Kredietcrisis raakt de arbeidsmarkt

De kredietcrisis heeft de arbeidsmarkt bereikt. Er is een eind gekomen aan de langdurige periode van dalende werkloosheid. De prognoses voor 2009 zijn somber.

Rotterdam, 31 dec. Het is een soort stilte voor de storm, de dagen tussen Kerst en Oud en Nieuw. Veel bedrijven die als gevolg van de kredietcrisis hun orderportefeuilles de afgelopen maanden zagen inzakken, hebben hun personeel verplicht met verlof gestuurd en hun deuren voor een aantal weken gesloten.

Straks, vanaf 5 januari, zal de eerste lichting bedrijven werktijdverkorting gaan toepassen om de schade zo veel mogelijk te beperken.

Gisteren maakte het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de laatste cijfers rondom werktijdverkorting bekend: gerekend tot en met 26 december is van 137 bedrijven de aanvraag goedgekeurd door het ministerie, 143 bedrijven kregen een afwijzing omdat ze niet aan de voorwaarden voldoen. Totaal is daar 232.998 uur mee gemoeid, ongeveer een derde deel van de 760.000 beschikbare uren.

In de cijfers is Corus nog niet meegenomen. Het staalconcern vroeg al in november werktijdverkorting aan voor 1.100 voltijdbanen. Gisteren kreeg het bedrijf toestemming.

Het is de vraag of werktijdverkorting een oplossing is voor de getroffen bedrijven. Voor veel van hen komt de sluitingsdatum (inmiddels uitgebreid met twee weken naar half januari) te vroeg. Andere, waaronder chipmaker NXP, voldoen niet aan de eis van 30 procent omzetverlies.

Bedrijven die wél toestemming kregen voor werktijdverkorting, zien de maatregel slechts als één van de manieren om de crisis te lijf te gaan en kondigden met de werktijdverkorting ontslagen aan, zoals chipmachinebouwer ASML en vrachtwagenfabrikant DAF.

Ontslagen zullen de komende maanden op meer plaatsen gaan vallen. Het Centraal Planbureau gaat uit van een verdubbeling van de werkloosheid tot 600.000 in 2010, oftewel 6,5 procent van de beroepsbevolking.

Bij het Centrum voor Werk en Inkomen – vanaf morgen WERKbedrijf geheten; door de fusie verdwijnen 1.500 banen – is nu al te merken dat de lange periode van dalende werkloosheid voorlopig voorbij is. In de maand december werden ruim 3.000 ontslagaanvragen ingediend, net als in november. Ter vergelijking: tot en met augustus werden er gemiddeld 2.000 per maand ingediend.

In de loop van 2009 zullen die aantallen naar verwachting flink toenemen. Neem alleen al de autobranche, waar de prognoses voor 2009 ronduit slecht zijn. „Er gaan hier duizenden banen verdwijnen”, zegt Koos Burgman, directeur van branchevereniging Bovag. De autosector is druk in overleg met de vakbonden om de schade zo veel mogelijk te beperken door beproefde middelen als vervroegde uittreding weer uit de kast te trekken, maar gedwongen ontslagen gaan volgens Burgman zeker vallen: „De grote klap moet nog komen.”

Ook in de haven is het een kwestie van tijd voor de eerste collectieve ontslagaanvragen de deur uit gaan. Het Rotterdamse havenbedrijf SHB vroeg gisteren uitstel van betaling aan, omdat het de lonen van 500 werknemers niet meer kon betalen. SHB is het eerste havenbedrijf dat ‘omvalt’ als gevolg van de kredietcrisis. Voor andere havenbedrijven breken spannende tijden aan. Bestuurder van FNV Bondgenoten Ruud Wennekes ziet het somber in. „De haven ligt compleet stil. Werknemers zitten in de kantines te kaarten omdat er gewoon geen werk is. Onze eerste zorg is om het komend half jaar te overbruggen, maar als de crisis langer duurt dan zes maanden, zullen we te maken krijgen met een grote ontslaggolf. Ik ben bang dat het ergste nog moet komen.”

In de staal- en auto-industrie is de bodem ook nog niet bereikt, ondanks dat vrijwel alle grote concerns al vroeg van de crisis afscheid namen van hun ‘flexibele schil’ en duizenden uitzendkrachten op straat zetten. „Er zijn al veel maatregelen genomen om de schade te beperken, zoals verplicht verlof en werktijdverkorting”, zegt Felix Perez, bestuurder van FNV Bondgenoten. „Maar de meeste bedrijven zijn tot nu toe heel afwachtend geweest met het nemen van rigoureuzere stappen. Ze wilden niet te vroeg gaan snijden in hun vaste personeel, omdat ze tot voor kort nog hard hun best moesten doen om aan goede werknemers te komen. De komende maanden zullen er knopen moeten worden doorgehakt om de crisis te overleven. Ik verwacht dat ik het druk ga krijgen met praten over sociale plannen en ontslagaanvragen.”