Duizenden zzp’ers weggezet als fraudeur

Rotterdam, 11 juni. Duizenden zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) die met behoud van een uitkering een eigen bedrijf begonnen, moeten geld terugbetalen aan uitkeringsinstantie UWV. Ze hebben gefraudeerd, stelt het UWV. Een overzicht van de kwestie en drie interviews met getroffenen.

Zijn het fraudeurs of zijn de freelancers die een eigen bedrijf begonnen met behoud van een uitkering het slachtoffer van onduidelijke regelgeving en verkeerde voorlichting? Het UWV draagt boetes op, de FNV gaat in verweer.

De kwestie

Het UWV vergeleek de opgegeven ‘gewerkte uren’ van 6.900 zzp’ers met hun urenopgave bij de Belastingdienst. Hieruit bleek volgens de uitkeringsinstantie dat 42 procent van hen (2.900 zzp’ers) onterecht aanspraak heeft gemaakt op een WW-uitkering, omdat ze meer uren hadden gewerkt dan ze hadden opgegeven.

In totaal gaat het om een bedrag van 30 miljoen euro: gemiddeld 15.000 euro per zelfstandige. Onterecht, zeggen de betrokkenen zelf. Ze vinden dat ze verkeerd zijn voorgelicht door het UWV en worden daarin gesteund door vakcentrale FNV en FNV Zelfstandigen.

De FNV overhandigde een petitie aan de Tweede Kamer. In een reactie daarop spraken verschillende Kamerleden zich kritisch uit over de zelfstandigenregeling: die is onduidelijk en moet worden aangepast.

Geschil over gewerkte uren

Het geschil draait om de uitleg van het begrip ‘gewerkte uren’. Wie vanuit een uitkering een eigen bedrijf wil beginnen, moet elke week werkbriefjes invullen met daarop het aantal gewerkte uren. Een deel van de zelfstandigen kreeg te horen van het UWV dat ook de niet gewerkte uren – de uren die ze wel werkten, maar geen geld verdienden – moesten worden ingevuld, terwijl dat tegen een ander deel niet gezegd werd. Die laatste groep vulde dus alleen de declarabele uren in.

„42 procent van de zelfstandigen heeft de regels niet goed toegepast en zou dus frauderen. Dan heb je het over bijna een op de twee zelfstandigen”, zegt Ronald van der Krogt van FNV Zelfstandigen. „Dat kun je niet drooghouden. Dan deugt zo’n regel niet. Het UWV gaat hier heel opzichtig in de fout.”

De kwestie speelt al twee jaar, zegt Van der Krogt. „We hebben schrikbarend veel dossiers in handen. Wekelijks krijgen we twee of drie nieuwe zaken binnen. Het is een dagtaak voor de juridische afdeling.”

De jurisprudentie

Volgens Van der Krogt speelt een uitspraak van de Centrale Raad van Beroep, de rechter die sociale zekerheidsgeschillen behandelt, in 1996 de zelfstandigen parten. „De raad stelde toen: een gewerkt uur is ieder uur dat je aan je werk besteedt. Dat geldt in deze zaken als jurisprudentie. Maar voor de meeste starters betekent een gewerkt uur een uur dat er daadwerkelijk geld wordt verdiend. Als deze mensen beter waren voorgelicht, hadden ze ook hun niet-declarabele uren opgegeven. Minister Donner moet inzien dat hier iets fout is gegaan.”

„De minister is heel serieus met deze zaak bezig”, reageert een woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken. „Maar hij kan niet op individuele gevallen ingaan.” Volgens de minister zou de voorlichting door het UWV wel degelijk goed zijn, maar gaat hij onder druk van de FNV „nog eens extra kritisch kijken naar de informatievoorziening richting starters”.

Het UWV zelf wil niet mondeling reageren, maar laat in een schriftelijke verklaring weten dat het de kritiek van FNV „uiterst serieus” neemt. „We hebben FNV al laten weten dat wij alle klachten die zijn binnengekomen willen onderzoeken”, schrijft het UWV. Ook stelt de uitkeringsinstantie dat de recente kritiek aanleiding is geweest om de informatievoorziening „nogmaals te analyseren en waar mogelijk verder te verbeteren”.

