Eerste zitting commissie-De Wit opent met waarschuwing

Den Haag, 18 jan. De commissie-De Wit die de financiële crisis onderzoekt kreeg vanochtend bij de eerste hoorzitting al een waarschuwing. „De politiek gaat de uitwassen van gisteren verbieden.”

Twee vooraanstaande economen, Sweder van Wijnbergen en Coen Teulings, toonden vanochtend dat er alleen al over de probleemanalyse van de kredietcrisis grote verschillen bestaan. CPB-directeur Teulings meent dat onevenwichtigheden in de mondiale economie – met name het spaaroverschot van China ten opzichte van het Amerikaanse handelstekort – een belangrijke kiem zijn van de crisis, terwijl Sweder van Wijnbergen, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, vindt dat een stabiel systeem zulke onevenwichtigheden moet aankunnen.

Vanochtend begonnen de openbare hoorzittingen van de parlementaire onderzoekscommissie onder leiding van Jan de Wit (SP). De commissie zal de komende weken in openbare hoorzittingen onderzoeken hoe de kredietcrisis heeft kunnen ontstaan en wat de rol van banken, toezichthouders en de politiek daarbij is geweest. Deze week hoort de commissie onder andere oud-minister van Financiën Gerrit Zalm, voormalig ING-bestuurder Cees Maas en financieel bestuurder Bert Bruggink van de Rabobank.

Kritiek op DNB en kredietbeoordelaars

Van Wijnbergen had in tegenstelling tot Teulings scherpe kritiek op de rol van toezichthouders. Hij vergeleek het optreden van De Nederlandsche Bank bij de ondergang van internetbank Icesave met dat van de Albanese gouverneur die bang was om in te grijpen bij het pyramidespel dat de Albanese economie in de problemen stortte. Toen de inmiddels bankroete spaarbank Icesave al snel nadat die in Nederland actief werd afspraken met de toezichthouder schond, dacht president Wellink van De Nederlandsche Bank voor de keuze te staan: wel of geen run op de bank, zei Van Wijnbergen. Daarom besloot Wellink niet publiekelijk alarm te staan. „Maar de keuze was juist: wordt het een kleine of grote run op de bank? Het werd het laatste.” Volgens Van Wijnbergen werken er te veel juristen en te weinig economen bij De Nederlandsche Bank.

Over de „dubieuze rol” van kredietbeoordelaars waren Teulings en Van Wijbergen het wel eens: die hadden slechte leningen niet zo makkelijk goede rapportcijfers moeten geven. Volgens beide economen kunnen financiële innovaties heel nuttig zijn. Daardoor kunnen risico’s beter worden gespreid. Maar kredietderivaten of het herverpakken en doorverkopen van leningen werden ook gebruikt om het toezicht te ontduiken. „De risico’s werden verdoezeld voor klanten en voor toezichthouders”, zei de directeur van het CPB. Wie verdoezelde dat dan, wilde De Wit weten. Daar kwam Teulings niet echt uit.

Uitwassen van gisteren

Financiële crises zijn beter te voorkomen als de vrijheid van toezichthouders wordt ingeperkt, meende Teulings. In plaats van ze hun gang te laten gaan, zouden er vooraf vastgestelde criteria moeten worden opgesteld waarbij een toezichthouder automatisch in actie komt. Teulings zei dat toezichthouders de neiging hebben „naar de sector te gaan staan waar ze toezicht op houden”. Daarmee wordt het „te cosy”.

Van Wijnbergen maakte van de gelegenheid gebruik om nog wat „mee te geven aan de commissie”. Wat belangrijk is, zei de econoom, is waarom mensen wat deden. „Waar zijn de prikkels verkeerd? Boos worden op bankiers heeft geen nut. Dat is misschien goed voor de rouwverwerking, maar het maakt het systeem niet stabieler.” Volgens hem hoort het debat over bonussen bij de centralebankiers thuis, niet bij de politiek. „De politiek gaat de uitwassen van gisteren verbieden. De politiek kan alleen de laatste oorlog vechten en daar heb je niets aan als je een volgende oorlog wilt voorkomen.”