieuw kabinet een grote rol zullen spelen.

Op de woningmarkt worden vele „ondoelmatigheden” gesignaleerd. De huurtarieven houden geen rekening met de gewildheid van woningen, er wonen te veel hoge inkomensgroepen in goedkope huurwoningen, de overdrachtsbelasting ontmoedigt verhuizen en de aftrek van hypotheekrente stimuleert schulden maken. Bij alle voorgestelde varianten gaan zowel huurders als kopers er procenten in koopkracht op achteruit in 2020. De huizenprijzen dalen gemiddeld 8 tot 12 procent door de maatregelen. Het belasten van huizen als vermogen zou de overheid 16,7 miljard euro kunnen opleveren. Het zou betekenen dat huizenbezitters 1,2 procent belasting over de waarde van hun woning moeten betalen.

Bezuinigen op zorg

In de zorg is meer dan 6 miljard euro te besparen door het eigen risico bij zorgverzekeringen te verhogen naar 775 euro per jaar en het pakket te verkleinen door de vergoeding voor maagzuurremmers, bepaalde voetafwijkingen en incontinentiemateriaal te schrappen. Volgens de werkgroep curatieve zorg kan er ook bezuinigd worden op de vergoedingen aan medici, want „veel Nederlandse artsen behoren inmiddels tot de best betaalde ter wereld”.

Er is daarnaast 4 tot 6 miljard euro te besparen door de eigen bijdrage in de ouderenzorg te verhogen en de eerste 1,5 uur per week persoonlijke verzorging niet meer te vergoeden. Dat zou de familie voortaan moeten doen. In alle varianten wordt de AWBZ ingrijpend versoberd. Ook bij alle regelingen voor kinderen betekenen de onderzochte hervormingen meer lasten en risico voor de burger: 85 procent van de huishoudens gaat door de voorgestelde maatregelen 0 tot 5 procent in koopkracht achteruit.

Op de arbeidsmarkt zou de overheid 2 miljard euro kunnen bezuinigen door uitkeringen niet meer automatisch mee te laten groeien met de lonen. Het zou resulteren in 11.000 minder werklozen en een daling van het sociaal minimum met 11 procent. In alle varianten wordt de duur van de WW-uitkering beperkt tot 12 maanden tegen 38 maanden nu.

Het schrappen van de kilometerheffing levert op korte termijn geld op, maar zou volgens een van de werkgroepen „fors negatieve impact op de bereikbaarheid en de welvaart” hebben.

Langetermijnmaatregelen

Vandaag presenteerde ook de Studiegroep Begrotingsruimte het gebruikelijke advies voor de volgende kabinetsperiode. De overheid moet tot 2015 15 tot 18 miljard euro bezuinigen, aldus de adviescommissie bestaande uit topambtenaren en leden van het Centraal Planbureau en De Nederlandsche Bank. Het op orde brengen van de overheidsfinanciën is een van de belangrijkste opgaven van het volgende kabinet, stellen de ambtenaren. Het advies zal net als de heroverwegingsrapporten een belangrijke rol spelen bij de kabinetsformatie na 9 juni. Fiscale gevolgen

Na de voorgestelde bezuinigingsoperatie houden we een nauwelijks herkenbare inkomstenbelasting over, schrijft fiscaal expert Aertjan Grotenhuis op zijn weblog. Bovendien sneuvelen vrijwel alle aftrekposten en heffingskortingen. Lees meer en reageer.

De studiegroep stelt dat bezuinigingsbedrag van 15 miljard een minimum is om te voldoen aan de eisen van de EU. Meer solide wordt het bedrag van 18 miljard geacht. Bij al deze bedragen wordt er al vanuit gegaan dat het eigen risico van de zorgverzekering stijgt van 165 naar 775 euro per persoon per jaar.

Het volgende kabinet zou ook langetermijnmaatregelen moeten nemen die 29 miljard opleveren, om onzekerheden weg te nemen. De maatregel om de AOW-leeftijd naar 67 jaar te verhogen zou sneller moeten ingaan dan het gevallen kabinet heeft voorgesteld. Dit sluit aan bij wat de CDA, VVD en D66 willen. Voor langere termijn valt ook te denken het afhankelijk maken van de AOW-leeftijd aan de stijgende levensverwachting.

De topambtenaren willen ook het AOW-spaarfonds, dat in 1998 is opgericht, afschaffen omdat het niet bijdraagt aan het opvangen van de kosten van de vergrijzing. Met het AOW-spaarfonds is niet daadwerkelijk geld gespaard.

Liveblog over de economische gevolgen
Vrijdag om 16:00 u. houdt NRC Handelsblad een liveblog met commentator (economie) Maarten Schinkel. Hij zal ingaan op de economische gevolgen van de voorstellen. Wat betekent dit voor de werkgelegenheid in Nederland? En voor de betaalbaarheid van uw huis? Of voor de kenniseconomie? Zouden deze voorstellen Nederland helpen uit de recessie komen, of juist hinderen?

U kunt tijdens het liveblog met Maarten Schinkel in discussie gaan, maar u kunt uw vragen ook vooraf insturen naar web@nrc.nl.