Breekpunten bestaan niet voor kiezers

Rotterdam, 28 juli. Nederlandse kiezers lijken eensgezinder dan de politici in Den Haag. Dat valt op te maken uit onderzoek van NRC Handelsblad, waarin kiezers gevraagd is naar bezuinigingen die de komende regering zou moeten doorvoeren. Vooral de VVD grijpt mis met de weerstand van deze partijtegen het afbouwen van de hypotheekrenteaftrek: de eigen achterban blijkt voor die maatregel.

Het nieuwe kabinet wordt een bezuinigingskabinet, welke coalitie er ook gaat komen. Gedwongen door het grote begrotingstekort moet 29 miljard euro worden bezuinigd. NRC Handelsblad vroeg lezers en bezoekers van nrc.nl daarom op de stoel van de toekomstige coalitie te gaan zitten en op de website een persoonlijk bezuinigingspakket samen te stellen in de zogeheten Bezuinigingsmeter. Ruim 8.000 mensen vulden de opgaven in.

Uit de resultaten blijkt dat bezuinigingen die voor de partijleiders controversieel zijn, of zelfs een breekpunt, dat niet per se zijn voor de electorale achterban. Het meest opvallend is dat voor de woningmarkt, een dossier waarin de drie partijen die nu praten over een rechtse coalitie, VVD, PVV en CDA (‘handen af van de hypotheekrenteaftrek!’), lijnrecht staan tegenover de linkse partijen (aftrek afbouwen). De deelnemers aan de Bezuinigingsmeter zijn echter eensgezind: ongeacht hun politieke kleur willen ze fors ingrijpen op zowel de huur- als de koopmarkt. Van de zes bezuinigingsalternatieven op het ‘dossier Wonen’ in de Bezuinigingsmeter selecteert een meerderheid, ook van de rechtse kiezers, de meest drastische optie: het overhevelen van de eigen woning van box 1 (inkomen) naar box 3 (vermogen). In effect betekent dit het geleidelijk afschaffen van de hypotheekrenteaftrek.

De woningmarkt laten zoals die is, dat wil in niemand, ook niet de achterban van de VVD en het CDA, toch bastions voor huizenbezitters. De lichtste bezuinigingsvariant, waarin binnen het bestaande beleid wordt bezuinigd, is bij geen van de kiezersgroepen populair.

Uit de resultaten van het NRC-onderzoek blijkt ook dat de kloof tussen de achterban van het CDA en de PVV groot is en, bovenal, consistent. Gekeken naar de drie partijen van een rechtse coalitie ligt de mening van CDA-stemmers en PVV-stemmers op vrijwel alle 166 maatregelen uit de Bezuinigingsmeter het verst uiteen. De VVD-kiezer zit daar telkens tussenin. Voor de meeste onderwerpen geldt dat de PVV-kiezer meer wil bezuinigen dan de CDA’er. Als dit patroon zich ook aftekent in de coalitie zal Mark Rutte vooral een bruggenbouwer moeten zijn.

Immigratie is het belangrijkste knelpunt tussen christen-democraten en de kiezers van Geert Wilders. Zo is het verminderen van het aantal immigranten met 15 procent veruit de populairste bezuiniging onder PVV-stemmers, met steun van 90 procent van deze groep, terwijl geen meerderheid van de CDA-stemmers dat wil. Hetzelfde geldt voor bezuinigingen op inburgering. PVV’ers kiezen voor het beperken van inburgering tot taallessen, de zwaarste bezuinigingsoptie, iets waar slechts een derde van de CDA’ers iets voor voelt. En weer staat de liberale kiezer in het midden.

Meer in NRC Handelsblad

Lees vandaag in NRC Handelsblad in het economiekatern meer over de uitkomsten van de Bezuinigingsmeter, inclusief meerdere grafieken. Vanaf 15.00 uur is dit achtergrondartikel voor (web-)abonnees tevens beschikbaar in de digitale editie. Ook verschillen de kiezers van het CDA en de PVV van mening over bezuinigingen op ambtenaren. Beide groepen willen een efficiëntere overheid, maar PVV’ers willen ook een veel kleinere overheid, de meeste CDA’ers niet.

In een rechtse coalitie lijkt de VVD, althans op basis van dit onderzoek, noodgedwongen de rol te krijgen van een brug tussen partijen die ver van elkaar staan. Als de standpunten van de achterban van het CDA en de PVV terugkomen in de coalitie zal Rutte constant moeten bemiddelen.

Welke coalitie kan eensgezind bezuinigen?

Welke coalitie ook tot stand komt, het nieuwe kabinet moet bezuinigen. Dat maakt de vraag relevant welke partijen in staat zijn om eensgezind het mes te zetten in de overheidsuitgaven.

NRC heeft alle bezuinigingsopties die eerder dit jaar zijn opgesteld door twintig ambtelijke werkgroepen op een rijtje gezet in de bezuinigingsmeter. U kunt de meter nog steeds invullen en uw eigen bezuinigingspakket samenstellen.

Bekijk daarnaast het verschil in bezuinigingsvoorkeuren van eerdere deelnemers, afgezet naar politieke voorkeur, geslacht, woonsituatie, inkomen en leeftijd. Wat beloven deze verschillen van mening van de achterban voor de werkbaarheid van de mogelijke coalities? Wat is het beste bezuinigingskabinet?