Politiek fluit AFM terug

Den Haag, 23 april. De AFM wil tophypotheken verbieden, maar de Tweede Kamer en het ministerie van Financiën zien dat niet zitten. Vanmiddag is er een spoeddebat.

In januari van dit jaar werden bij een grote Nederlandse hypotheekadviesketen 50 procent meer afspraken gemaakt door starters dan een jaar geleden, schreef minister Eberhard van der Laan (Wonen, PvdA) deze maand aan de Tweede Kamer. In die brief was ook te lezen dat ruim tweederde van de mensen die voor het eerst een huis kopen, een hypotheek afsluit die hoger is dan de marktwaarde van de nieuwe woning. En uitgerekend op dit moment wil de Autoriteit Financiële Markten (AFM) zulke tophypotheken verbieden.

Maar de kans is groot dat het bij willen blijft. Voorzitter Hans Hoogervorst van de AFM blijkt zijn omstreden plan niet bij het ministerie van Financiën te hebben gesondeerd. Terwijl in Den Haag iedere versobering van de hypotheekrenteaftrek, hoe klein ook, direct tot verhitte debatten leidt, denkt een toezichthouder van de een op de andere dag tweederde van de transacties door starters tegen te houden. Althans, die indruk wekte Hoogervorst eerder deze week.

Negatieve gevolgen

Op het ministerie van Financiën zien ze niets in zo’n plan. Staatssecretaris Jan Kees de Jager schreef vanmiddag aan de Tweede Kamer dat aanscherping van de regels voor tophypotheken de mensen die voor het eerste een huis willen kopen „direct raakt”. Het kan volgens hem negatieve gevolgen hebben voor de woningmarkt, ook in de andere segmenten.

De Jager wees er fijntjes op dat de AFM-plannen een aanscherping van het toezicht zijn die in de regel wordt afgestemd met Den Haag. „Zoals de voorzitter van de AFM ook al meldde liggen in de huidige economische omstandigheden abrupte maatregelen niet voor de hand.”

En de AFM kwam gisteren met een aanvullend persbericht om te benadrukken dat het hier slechts om voorstellen gaat waarvoor de sector nog geraadpleegd zal worden en dat alles „in nauw overleg” met het ministerie van Financiën zal plaatsvinden.

Spoeddebat

In het parlement zijn de reacties overwegend negatief. Starters moeten altijd wat meer lenen, maar dat lopen zij later door een groeiend inkomen weer in. „De AFM kijkt te weinig naar de verhouding tussen lening en inkomen”, zegt Tweede-Kamerlid Paul Tang van de PvdA. Hij vreest bovendien dat starters straks een dure persoonlijke lening bij de DSB afsluiten als de AFM verbiedt de kosten van een kooptransactie niet meer mee te financieren. Het CDA steunde van harte het voorstel van de PVV om een spoeddebat over de uitlatingen van Hoogervorst te houden en de VVD zei bij monde van Frans Weekers dat het plan van de AFM te laat kwam.

Econoom Rick van der Ploeg had onlangs stevige kritiek op de rol van toezichthouders in de kredietcrisis. In Pauw & Witteman zei hij: „Het toezicht heeft absoluut gefaald, in binnen- en buitenland. Hoogervorst, een goede vriend van mij, is voorzitter van de AFM, die overigens geen enkel verstand van financiële zaken heeft. Dit is geen kinderspel, dit is serieuze business.”

Timing

Maar hier is niet de financiële expertise van Hoogervorst in het geding, eerder zijn gevoel voor timing. Waardoor verkijkt een voormalig politicus als Hoogervorst zich zo op het sentiment? Of is dit juist een gerichte politieke actie?

Eigenlijk is het nooit een goed moment om veranderingen op de woningmarkt door te voeren. En de rol van de AFM is een andere dan bijvoorbeeld die van De Nederlandsche Bank. De AFM ziet toe op het gedrag van banken en consumenten. De Nederlandsche Bank waakt juist over de gezondheid van het bankwezen.

President Wellink van De Nederlandsche Bank wees er onlangs op dat Nederland al jarenlang wereldkampioen tophypotheken is. Daar waarschuwt de toezichthouder al een decennium voor. Volgens Wellink deed DNB tien jaar geleden vergeefs voorstellen aan het kabinet het lenen te matigen.

Hij zei, net als Hoogervorst nu, „niet tevreden” te zijn met de gedragscode van banken die de verstrekking van tophypotheken moet tegengaan. „Wij zullen met voorstellen komen om hier iets tegen te doen.” In die zin kan de actie van AFM toch een gerichte inleidende beschieting blijken van de gezamenlijke toezichthouders.