Uitstel rechtszaak tegen Shell over Saro-Wiwa

Door Joël Broekaert

New York, 4 juni. Het proces tegen Shell, waarin het olieconcern wordt beschuldigd van medeplichtigheid aan misdaden tegen de menselijkheid in Nigeria, is gisteren voor de tweede keer uitgesteld. Toch blijven de Nigeriaanse aanklagers optimistisch.

In de geplande hoorzitting zou een tijdsschema worden vastgesteld voor de rest van het proces. Een reden voor uitstel van de zitting kon een medewerker van de New Yorkse rechtbank gisteren niet geven. Er is ook geen nieuwe datum bekend gemaakt, maar een advocaat van de aanklagers verwacht geen hervatting voor 19 juni.

Shell wordt aangeklaagd door nabestaanden van Nigeriaanse activisten die in de jaren negentig door de toenmalige militaire Nigeriaanse regering zijn geëxecuteerd. De zitting die gisteren werd uitgesteld had betrekking op twee zaken tegen Shell, op een totaal van drie. Uitgesteld zijn de zaken van Ken Saro-Wiwa jr. tegen Royal Dutch Shell, en Saro-Wiwa tegen Brian Anderson, de voormalige topman van Shell in Nigeria.

Ken Saro-Wiwa jr. is de zoon van de Nigeriaanse dichter, columnist, activist en voormalig minister Ken Saro-Wiwa die in 1995 ter dood werd veroordeeld en geëxecuteerd. Saro-Wiwa was het internationale gezicht van de Beweging voor de Overleving van het Ogonivolk, die protesteerde tegen de verontreiniging van de straatarme regio Ogoniland door de activiteiten van Shell. Shell zou de toenmalige regering hebben gevraagd Saro-Wiwa monddood te maken. Saro-Wiwa is slechts het meest prominente slachtoffer onder de omgekomen activisten.

Shell Nigeria

De derde zaak tegen Shell is gericht tegen Shell Nigeria, de Nigeriaanse divisie van Royal Dutch Shell. Deze zaak was in maart al verworpen door een Amerikaanse rechtbank. De reden was dat de aanklagers niet afdoende hadden aangetoond dat Shell Nigeria genoeg zakelijke contacten had met de VS om in Amerika te worden berecht.

Die uitspraak werd door een hogere rechter gisteren ongedaan gemaakt. „Het is een belangrijke overwinning in de moeizame en lange weg naar gerechtigheid”, zegt Judith Chomsky. Zij is advocaat bij het Center for Constitutional Rights (CCR) dat de Nigeriaanse aanklagers vertegenwoordigt.

Dat biedt het CCR kans om nieuw bewijsmateriaal te vinden en Shell Nigeria alsnog voor de rechter te dagen. „Een van de unieke aspecten van het Amerikaanse civiele recht is dat het elke partij de mogelijkheid biedt documentatie en ander bewijsmateriaal bij de tegenpartij op te vragen. De rechter heeft ons nu meer ruimte gegeven om de contacten tussen Shell Nigeria en de VS te onderzoeken.”

Of er een relatie bestaat tussen de uitspraak van de hogere rechtbank en het uitstel van het proces kon Chomsky niet zeggen. Wel gaf ze aan dat het onderzoek naar de contacten tussen Shell Nigeria en de VS invloed kan hebben op het verloop van de andere zaken.

Obscure wet

Shell wijst nog steeds alle beschuldigingen van de hand en weigerde gisteravond ieder commentaar. In een eerdere verklaring liet de maatschappij weten geen aanleiding te hebben gegeven voor de executie van Saro-Wiwa en andere Ogoni’s of de regering daartoe te hebben aangemoedigd. Shell zegt de regering zelfs te hebben gevraagd Saro-Wiwa clementie te verlenen.

De Brits-Nederlandse oliemaatschappij kan in de VS worden aangeklaagd dankzij een obscure wet uit 1789. Onder deze Alien Tort Claims Act (ATCA) is het mogelijk voor een niet-Amerikaan om een buitenlandse schender van de mensenrechten in Amerika aan te klagen voor misstanden die in een ander land plaatsvonden. Voorwaarde is dat de beschuldigde partij voldoende in de VS is vertegenwoordigd. Vooral dat laatste is in deze zaak belangrijk.

De afgelopen jaren zijn er meerdere grote oliemaatschappijen in de VS aangeklaagd op basis van de ACTA. Chevron wordt beschuldigd van het vervuilen van het regenwoud in Ecuador. Inwoners van de Indonesische provincie Atjeh hebben Exxon Mobil aangeklaagd voor medeplichtigheid aan mensenrechtenschendingen begaan door soldaten die door Exxon zouden zijn ingehuurd om een gasraffinaderij te beschermen. Als Shell wordt veroordeeld zou het de eerste multinational zijn die in Amerika wordt veroordeeld voor misstanden die het elders heeft begaan.

Gerelateerde artikelen:

Gepubliceerd in:
Economie