Kwaliteit van crèches lijdt onder privatisering

Amsterdam, 30 okt. Vijf jaar marktwerking heeft de kwaliteit van de kinderopvang verslechterd. Het toezicht erop schiet tekort. Kinderdagverblijven leveren onder druk van winstmarges slechtere zorg. Dat blijkt uit een inventarisatie van NRC Handelsblad. De tarieven stijgen, maar crèches plaatsen te weinig professionele begeleiders zodat ze op de kosten kunnen besparen.

In de Randstad blijken ouders weinig te kiezen te hebben. Voor de meeste kinderdagverblijven bestaan wachtlijsten. De grootste kinderopvangorganisatie van Nederland, Catalpa, overtreedt vaak de wet door te weinig begeleiders per groep in te zetten. In de regio Leiden gebeurt dat veelvuldig. Catalpa is daar nooit voor gecorrigeerd door de gemeente die moet handhaven.

Bezuinigingen kinderopvang raken lage inkomens
De hoogste inkomens merken vrijwel niets van de voor volgend jaar aangekondigde bezuinigingen op de kinderopvang. Een gezin met een inkomen van vier keer modaal krijgt onder bepaalde omstandigheden zelfs een hogere kinderopvangtoeslag. Lees hier meer over de bezuinigingen op kinderopvang.

In een reactie, zegt de gemeente Leiden: „Wij zetten als gemeente vooral in op overleg en overreding. Wij willen in gesprek met de kinderopvangorganisatie. Je wilt er samen uitkomen.” Catalpa stelt in een reactie dat de wijze waarop het toezicht in Nederland is georganiseerd „ heel ingewikkeld” is. Bestuurder Sabine Kloos erkent dat het bedrijf in het verleden iets te rigoureus zaken heeft aangestuurd. „Dat hadden we achteraf misschien iets anders aan kunnen pakken.” Zij wijst erop dat de inspectie van kinderopvangorganisatie per regio verschilt, omdat lokale ggd’s die de controles uitvoeren de wet anders interpreteren. Kloos: „De verschillen zijn gigantisch. Daar kunnen wij geen beleid op voeren. Wij overtreden niet willens en wetens de wet, het gaat om interpretatieverschillen met de ggd.”

Het toezicht op de kinderopvangsector is in handen van de lokale ggd’s. Maar de inspecteurs kondigen hun komst bij het kinderdagverblijf vaak aan. Áls ze dan constateren dat er te weinig leidsters zijn, noteren ze dat. Het rapport gaat eerst naar het bedrijf, dán naar de ouders. Gemeenten moeten ‘handhaven’: het rapport publiceren en zonodig boetes uitdelen. Maar dat komt er zelden van.

De markt voor kinderopvang is door een reeks fusies en overnames sterk geconcentreerd; in grote gemeenten hebben de vier grootste organisaties meer dan 90 procent van de crèches en naschoolse opvang in handen. Er komen amper nieuwe concurrenten bij. De keuze is daardoor beperkt.

De Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) onderschrijft in een reactie dat "er drempels zijn" voor nieuwe organisaties die tot de markt willen toetreden. ,,Daar kunnen we met de Mededingingswet in de hand niet zoveel tegen doen. Hier ligt een grote rol voor bijvoorbeeld gemeenten en beleidsmakers", aldus een woordvoerder. Zij wijst erop dat bij het toezicht door de NMa leidend is of de Mededingingswet wordt overtreden. Dat is volgens de NMa niet aan de orde. ,,Er zijn best partijen met een stevige machtspositie, maar dat is niet verboden. Het is wel verboden om misbruik te maken van een dominante machtspositie, maar zoals gezegd: daar hebben we geen aanwijzingen voor."

Catalpa, dat wekelijks 18.000 kinderen opvangt, is deze zomer voor circa 0,4 miljard euro overgenomen door een Amerikaanse investeringsmaatschappij. Het bedrijf, dat eerder ook in handen was van investeerders, geeft nog geen inzage in de financiële gevolgen van de overname. Volgens de laatst bekende cijfers van 2008 heeft Catalpa een zwakke financiële basis. Onder de vorige eigenaren werd al het vastgoed verkocht en 15 miljoen euro via een superdividend aan de investeerders uitgekeerd terwijl het bedrijf dat jaar verlies leed. Een rechtsvoorganger van Catalpa betaalde tot 19,35 procent rente op leningen, wat geldt als buitengewoon hoog.

Leent kinderopvang zich voor de vrije markt? Ja, zegt de wet. Maar de kwaliteit van de crèches staat onder druk door winstmarges en gebrek aan concurrentie. Lees dit weekeinde in NRC Handelsblad een achtergrondverhaal van Frederiek Weeda en Jeroen Wester over de kwaliteit van de kinderopvang. Of lees dit artikel via het webabonnement in de digitale editie.