Dagbladen bezuinigen op personeel en papier
De Nederlandse dagbladen hadden al last van dalende oplages en groeiende concurrentie van gratis kranten en internet. De dreigende economische inzinking tast nu ook de advertentie-inkomsten aan.
Rotterdam, 12 nov. Het goede nieuws is dat krantenlezers door de kredietcrisis langer in hun dagblad zijn gaan lezen. Het slechte nieuws is dat de krantenbedrijven nu zelf geconfronteerd worden met de gevolgen van de economische neergang waarover ze zo uitgebreid berichten.
Halverwege augustus maakte de Telegraaf Media Groep al bekend ruim 425 banen te gaan schrappen, naar verwachting ook bij dagblad De Telegraaf. Vorige week zei PCM, uitgever van NRC Handelsblad, de Volkskrant en Trouw dat er „miljoenen” bezuinigd moet worden. Bestuursvoorzitter Bert Groenewegen sloot gedwongen ontslagen niet uit.
De kranten kampen met stijgende kosten, terwijl de oplages dalen en de advertentie-inkomsten tegenvallen. De economische hoogconjunctuur in 2007 leidde volgens de Nederlandse Dagbladpers (NDP) niet tot een stijging van het advertentievolume in de kranten, maar tot een daling van 7 procent. Die inkomsten vallen in 2008 nog verder tegen.
Daarnaast hebben grote krantenuitgevers als PCM en Wegener volgens Bianca Rootsaert, secretaris dagbladen van journalistenvakbond NVJ, het probleem dat ze risicovol zijn gefinancierd. Het krantenlandschap is daardoor volgens haar „heel ruig geworden”. De Britse investeringsmaatschappij Mecom is sinds vorig jaar grootaandeelhouder van uitgeverij Wegener en stelt hoge rendementseisen aan de kranten. De inmiddels vertrokken Britse investeringsmaatschappij Apax liet PCM met een grote schuld achter.
Al voor de crisis problemen
Voor de kredietcrisis stond de krantenwereld al onder druk. Het aantal betalende lezers van dagbladen neemt al jaren af, wat mogelijk nog wordt versterkt door de opkomst van gratis kranten. Desondanks haalden kranten als de Volkskrant en NRC Handelsblad jarenlang een rendement van bijna 20 procent. Alleen dagblad Trouw schrapte twee jaar geleden 20 arbeidsplaatsen en bij het AD verdwenen veel banen na de samenvoeging van het Algemeen Dagblad en zeven regionale kranten.
De regionale kranten waren de eerste die flink moesten bezuinigen. Wegener kondigde eerder dit jaar een reorganisatie aan, waarbij 400 arbeidsplaatsen verdwijnen, waarvan 80 op de redacties. Dat leidde afgelopen zomer bijna tot stakingsacties. Die werden afgewend nadat de uitgever met de NVJ een akkoord sloot over de minimale omvang van de verschillende dagbladredacties.
De rendementseis van 20 procent die eigenaar Mecom, een Britse investeringsmaatschappij, stelde aan de kranten werd vervangen door een ‘rendementsambitie’. Volgens Wegener-bestuurder Ton Boot is er „geen sprake van extra bezuinigingen” nu het economische tij snel verslechtert. „Je moet ook kijken wat een organisatie aankan. Wellicht zullen we het tempo van de uitvoering van de reorganisatie wel versnellen.”
Ook problemen in de toekomst
Rootsaert van de NVJ schat dat er de afgelopen drie à vier jaar 600 tot 700 banen in de Nederlandse dagbladsector zijn verdwenen, ondanks de komst van nieuwe gratis titels en de uitbreiding van websites van kranten. Dat is een kwart van het totaal. „Daarmee is de journalistieke infrastructuur heel kwetsbaar geworden.” Rootsaert verwacht de komende maanden meer bezuinigingen. „We zakken dan echt door de bodem van de journalistieke infrastructuur.”
Ook Joost Ishta, directeur van mediabureau Zigt en gespecialiseerd in de krantensector, voorspelt dat de advertentie-inkomsten van de dagbladen onder druk blijven staan. „De enige oplossing is het verlagen van advertentietarieven”, aldus Ishta. Volgens hem kampen kranten ook met structurele problemen: „Veel lezersbestanden zijn vergrijsd, de advertentietarieven zijn ondoorzichtig en het aantal keuzen voor adverteerders is de de afgelopen tien jaar geëxplodeerd.”
