Overheid VS komt met plan om kredietcrisis in te tomen

Een nieuw plan van de Amerikaanse overheid: een fonds moet voor honderden miljarden aan slechte beleggingen van banken overnemen. Alleen zo kan de uitdijende kredietcrisis ingetoomd worden.

New York, 19 sept. Aan het begin van deze week, een van de meest historische op Wall Street ooit, permitteerde minister van Financiën Hank Paulson zich in de perszaal van het Witte Huis een grapje. „Goedendag, iedereen. Ik hoop dat jullie allemaal een prettig weekend hebben gehad.”

Zelf was hij op zaterdag en zondag bij het omvallen van zakenbank Lehman Brothers, begeleidde hij de overname-om-erger-te-voorkomen van Merrill Lynch en kreeg hij gedurende de week nog de grootste koersverliezen sinds de aanslagen van 11 september 2001 en de nationalisatie van ’s werelds grootste verzekeraar AIG te verstouwen.

Gisteren, toen de beurzen even tot bedaren waren gekomen, kon Paulson een stap terug zetten. En vaststellen dat de kern van de problemen nog net zo acuut waren als een week geleden. Vannacht werden daarom de contouren duidelijk van de volgende, financieel misschien wel meest omvangrijke, stap die de Amerikaanse overheid zich gedwongen voelt te nemen. Er komt een overheidsfonds dat deze beleggingen op basis van hypotheken van de banken overneemt. Het kan honderden miljarden dollars gaan kosten, maar de zorgen over de financiële sector worden dan wel verplaatst van Wall Street naar Washington. Ter vergelijking: tot nu toe heeft de Amerikaanse overheid 900 miljard dollar in het bestrijden van deze kredietcrisis gestoken.

Zo ziet Paulson het zelf: „Waar we nu aan werken is een manier om om te gaan met de risico’s voor het hele financiële stelsel en de druk op onze kapitaalmarkten.”

Spiraal doorbreken

In feite komt dat hier op neer: de financiële sector is terechtgekomen in een neerwaartse spiraal. Banken en verzekeraars hebben verkeerd uitgepakte investeringen in de boeken staan, maar niemand weet wat die nog waard zijn. Berekeningen aan de hand van modellen schatten de waarde van deze beleggingen op rond de 500 miljard dollar, maar er is geen markt om dat bedrag aan de praktijk te toetsen. Daarop stellen kredietbeoordelaars hun waarderingen van deze instellingen bij, als gevolg daarvan kelderen de beurskoersen en wordt de positie van deze bedrijven alleen maar lastiger. En dan begint het weer van voren af aan. Door de schulden bij de banken weg te nemen, kan deze spiraal doorbroken worden.

Het is niet voor het eerst dat de overheid zo’n soort fonds optuigt. Tijdens de vorige Amerikaanse bankencrisis, de savings and loan crisis van twintig jaar geleden, werd de Resolution Trust Corporation opgericht. Dit overheidsbedrijf nam activa ter waarde van 400 miljard dollar van 747 omgevallen banken over en probeerde die weer door te verkopen. Dat duurde van de oprichting in 1989 tot 1995.

Het grote verschil tussen toen en nu is echter dat de banken waar het over gaat nog bestaan. Zij krijgen de kans hun verkeerd uitgepakte beleggingen tegen bodemprijzen aan de overheid te verkopen. Wat verder anders is: twee decennia geleden had de overheid zich vooraf garantgesteld voor de activa van de banken die in de problemen zouden komen. Nu niet. Strikt genomen is het bankenprobleem het probleem van de banken zelf.

Publieke interventie

Het plan heeft een aantal prominente supporters: oud-centralebankier Alan Greenspan, zijn voorganger Paul Volcker en oud-minister van Financiën Lawrence Summers. Ambtenaren op het ministerie van Financiën zijn, zo blijkt nu, al weken bezig met de mogelijke constructie. Ze durfden die alleen niet openbaar te maken omdat politici zo vlak voor de verkiezingen negatief zouden kunnen reageren op een publieke interventie in een privaat probleem. Het Congres moet instemmen voordat het fonds kan worden opgezet.

Hoe hij erop kwam zei hij er niet bij, maar dinsdagavond begon de Democratische senator Barney Frank, voorzitter van de Bankencommissie van het Huis van Afgevaardigden, plots over een dergelijke constructie. „We hebben nu een serie ad hoc-ingrepen gehad”, zei hij toen, „en we kunnen er niet zeker van zijn dat er niet nog meer volgen. De vraag naar overheidsinterventie die deze kwesties systeembreed probeert op te lossen is erg belangrijk.” Collega-politici reageerden positief.

Toen geruchten over het inderdaad op handen zijnde plan nog tijdens de handelsdag op Wall Street begonnen door te sijpelen, reageerden ook beleggers enthousiast. Graadmeter Dow Jones veerde met 410 punten op. Ter vergelijking: op de pijnlijke afgelopen maandag verloor de index er 504. Het koersherstel van gisteren was de grootste procentuele stijging in zes jaar. Ook in Azië en Europa veerden de beurzen vandaag op.

Vergadering

Paulson, centralebankier Ben Bernanke en Christopher Cox van beurstoezichthouder SEC – die volgens presidentskandidaat John McCain op staande voet ontslagen moet worden – bezochten gisteravond enkele Congresleden. Daar werd duidelijk hoe één bijeenkomst verschillend geïnterpreteerd kan worden. Christopher Dodd, voorzitter van de senaatscommissie voor banken, vatte de bijeenkomst samen als „sober”. De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, had het als „zeer productief” ervaren. Centralebankier Ben Bernanke zei zelfs dat hij het een „zeer, zeer positieve” vergadering had gevonden.

Congreslid Frank vroeg zich echter wel af – „en het is maar een vraag” – of „marktpsychologie niet zo de overhand heeft gekregen” dat alleen de overheid nog een uitweg kan bieden. En: „Zijn we op het punt beland dat private marktpartijen zoveel slechte beslissingen hebben genomen en zo noodlijdend zijn dat ze de weg naar boven niet meer zelf kunnen vinden?”

Op die vraag heeft Paulson nog geen antwoord gegeven. Wat hij wel kwijt wilde is dat hij de komende dagen nodig heeft om zijn plan uit te werken, dan kan het Congres het volgende week in stemming brengen. Paulson beloofde, letterlijk, opnieuw het hele weekend door te werken.

Lees meer over de bezorgdheid van Nederlandse beleggers vanmiddag in NRC Handelsblad.