Nationalisatie Fortis: om 7 uur was de deal rond

De financiële injectie in Fortis van afgelopen weekeinde was een tussenoplossing. Pas gistermorgen kwam de echte deal rond.

Amsterdam/Brussel, 4 okt. Uiteindelijk draait het allemaal om de prijs. In de nacht van donderdag op vrijdag zaten vertegenwoordigers van de Belgische en Nederlandse regering en van Fortis in de Lambermont, de ambtswoning van de Belgische premier, uren achter elkaar te praten over geld. De principiële knoop was toen al lang doorgehakt: Nederland zou het Nederlandse deel van Fortis, inclusief ABN Amro, voor de volle 100 procent overnemen. België hield de rest.

De prijs van 10 miljard euro voor de activiteiten van ABN Amro stond nagenoeg vast, de waarde van 49 procent van de aandelen in de Nederlandse holding ook, 4 miljard. „De Nederlandse overheid bood aanvankelijk te weinig voor Fortis Bank Nederland”, zegt een bron. Dan weer kwamen de Belgen met een analyse van de actuele waarde van het bedrijf, dan weer legden de Nederlanders hun bod op tafel. Na uren onderhandelen werd uiteindelijk vrijdagochtend om zeven uur de definitieve prijs overeengekomen: 16,8 miljard euro.

Een week vol Fortis

Het was het slotstuk van een bizarre week in de Nederlandse en Belgische financiële politiek.

Zondag leek het al maanden met zichzelf worstelende Fortis gered. Nederland, België en Luxemburg deden samen een kapitaalinjectie van 11,2 miljard. Dat moest genoeg zijn om de balans van Fortis op orde te krijgen én het vertrouwen in het bedrijf te herstellen.

Nederland had eigenlijk meer gewild, zeggen diverse betrokkenen. Zondag had de regering al duidelijk grote belangstelling getoond voor ABN Amro en Fortis Bank Nederland. „De Nederlandse regering was bezorgd dat als wij de controle hielden, ABN Amro in handen van Deutsche Bank, BNP Paribas of een andere partij kon belanden”, zegt een functionaris van de Nationale Bank van België. „Ze kregen de Nederlandse activiteiten daarom liever in eigen handen en wilden de controle.”

Maandag, bij de opening van de beurs, veranderde de situatie. De drie regeringen hadden gehoopt op rust, maar de koers van Fortis dook omlaag. Erger nog: zakelijke klanten trokken sinds maandag massaal hun geld uit de Fortis holding, zagen medewerkers van De Nederlandsche Bank.

In de loop van dinsdagochtend lichtte directeur Financiële Markten Bernard ter Haar zijn minister – Wouter Bos van Financiën – in. Het ging fout met Fortis Holding, wist Ter Haar op basis van informatie van DNB. Ter Haar, die intensief bij de deal van zondag betrokken was, legde zijn voorstel aan Bos voor: de Nederlandse tak van Fortis nationaliseren om te voorkomen dat gezonde bedrijven meegezogen werden in het negatieve sentiment rond de holding.

Bos en Balkenende willen dan een einde maken aan de slepende kwestie rond de overname van ABN Amro. Betrokkenen zeggen dat Bos en Balkenende de misstappen die zij in het verleden maakten op dit dossier wilden rechtzetten met een krachtig besluit. Dit was het moment. Fortis lag op haar rug, had dringend geld nodig. En Nederland had geen zin om bij elke beslissing over de toekomst van de Nederlandse banken ABN en Fortis met diverse toezichthouders in België en Luxemburg te moeten overleggen. DNB-president Nout Wellink had al vroeg laten weten dat Fortis en het Nederlandse deel van ABN Amro „systeemrelevant” zijn voor het Nederlandse bancaire systeem.

Ambtelijke teams, gesteund door analisten en strategen van banken, gingen aan de slag om de ultieme deal voor te bereiden. De Belgen wilden in eerste instantie niets weten van het openbreken van de afspraak. Bos zat ‘vast’ in de Tweede Kamer: dinsdag debat over het eerste Fortis-akkoord, woensdag en donderdag de Financiële Beschouwingen. Via zijn Blackberry bleef Bos tijdens het debat betrokken bij de voorbereidingen van de nieuwe afspraken.

Donderdagavond na afloop van het Kamerdebat, even na negenen, stapt Bos in de auto naar Brussel. Ook Balkenende en Wellink gaan die kant op. Hun Belgische collega’s – minister van Financiën Didier Reinders, premier Yves Leterme en de centralebankpresident Guy Quaden – zitten al klaar voor een lange nacht onderhandelen.

Als in de ochtend de contouren van de splitsing duidelijk worden – Bos en Balkenende zijn dan al op weg naar Nederland, waar de ministerraad uren later dan gepland begint – maken sommige betrokkenen de balans op. De verkoop is pijnlijk voor de Belgen, valt aan Nederlandse kant te beluisteren. Nederland gaat er met de drie gezondste delen van de bank en verzekeraar vandoor. De Belgen blijven met een uitgeklede holding zitten. Goed gekapitaliseerd sinds gisteren, dat wel, maar het is nou niet het bedrijf waar de Belgen met zorg jaren aan hebben gebouwd.

Aan Belgische zijde wordt het verlies van het kroonjuweel anders omschreven. Een onderhandelaar zegt dat Fortis-topman Filip Dierckx, die nauw betrokken was bij de onderhandelingen en ook aanwezig was bij de beslissing vrijdagochtend, „er absoluut ten volle voorstander van was dat de integratie van ABN Amro werd afgeblazen”. België wilde van die molensteen af, aldus Leterme.

Lees uitgebreide achtergronden, reportages en interviews over Fortis vandaag in NRC Handelsblad.