President IJsland verwerpt Icesave-akkoord

Reykjavik/Rotterdam, 5 jan. De IJslandse president Olafur Ragnar Grimsson weigert een wet te onderteken die regelt dat IJsland een voorschot van in totaal 3,8 miljard euro terugbetaalt aan Nederland en Groot-Brittannië vanwege het faillissement van internetspaarbank Icesave. Daarmee lijkt IJsland in een constitutionele crisis te worden gestort, aangezien regering en parlement eerder wel akkoord gingen met een terugbetalingsregeling.

Grimsson maakte zijn besluit aan het begin van de middag bekend. De president heeft de afgelopen dagen steeds gezegd meer tijd nodig te hebben om tot een besluit te komen. In IJsland tekent een president formeel alle wetten die door het parlement worden aangenomen. Het komt zelden voor dat een president dat weigert. Grimsson, die sinds 1996 president is en in zijn vierde termijn zit, weigerde in 2004 een nieuwe Mediawet te ondertekenen.

De wet die de terugbetaling moet regelen werd vorige week met een nipte meerderheid van 33 tegen 30 aangenomen in de Althing, het IJslandse parlement. Op Oudjaarsdag kreeg Grimsson een petitie aangeboden die toen al door 52.000 IJslanders was ondertekend die zich tegen de nieuwe wet keerden. Aan het begin van de middag stond de teller op 62.282 ondertekenaars, ruim een kwart van de totale bevolking.

Premier Johanna Sigurdardottir, die eerder dreigde op te stappen als de wet niet door het parlement zou komen, kan de wet nu alsnog intrekken of hem in een referendum aan de bevolking voorleggen. Uit een peiling zou blijken dat 70 procent van de bevolking tegen de regeling is, die per hoofd van de bevolking neerkomt op een schuld van 13.000 euro. Het afstemmen van de wet zal dan opnieuw tot onderhandelingen met Nederland en de Britten leiden.

Minister Bos (Financiën, PvdA) is „zeer teleurgesteld” over de weigering. Hij wil dat de IJslandse regering snel een toelichting geeft op de situatie die nu is ontstaan. Het uitblijven van een oplossing vindt hij onaanvaardbaar. Nederland en Groot-Brittannië schoten respectievelijk 1,3 en 2,5 miljard euro voor aan spaarders die na het faillissement van Icesave, in oktober 2008 hun spaargeld niet dreigden terug te krijgen. Daarmee namen zij de verplichtingen die IJsland had in het depositogarantiestelsel tijdelijk over. IJsland zegde destijds toe de bedragen te zullen terugbetalen.

Reacties op de weigering van Grimsson om de Icesave-wet te ondertekenen

De dit jaar aangetreden premier Johanna Sigurdardottir verwijt Grimsson zijn wettelijke bevoegdheden als president te overtreden. „Het is de vraag of het politiek en grondwettelijk juist is voor de president om bij een internationaal onderwerp zijn recht te gebruiken om dat onderwerp aan een referendum te onderwerpen, terwijl de regering probeert de internationale afspraken na te komen”, aldus Sigurdardottir.

Minister van Financiën Wouter Bos toonde zich „zeer teleurgesteld” en zegt er vanuit te gaan dat IJsland zich hoe dan ook aan de gemaakte afspraken houdt. Het uitblijven van een oplossing noemt hij „onaanvaardbaar”.

De Britse minister van Financiën Alistair Darling zegt dat hij de kwestie „samen met Nederland zo snel mogelijk wil oplossen”. Darling uitte maandag, voorafgaand aan het besluit van Grimsson, nog dreigende taal richting de IJslandse president. „Het uitblijven van een deal maakt de zaken erg ingewikkeld”, had Darling gezegd.

Zweden, Noorwegen en Denemarken hadden een krediet van 1,8 miljard euro toegezegd, maar overwegen de toekenning daarvan nu uit te stellen tot de Icesave-kwestie is opgelost.

Europarlementariër Hans van Baalen (VVD) vindt dat IJsland door het afwijzen van de Icesave-wet geen lid zou mogen worden van de Europese Unie. „Indien de IJslandse regering op haar woord terug komt, danwel wanneer de IJslandse bevolking het Icesave-akkoord verwerpt, kan van toetreding tot de Europese Unie geen sprake zijn”, aldus Van Baalen.

Nederland en Groot-Brittannië hebben, net als andere lidstaten overigens, vetorecht als het over de toetreding van nieuwe lidstaten gaat. Een toetreding tot de Europese Unie, een lang gekoesterde wens van IJsland, lijkt verder weg dan ooit.

Kredietbeoordelaar Fitch heeft IJsland een lagere waardering voor zijn langetermijnschulden gegeven nadat Grimsson weigerde zijn handtekening te zetten onder het Icesave-akkoord. Volgens Fitch zorgt dit voor „een nieuwe golf van politieke, economische en financiële onzekerheid” in het land. IJsland ging van BBB- naar BB+.