Main Street is nog niet gered met noodfonds

Na de euforie van eind vorige week roept het op te richten Amerikaanse noodfonds dat de kredietcrisis moet temmen inmiddels vooral vragen op. En de tijd dringt.

Amsterdam, 22 sept. ‘Een silo voor giftig afval’ wordt het fonds al genoemd dat de Amerikaanse regering in het leven roept om de kredietcrisis te temmen. Het gif bestaat uit complexe, op hypotheken gebaseerde beleggingen die de banksector vorige week bijna in een zwart gat deden verdwijnen.

In de silo past voor het onvoorstelbare bedrag van 700 miljard dollar (479 miljard euro) van het spul.

Afgelopen vrijdag maakten de financiële markten een reuzensprong van opluchting toen het fonds werd aangekondigd. Maar nu er een weekeinde overheen is gegaan, zijn er vooral vragen. De belangrijkste: is dit afdoende? Want als, na de reeks van nationalisaties en gedwongen huwelijken in de Amerikaanse financiële sector, ook dit paardenmiddel niet blijkt te werken, wat dan?

Resolution Trust Corporation

Het fonds doet sterk denken aan de Resolution Trust Corporation, een fonds dat twintig jaar geleden zorgde voor een oplossing van de spaarbankencrisis in de VS. Het kocht de wankele bezittingen van spaarbanken op en verkocht ze druppelsgewijs toen de markten tot rust kwamen. Maar destijds bestond het spaarbankenbezit uit vooral eenvoudige kredieten en vastgoed. Ditmaal gaat het om complexe instrumenten waarvan niemand de waarde echt kent – hetgeen er de oorzaak van is dat de kredietcrisis woedt. Hoe slagen de autoriteiten er in een prijs te bepalen voor het giftige materiaal?

Uit het voorstel van het Amerikaanse ministerie van Financiën blijkt dat vooralsnog gedacht wordt aan een soort veiling bij afslag: het fonds koopt de beleggingen die tegen de laagste prijs worden aangeboden.

Zelfs als dat slaagt, zijn er andere problemen. Wanneer de prijs van het gif zeer laag blijkt, dan slaat dat misschien nog grotere gaten in de balans van de banken dan nu al het geval is. De behoefte aan kapitaal om het vermogen te versterken blijft dan groot en dat kapitaal moet er wel komen. Ook daarom is het van groot belang dat het vertrouwen in een goede afloop terugkeert.

Partijpolitiek

Dan moet de Amerikaanse politieke dynamiek wel meehelpen. Na het grootse vertoon van eensgezindheid eind vorige week keerde de partijpolitiek dit weekeinde terug in Washington. De presidentsverkiezingen zijn nog maar zes weken weg. Tot dusverre lijkt de Democratische kandidaat Barack Obama te profiteren van de crisis.

Democraten in het Congres, dat nodig is voor de wetgeving rond het fonds, verlangden dit weekeinde dat de oprichting vergezeld gaat van maatregelen om de last van huizenbezitters te verlichten. Als Wall Street wordt geholpen, moet dat ook voor Main Street gelden. En de topsalarissen bij banken die het fonds aanspreken, zouden moeten worden beperkt.

Het Witte Huis acht dit gevaarlijk spel. Banken zouden van deelname kunnen afzien. Daarnaast is vertraging van de wetgeving bloedlink: de markt herstelde vrijdag enkel en alleen op basis van vertrouwen. Dat kwam voor de verandering een keer te paard, maar het galoppeert ook zo weer weg. De Europese beurzen wachtten vanmorgen verlamd op de afloop in Washington.

Snel duidelijkheid

Het wachten op het fonds, en op de details daarvan, mag dus niet al te lang duren. Er zijn inmiddels meer problemen. Het faillissement van Lehman vorige week mocht dan zijn ondergesneeuwd in de dramatische gebeurtenissen die er op volgden, het omvallen van de zakenbank brengt een complexe afwikkeling met zich mee. Lehman mocht dan niet groot genoeg zijn om te worden gered, het is wel een van de spinnen in het uiterst complexe web van onderlinge contracten en tegoeden van banken, beleggers en verzekeraars onderling. Het ontwarren daarvan wordt een hels karwei.

En is er nog het verbod op sommige methodes van short gaan op de beurzen. Dat staat heel daadkrachtig, maar brengt ook nadelen met zich mee. Veel beleggers die aandelen hebben geleend en verkocht om ze later terug te kopen en zo winst te maken op een koersdaling, moeten nu overhaast hun posities sluiten. Dat betekent een massale aankoop van die aandelen, wat volgens sommige waarnemers een drijvende kracht was achter de enorme koersstijgingen van vrijdag. Het is mogelijk dat er grote speculatieve beleggingsfondsen door in de problemen zijn gekomen.

Tot zover een greep uit de acute problemen. Verderop dreigt een probleem van een andere, maar even belangrijke orde. De noodgreep van de Amerikaans regering kost veel geld. De redding van de hypotheekgiganten Fannie Mae en Freddie Mac kan wel 200 miljard dollar gaan kosten. Verzekeraar AIG slokte vorige week een overheidslening van 85 miljard dollar op.

Als het nieuwe fonds inderdaad 700 miljard gaat kosten, dan komt de teller dus al op 1.000 miljard dollar. Hoewel dat geld niet meteen wordt uitgegeven, en er wellicht ook een deel van terugkomt, gaat het wel om bijna 7 procent van het Amerikaanse bruto binnenlands product. Tel dat op bij een verwacht begrotingstekort van meer dan 3 procent volgend jaar, en de kredietcrisis tast indirect ook de solvabiliteit van de Amerikaanse staat aan.

Europa

En wat doen de Europeanen eigenlijk in de tussentijd? De Amerikaanse minister van Financiën Paulson zei dat het fonds toegankelijk is voor ‘buitenlandse banken met significante activiteiten’ in de VS. Maar het mag niet worden verwacht dat de VS de Europese banken zomaar uit de brand helpen. De treeplank waarop de eigen financiële sector meerijdt, is al vol genoeg.