Pittsburgh wordt ‘top van de bonusaanpak’

De G20-top in Londen, in april, verklaarde de oorlog aan de belastingparadijzen. Als het aan de Europa ligt, gaat de komende G20-top - in Pittsburgh – frontaal in de aanval tegen bonussen.

Brussel, 18 sept. Tijdens een diner, gisteravond in Brussel, besloten de 27 EU-regeringsleiders dat het indammen van bonussen hún belangrijkste inbreng wordt op de G20-top 24 en 25 september.

Het diner werd gehouden omdat niet alle EU-landen naar Pittsburgh gaan; vier EU-landen zijn G20-lid, drie andere (waaronder Nederland) ‘liften’ mee. De achterblijvers wilden zeker weten dat landen die wél gaan, hun belangen vertegenwoordigen. „De bonusbubbel is vanavond uiteen gespat,” vatte de Zweedse premier en EU-voorzitter Fredrik Reinfeldt, de consensus samen. „Het moet afgelopen zijn met dat cultuurtje waarin bankiers winsten opstrijken en belastingbetalers voor de verliezen opdraaien.”

Het slotcommuniqué van de 27 roept de rest van de G20 – zoals de VS, China en Brazilië – op dit voorbeeld te volgen. Verder willen de Europese regeringsleiders dat de G20 een exitstrategie opstelt over hoe overheden gecoördineerd stimuluspakketten af kunnen bouwen en zich uit banken terugtrekken. Ook willen zij emissiebeperking in Pittsburgh bespreken, en cofinanciering aan de kosten van klimaatverandering in arme landen. Tenslotte roept de EU de G20 op om, net als zij, eindelijk de Basel-2-akkoorden in te voeren. ‘Basel’ verplicht banken om meer kapitaalbuffers aan te leggen naarmate ze meer risico nemen.

Europese vuist

Volgens diplomaten is het belangrijkste resultaat van gisteravond dat Europa met één stem spreekt. Ook Reinfeldt zei: „Onze bespreking vanavond moet niet onderschat worden. Wij zijn de grootste economie in de wereld. Nu de G20 belangrijker wordt, kunnen wij daarin een vuist maken.”

Hij beaamde dat de bonussendiscussie al maanden woedt in de EU. Nederland en Frankrijk hebben nationaal maatregelen genomen. Laatst besloten de EU-ministers van Financiën dat de G20 bonussen moet aanpakken. Dat oordeel bekrachtigen de regeringsleiders nu. Achter de schermen was – zoals altijd met 27 landen met diverse tradities en belangen – on-enigheid over de precieze bewoording. Frankrijk en Nederland wilden een plafond voor bonussen, de Britten niet. Uiteindelijk werd de hoogte van bonussen gekoppeld aan bedrijfsresultaten. „Ook dat,” vond minister Maxime Verhagen (CDA), die premier Balkenende verving, „is een soort plafond.”

De slotverklaring rept zelfs van het „annuleren’’ van bonussen bij slechte bedrijfsresultaten. Maar details en getallen ontbreken. Er staan alleen ‘principes’ in. Niemand weet of die behalve voor topbestuurders ook voor handelaars gelden, die vanwege bonussen hoge risico’s nemen. Die vaagheid, zeggen ingewijden, komt doordat een internationale organisatie geen bindende wetgeving over bonussen kán afkondigen. De G20, een adhoc-groep zonder juridische of democratische legitimiteit, al helemaal niet. Wie aan beloningen sleutelt, komt snel aan het arbeidsrecht (contracten). Dat is nationaal.

Wat wel kan, is toezichthouders meer macht geven om banken over hun beloningsbeleid tot de orde te roepen. Daar wordt in de EU hard aan gewerkt. Vragen als ‘mag een toezichthouder zich óók bemoeien met offshore vestigingen van zo’n bank?’ bezorgen onderhandelaars echter hoofdpijn. Banken met offshore-vestigingen zijn normaal. Maar wie het toezicht hierop óók wil globaliseren, legt de bijl aan de wortel van de nationale soevereiniteit.

„Dezelfde premiers die verontwaardigd doen over hoge bonussen,” zegt een diplomaat, „doen aan symboolpolitiek. Ze willen namelijk geen buitenlandse toezichthouder in hun achtertuin.”

Weer een nieuwe oorlog

Dit is voer voor specialisten. Daarom spendeerden de regeringsleiders gisteren, behalve tijdens persconferenties, weinig tijd aan bonussen. Ze bespraken vooral een brief van de Britse premier Gordon Brown over hervorming van IMF en Wereldbank, en de sleutelrol die hij de G20 daarbij wil geven. Kleine landen, waaronder Nederland, willen hun macht bij het IMF niet kwijt ten gunste van opkomende economieën. Veel landen vrezen dat de transatlanticus Brown de G20 als platform gebruikt om Europese financiele wetgeving en hervormingen te omzeilen. Hierover moet nog lang worden onderhandeld, zeggen diplomaten. Zeker binnen de EU.

Vandaar misschien dat de Duitse, Franse en Italiaanse premiers gisteren, na de oorlogen tegen de belastingparadijzen en de bonussen, een nieuwe oorlog aankondigden: tegen speculanten. Als wapen willen zij een belasting op financiële transacties, de Tobintax. Volgens Nicolas Sarkozy is dit echter iets voor een latere G20-top. „We kunnen niet alles tegelijk.”