Duizenden zzp’ers weggezet als fraudeur

Zijn het fraudeurs of zijn de freelancers die een eigen bedrijf begonnen met behoud van een uitkering het slachtoffer van onduidelijke regelgeving en verkeerde voorlichting?

Rotterdam, 11 juni. Duizenden zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) die met behoud van een uitkering een eigen bedrijf begonnen, moeten geld terugbetalen aan uitkeringsinstantie UWV. Ze hebben gefraudeerd, stelt het UWV.

Het UWV vergeleek de opgegeven ‘gewerkte uren’ van 6.900 zzp’ers met hun urenopgave bij de Belastingdienst. Hieruit bleek volgens de uitkeringsinstantie dat 42 procent van hen (2.900 zzp’ers) onterecht aanspraak heeft gemaakt op een WW-uitkering, omdat ze meer uren hadden gewerkt dan ze hadden opgegeven.

In totaal gaat het om een bedrag van 30 miljoen euro: gemiddeld 15.000 euro per zelfstandige. Onterecht, zeggen de betrokkenen zelf. Ze vinden dat ze verkeerd zijn voorgelicht door het UWV en worden daarin gesteund door vakcentrale FNV en FNV Zelfstandigen.

Eerder deze week, in aanloop naar het Kamerdebat dat vandaag over deze kwestie plaatsvindt, overhandigde de FNV een petitie aan de Tweede Kamer. In een reactie daarop spraken verschillende Kamerleden zich kritisch uit over de zelfstandigenregeling: die is onduidelijk en moet worden aangepast.

Werkbriefjes

Het geschil draait om de uitleg van het begrip ‘gewerkte uren’. Wie vanuit een uitkering een eigen bedrijf wil beginnen, moet elke week werkbriefjes invullen met daarop het aantal gewerkte uren. Een deel van de zelfstandigen kreeg te horen van het UWV dat ook de niet gewerkte uren – de uren die ze wel werkten, maar geen geld verdienden – moesten worden ingevuld, terwijl dat tegen een ander deel niet gezegd werd. Die laatste groep vulde dus alleen de declarabele uren in.

„42 procent van de zelfstandigen heeft de regels niet goed toegepast en zou dus frauderen. Dan heb je het over bijna een op de twee zelfstandigen”, zegt Ronald van der Krogt van FNV Zelfstandigen. „Dat kun je niet drooghouden. Dan deugt zo’n regel niet. Het UWV gaat hier heel opzichtig in de fout.”

De kwestie speelt al twee jaar, zegt Van der Krogt. „We hebben schrikbarend veel dossiers in handen. Wekelijks krijgen we twee of drie nieuwe zaken binnen. Het is een dagtaak voor de juridische afdeling.”

Jurisprudentie

Volgens Van der Krogt speelt een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep, de rechter die sociale zekerheidsgeschillen behandelt, in 1996 de zelfstandigen parten. „De raad stelde toen: een gewerkt uur is ieder uur dat je aan je werk besteedt. Dat geldt in deze zaken als jurisprudentie. Maar voor de meeste starters betekent een gewerkt uur een uur dat er daadwerkelijk geld wordt verdiend. Als deze mensen beter waren voorgelicht, hadden ze ook hun niet-declarabele uren opgegeven. Minister Donner moet inzien dat hier iets fout is gegaan.”

„De minister is heel serieus met deze zaak bezig”, reageert een woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken. „Maar hij kan niet op individuele gevallen ingaan.” Volgens de minister zou de voorlichting door het UWV wel degelijk goed zijn, maar gaat hij onder druk van de FNV „nog eens extra kritisch kijken naar de informatievoorziening richting starters”.

Het UWV zelf wil niet mondeling reageren, maar laat in een schriftelijke verklaring weten dat het de kritiek van FNV „uiterst serieus” neemt. „We hebben FNV al laten weten dat wij alle klachten die zijn binnengekomen willen onderzoeken”, schrijft het UWV. Ook stelt de uitkeringsinstantie dat de recente kritiek aanleiding is geweest om de informatievoorziening „nogmaals te analyseren en waar mogelijk verder te verbeteren”.

Lees vandaag in NRC Handelsblad interviews met drie getroffen zzp'ers . Zoals het verhaal van Linda van Beveren (42) die 17.998 euro moet terugbetalen aan het UWV, plus een boete van 1.804 euro.