De getroffenen

Aad van Loon (60) van ingenieurs-bureau Techmasters moet 53.000 euro terugbetalen aan het UWV.

‘Ik ben als een misdadiger behandeld door het UWV. Drie jaar geleden wilde ik het kantoor van mijn bedrijf binnengaan en werd ik letterlijk in de kraag gevat door een fraude-inspecteur van het UWV. Die had een hele week staan posten bij mijn huis en bij m’n werk. Hij zei: je bent de hele week aan het werk geweest, maar je geeft minder uren op. Je bent een fraudeur.

„Het feit dat van alle uren die ik op kantoor was maar een klein gedeelte declarabel was, deed er niet toe. Ik had alle uren op moeten geven, tot de krant lezen aan toe.

„Er werd proces-verbaal opgemaakt en ik werd verhoord. Ik moest tot in detail aangeven wat ik deed. Dat kon ik goed aantonen, met facturen, maar er werd amper acht geslagen op mijn verhaal. Ze bleven erbij dat ik meer uren had moeten opgeven. ‘Ze hielden ons al een tijd in de gaten’

„Toen het bedrijf waar ik jarenlang werkte in 2004 failliet ging, was ik 56. Dan is het lastig om ander werk te vinden. Mede daarom wilde ik, samen met een compagnon, een eigen bedrijf beginnen. We hebben ons meteen aangemeld bij het UWV. Onze plannen werden toegejuicht en nietsvermoedend zijn we begonnen. Met behoud van uitkering, want in de opstartfase verdienden we nauwelijks iets. Om de zoveel weken kregen we een oproep van het UWV om te praten over de stand van zaken. Maar na een jaar hoorden we heel lang niets meer. En toen bleek dus ineens dat ze ons al een tijdlang in de gaten hielden.

„Eind van het liedje was dat mijn uitkering werd stopgezet en dat ik een rekening kreeg van 53.000 euro. Ik heb een procedure aangespannen bij de bestuursrechter. Maar dat leverde niets op, omdat de rechter zich baseerde op een uitspraak uit 1996 waarin werd gesteld dat een gewerkt uur ieder uur is dat je aan je werk besteedt.

„Achteraf heb ik mezelf wel honderd keer de vraag gesteld of ik niet beter geen WW had kunnen aanvragen. Maar ik had geen geld toen, de WW was mijn enige bron van inkomsten.

„Twee jaar geleden ben ik begonnen met een afbetalingsregeling: elke maand gaat er 625 euro naar het UWV, tot aan m’n pensioen. Als ik niet betaal, wordt er beslag gelegd op mijn bezittingen.

„Ik zit er nu al drie jaar middenin. Verweerschriften, advocaten, dat vreet aan je. Het is een ellendige situatie, ik lig er wakker van. Het voelt zo onrechtvaardig. Gelukkig gaat het wel goed met ons bedrijf, dat is een schrale troost.”

Linda van Beveren (42) van Flex Solution moet 17.998 euro terug-betalen aan het UWV, plus 1.804 euro boete.

‘Ik vergeet het nooit. Woensdag 25 maart 2009, tien over vijf. Telefoon. Een dame van het UWV aan de lijn die me vertelde dat er ‘een discrepantie’ was gevonden in mijn urenaangifte over directe en indirecte uren.

„Ik was totaal overdonderd. Discrepantie? Direct? Indirect? Halverwege dat gesprek dacht ik: dit gaat de verkeerde kant uit. Ik heb het gesprek beëindigd en ben ’s avonds op internet gaan zoeken. Daar stuitte ik op tientallen verhalen van lotgenoten, de een nog treuriger dan de ander. Het werd me onmiddellijk duidelijk: ik had een groot probleem.

„In 2005 raakte ik mijn baan kwijt als directiesecretaresse. Ik ging aanvankelijk zeer enthousiast solliciteren naar een nieuwe baan, maar ik wilde graag parttime werken en dat bleek lastig. Toen ik werd gevraagd voor een freelance opdracht van vijf uur per maand dacht ik: een eigen bedrijf kan natuurlijk ook. ‘UWV-coach lichtte mij verkeerd voor’ Ik heb alles uitgezocht, zowel bij de Belastingdienst als bij het UWV. We spraken af dat ik met behoud van WW mijn bedrijf mocht opzetten en dat de uren die ik werkte van de uitkering werden afgetrokken. Op de achterkant van de werkbriefjes die ik elke maand in moest vullen, stond: vul de uren in die u gewerkt heeft of doorbetaald heeft gekregen. Daarnaast gaf de UWV-coach aan dat ik uitsluitend de daadwerkelijk gewerkte uren diende te vermelden. Dus vulde ik in wat ik aan betaalde uren had gewerkt.