De NVJ pleit voor fiscale maatregelen die de journalistieke infrastructuur indirect moeten steunen, zoals een lager belastingtarief voor journalistieke arbeid. Ook wil de NVJ een lager btw-tarief voor kranten. Rootsaert: „Nu iedere krant bezig is met nieuwe verdienmodellen, zou het Stimuleringsfonds voor de Pers mediabedrijven meer moeten steunen met geld voor innovaties.”
|
Bezuinigingen De komende weken moeten de PCM-kranten duidelijk maken hoe ze de bezuinigingen willen doorvoeren. Volgens Pieter Broertjes, hoofdredacteur van de Volkskrant zijn „de rendementen van de Volkskrant zo goed” dat er „geen gedwongen ontslagen” hoeven te vallen. Wel gaat zijn krant „wat pagina’s schrappen”. Volgens Willem Schoonen, hoofdredacteur van Trouw hoeft zijn krant niet fors te bezuinigen, omdat zijn krant de afgelopen jaren al flink bezuinigd heeft. Bij NRC Handelsblad zal er wel bezuinigd moeten worden. „We moeten op enige termijn maatregelen treffen en dat zullen we doen met behoud van kwaliteit”, aldus hoofdredacteur Birgit Donker van NRC Handelsblad. Bij de Telegraaf Media Groep wordt de komende weken duidelijk op welke plekken binnen het concern arbeidsplaatsen geschrapt gaan worden. De redactieraad van De Telegraaf houdt vast aan de eis dat er minimaal 270 voltijd banen behouden moeten blijven. Daarnaast maakt de krant momenteel proefnummers van De Telegraaf op Zondag, de zondagse editie van het dagblad, op tabloidformaat. De overgang op dit kleinere formaat zou papier kunnen besparen. Bij AD NieuwsMedia werd al in het aantal banen gesneden. Tussen januari 2007 en de eerste helft van 2008 is het aantal redactionele arbeidsplaatsen nog eens teruggegaan van 455 naar 437, meldt een woordvoerder. „Ook wij hebben te maken met teruglopende inkomsten nu en moeten daar iets mee doen. Er ligt alleen nog geen plan klaar. Vacatures worden tijdelijk niet extern opgevuld.” Het Financieele Dagblad zag zijn advertentie-inkomsten „15 tot 20 procent” dalen ten opzichte van vorig jaar, zegt Ian Rooker, financieel directeur van de FD Mediagroep, die komend jaar 15 procent op de kosten moet besparen. „De zomerdip houdt langer aan dan normaal. Doordat banken als Fortis en ABN Amro minder adverteren, komen de inkomsten onder druk te staan. We kijken momenteel kritisch naar alle kosten, zoals marketingcampagnes. Grote uitgaven stellen we uit”, zegt Rooker, die verwacht dat er geen gedwongen ontslagen hoeven te vallen. Ook de persbureaus, die kopij leveren aan verschillende dagbladen, ondervinden de gevolgen van de verslechterde omstandigheden bij de dagbladen. Erik van Gruijthuijsen, hoofdredacteur van het ANP, merkt dat mediabedrijven „voorzichtiger geld uitgeven” dan een half jaar geleden. Daarnaast zijn de tarieven van ANP-contracten omlaag gegaan. „We hebben bij de onderhandelingen die we afgelopen tijd hebben gevoerd flinke veren moeten laten. Dit komt voor een deel door de economie, maar ook doordat nieuws overal op internet gratis te krijgen is”, aldus Van Gruijthuijsen. De GPD bezuinigt volgens hoofdredacteur Marcel van Lingen „25 procent” ten opzichte van de begroting van dit jaar, waarbij hij gedwongen ontslagen niet uitsluit. De gratis kranten Metro en De Pers lijken minder last te hebben van teruglopende advertentie-inkomsten. Silvio de Groot, uitgever van Metro, verwacht geen daling van de advertentie-inkomsten, maar „de geluiden uit de advertentiewereld zijn negatief”. De redactie van De Pers kromp in juli met 15 procent, en de zaterdagse editie werd opgeheven. Nog steeds draait de krant met verlies, maar volgens directeur-uitgever Ben Rogmans heeft zijn krant profijt van het verdwijnen van DAG, de gratis krant van PCM die eerder dit jaar sneuvelde. De advertentie-inkomsten in 2008 zijn volgens Rogmans met 50 procent gestegen. Hij denkt dat zijn krant, die mikt op een hoog opgeleid publiek, het op de advertentiemarkt relatief goed doet omdat de tarieven laag zijn. Bart Brouwers, hoofdredacteur van Spits, zegt dat de advertentie-inkomsten teruglopen en dat het aantal adverteerders niet is toegenomen sinds het verdwijnen van DAG. „We hebben al enige tijd een vacaturestop en maken de redacteuren bewust dat ze zuinig met de middelen om moeten gaan. We kijken of het mogelijk is om kopij uit te wisselen met De Telegraaf en andere titels binnen het concern.” |