Amerika neemt afscheid van drie decennia deregulering

President Obama voert een ongekende herschikking in het bankentoezicht in de VS door. Doel is het uitroeien van wanpraktijken in de hele financiële sector.

Amsterdam, 18 juni. Het doel was simpel: hoe maak je de Amerikaanse financiële sector weerbaarder tegen onheil als de huidige kredietcrisis? Het middel werd gisteren gepresenteerd. Een ongekende herschikking van het Amerikaanse toezichtslandschap. Het gevolg: een structurele en krachtige terugkeer van de overheid in de financiële sector en afscheid van drie decennia deregulering.

President Barack Obama en zijn minister van Financiën Timothy Geithner laten met hun hervormingsagenda duidelijk zien dat zij de crisis niet als incident beschouwen. Obama zei gisteren letterlijk dat „een cultuur van onverantwoordelijkheid wortel schoot op Wall Street en zich verspreid heeft naar Washington en Main Street”. Zeepbellen en crises zijn niet iets van de laatste jaren en van de VS alleen, maar inherent aan de financiële sector wereldwijd, aldus Obama en Geithner. Ze nemen nadrukkelijk afstand van de doctrine van voormalig Federal Reserve-baas Alan Greenspan, die stelde dat toezicht niet effectief kan zijn omdat toezichthouders de markt niet kunnen bijhouden.

Obama en Geithner kiezen ervoor wat vaak gebeurt na diepe crises: de regels stevig aanscherpen. De vorige grote hervorming kwam na de Grote Depressie in de jaren dertig van de vorige eeuw. Maar de afgelopen decennia is het Amerikaanse toezichtslandschap uitgegroeid tot een lappendeken van tientallen toezichthouders die alle deelterreinen van de financiële sector moesten controleren. Het overzicht op risico’s voor het hele systeem waren ze kwijt.

Zeepbellen doorprikken

In de nieuwe plannen benadert de Amerikaanse overheid het financiële stelsel niet langer als een optelsom van individuele instellingen. De Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, krijgt vergaande bevoegdheden om in te grijpen bij elke instelling die het financiële systeem als geheel in gevaar kan brengen. Dat kunnen naast banken ook schaduwbanken zijn zoals hedgefondsen, private-equitybedrijven of een financiële tak van grote bedrijven als General Electric of Wal-Mart. De Fed moet zo vroegtijdig zeepbellen signaleren en doorprikken.

Ook wordt een consumentenautoriteit opgericht met vergelijkbare taken als de Nederlandse Autoriteit Financiële Markten. Zo moeten consumenten beter beschermd worden tegen wanpraktijken van hypotheekverstrekkers en creditcardmaatschappijen.

Met de hervorming nemen de VS een voorsprong op de toezichtsdiscussie in Europa. De Europese regeringsleiders spreken vandaag en morgen in Brussel over aanpassing van het Europese toezicht, maar daar zal naar verwachting niet zo vergaand hervormd worden als nu in de VS.

Glass-Steagall-wet

Toch laten ook de VS bepaalde heikele zaken onbesproken in de hervormingsplannen. Zo wordt met geen woord gerept over een terugkeer van de scheiding tussen zakenbanken en consumentenbanken. Die zogenoemde Glass-Steagall-wet uit de jaren dertig werd in 1999 geschrapt om molochen als Citigroup en Bank of America de kans te geven een zakenbank onder hun vleugels te ontwikkelen. Die zetten vervolgens het spaargeld van miljoenen Amerikanen in om te gaan speculeren op de kapitaalmarkten. Blijkbaar gaat Obama er vanuit dat een sterkere Fed eerder zal ingrijpen als dergelijke banken weer met spaargeld gaan gokken.

Verder laat het Obama-plan de verhoging van kapitaalseisen aan banken afhangen van internationale afspraken. De afgelopen decennia zijn banken steeds minder eigen vermogen gaan aanhouden tegenover hun beleggingen. Hogere buffers vaststellen is een taak van het Basels Comité, aldus de Amerikanen. Maar dat internationale comité is er de afgelopen jaren onder druk van een zware bankenlobby juist niet in geslaagd om een fundamentele omslag te bewerkstelligen in de buffers.

Bankiers grijpen de plannen aan om te klagen over de hogere kosten voor klanten die een strenger toezicht met zich mee zullen brengen. Obama kiest daar bewust voor, omdat hij vindt dat klanten van banken een logischer groep zijn om die kosten op af te wentelen dan de belastingbetaler, zoals nu in de crisis gebeurde.

Lappendeken

Andere critici betreuren dat Obama niet verder gegaan is. Ondanks de herschikking resteert nog steeds een lappendeken. Maar Obama heeft gekozen voor een plan dat ook politiek haalbaar is. De afgelopen weken overlegde het Witte Huis met tientallen organisaties, toezichthouders, lobbyisten en politici om zich te verzekeren van hun steun.

De echte test voor Obama’s hervorming volgt later. Zullen de Amerikaanse toezichthouders met de hervormingen in de hand nu wél maximaal gebruik maken van hun rechten? De afgelopen jaren heeft de Fed bewust gekozen voor een lichtere vorm van toezicht dan waartoe ze de mogelijkheid had. De herinnering aan de enorme schade van deze crisis zou voldoende moeten zijn om de teugels wat minder te laten vieren.