„Medio 2006 begon mijn eigen bedrijf steeds beter te lopen en is de WW-uitkering gestopt. Jaren hoorde ik niets van het UWV. Tot dat ene telefoontje dus, afgelopen maart. De weken daarna vroeg het UWV mij herhaaldelijk telefonisch en per brief van alles en nog wat in te leveren. Ik heb meermalen verzocht om met concrete vragen te komen, maar een reactie is er nooit gekomen. Wel kreeg ik een brief van het UWV waarin werd aangekondigd dat mijn uitkering wordt teruggevorderd en dat ik een boete moet betalen.

„Ik heb inmiddels bezwaar aangetekend. Het is absurd: ik word bestempeld als fraudeur en moet vervolgens zelf bewijzen dat dat niet terecht is. Het levert me veel stress en spanning op. Niet eens alleen om het geld, maar vooral vanwege de onrechtvaardigheid. Ik word als een crimineel behandeld, terwijl ik me echt van geen kwaad bewust was en netjes deed wat het UWV voorschreef. Dat maakt me woedend.”

Harry van der Wal (56) van VVH Vervoerservice, moet 1.712 euro terugbetalen aan het UWV.

‘Ik werkte als planner bij een verhuisbedrijf. Toen dat bedrijf failliet ging, in 2005, ben ik voor mezelf begonnen. In eerste instantie met behoud van uitkering, maar daar wilde ik zo snel mogelijk van af. Dat had met trots te maken: ik wil m’n hand niet ophouden.

„Ik ben meteen naar het UWV gegaan met mijn plannen. Dat ging heel soepel. Ik kon gewoon starten met m’n bedrijf en als ik de uren die ik factureerde gewoon opgaf, was er niets aan de hand. Dat hebben ze bij het UWV letterlijk zo gezegd. Meerdere malen zelfs. ‘Gestraft omdat ik snel uit WW wilde’

„Mijn bedrijf liep al heel snel lekker, dus ik kon na een paar maanden de uitkering afbouwen. Ik dacht er eigenlijk nooit meer aan tot ik een paar maanden geleden, drie jaar na dato, ineens bericht kreeg van het UWV. Ze hadden mijn urenopgave naast die van de Belastingdienst gelegd en constateerden dat er 158,5 ‘onverklaarbare’ uren waren. Met andere woorden: ik zou te weinig gewerkte uren hebben opgegeven aan het UWV.

„Achteraf verklaar ik het als volgt: mijn boekhouder heeft om een zelfstandigenaftrek gevraagd bij de Belastingdienst. Daarvoor moet je op jaarbasis minimaal 1.225 uur aan je eigen bedrijf hebben besteed. Ik had op de werkbriefjes van het UWV alleen de gefactureerde uren genoteerd, dus niet de uren die ik wel aan m’n bedrijf besteedde, maar die ik niet betaald kreeg. De conclusie van het UWV was: u heeft dus fraude gepleegd.

„Ik had namelijk élk telefoontje op moeten geven, élke minuut die ik heb besteed aan nadenken over de zaak. Als ze me dat meteen hadden laten weten, was ik er à la minuut mee gestopt. Dan had ik nooit recht op een uitkering gehad, want natuurlijk maak je veel onbetaalde uren, zeker in het begin.

„Gisteren kwam er een officiële brief van het UWV waarin staat dat ik in totaal 1.712 euro en 15 cent moet betalen. Dat is inclusief een boete, omdat ik me volgens het UWV niet aan de regels heb gehouden.

„Ik ga uiteraard een bezwaarschrift indienen. Ik voel er erg weinig voor om het geld over te maken. Het is zo onterecht. Zij hebben een fout gemaakt, ik niet.

„Kijk, die 1.712 euro, daar kom ik wel overheen. Maar het gaat om het principe. Ik wilde zo snel mogelijk uit de WW door een eigen zaak te starten en daar word ik nu voor gestraft.”