Boeren zien supermarkt als boosdoener

Protest tegen de lage melkprijs en liberalisering van de markt gaat door. Slechts op één punt is men het eens: waarom maken supermarkten winst en verliezen boeren geld?

Den Haag, 23 sept. Eén jaar oud is de dreumes die op een plastic minitractor op de Haagse stoep rondrijdt. „Wel jeugd, geen toekomst”, staat op zijn slabbe geschreven. „Er is voor ons zelf op deze manier ook geen toekomst meer”, zegt boer Daan Kerkvliet, vader van het kind, want de prijs die hij voor zijn melk krijgt zou twee keer zo hoog moeten zijn voor een gezonde bedrijfsvoering.

Kerkvliet is een van de ongeveer vijftig melkveehouders die gistermiddag demonstreerden voor het gebouw van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) en later het ministerie van Landbouw. De boeren, verenigd in de Dutch Dairymen Board (DDB), eisen van de minister terugdraaien van de liberalisering van het melkbeleid die verantwoordelijk zou zijn voor de lage melkprijs. Van de NMa eisen ze onderzoek naar de macht van de supermarkten. „Het kan niet zo zijn”, zegt Sieta van Keimpema, boerin en voorzitter van de DDB, „dat de supermarkten winst maken en wij verlies.”

Kerkvliet begon in 2000 een melkveebedrijf in Stompwijk, een dorp onder de rook van Den Haag. „De bank financierde mij destijds uitgaande van een gemiddelde prijs van 38 cent per liter melk”, vertelt Kerkvliet. „We krijgen nu 20 cent en maken elke dag 100 euro verlies. We kunnen onze rekeningen niet meer betalen en gaan binnenkort weer met de bank aan tafel zitten voor extra financiering. Boodschappen kunnen we nog doen dankzij de parttime baan van mijn vrouw.” De vrouw van Kerkvliet, ook bij de demonstratie, werkt drie dagen per week in een winkel voor gehoorapparaten in Scheveningen.

Verzet tegen afschaffing melkquotum

Al een half jaar demonstreren West-Europese melkveehouders regelmatig tegen de langzame verruiming van het melkquotum, dat in 2015 uiteindelijk wordt afgeschaft. Vooral in Frankrijk, Duitsland en België is het verzet onder de boeren sterk. Binnen de Landbouwraad rommelt het en maken vooral Frankrijk en Duitsland zich sterk voor meer steun aan boeren.

Eurocommissaris Mariann Fischer Boel verzet zich echter tegen elke koerswijziging. In de toekomst zal het weer goed komen met de melkprijzen – „er is goed nieuws: de prijzen stijgen weer”, zei ze vorige week in het Europees Parlement. In de tussentijd moeten de jaarlijkse verruiming van het quotum en de uiteindelijke afschaffing als gepland doorgaan. Maar terwijl ze de lof van de vrije markt zingt heeft ze dit jaar al 600 miljoen euro extra uitgegeven aan ondersteuning van de melkprijs, vooral door melkpoeder en boter op te kopen en in pakhuizen op te slaan.

Minister Verburg (Landbouw, CDA) staat volledig achter de Eurocommissaris, zo maakte ze gisteren duidelijk toen ze uit het minister kwam om met de boeren het gesprek aan te gaan. Verburg heeft voor deze positie ruime steun van de Kamer, zoals regeringspartijen PvdA en CDA en oppositiepartij VVD. Alleen de linkse oppositie ziet niks in de liberalisering.

Omkering beleid ook desastreus

„Tweederde van onze melkproductie is voor de export”, zegt Kamerlid Harm Evert Waalkens (PvdA), „dat betekent dat tweederde van de boeren zou moeten stoppen als we naar een beschermde markt zouden willen zoals de DDB voorstaat.”

Dat is ook het argument van de belangrijkste boerenlobby, de LTO, en de grootste zuivelcoöperatie, FrieslandCampina: Nederlandse melkveehouders zijn internationaal gezien zo succesvol dat een omkering van het beleid een grotere slachting onder boeren zou aanrichten dan de lage prijs nu.

„Er zijn zelfs nu nog boeren die melkquotum kopen om hun productie te kunnen uitbreiden”, zegt melkveehouder Siem Jan Schenk, bestuurder van de LTO, „ook al waarschuwen we dat die investering niet is terug te verdienen voor 2015 als het quotum toch wordt afgeschaft.”

Kritiek op winst supermarkten

Het enige punt waarop LTO en DDB elkaar kunnen vinden is de kritiek op de winsten die supermarkten maken op melk terwijl boeren geld verliezen. „Het is niet uit te leggen waarom de melkprijs in de supermarkt stijgt terwijl de prijs die ik krijg daalt”, zegt Schenk. „Een ‘vrije markt’ kan niet betekenen dat het recht van de sterkste telt. Er moet transparantie zijn in de verdeling van de winstmarges.”

Op dit punt krijgen de boeren steun vanuit de regeringspartijen. PvdA-woordvoerder Waalkens en CDA-collega Joop Atsma menen allebei dat de rol van de supermarkten onder de loep moet worden genomen. Het is „absurd” dat de boeren maar 20 cent voor hun melk krijgen en dat melk zelfs goedkoper is dan frisdrank, zegt Atsma. Er loopt Europees onderzoek naar de margeverdeling en afhankelijk van het resultaat zou de politiek kunnen ingrijpen, stelt Atsma. Intussen speelt hij zelf ook met ideeën. „We zouden kunnen komen met een verbod op verkoop van voedsel onder de kostprijs”, zegt Atsma, „of het stunten met voedsel kunnen verbieden.”