Wat bespreken de wereldleiders in Pittsburgh?

Toen de leiders van de twintig belangrijkste economiën ter wereld in november 2008 bijeen kwamen voor de G20-top in Washington waren ze nog half in shock over wat er de weken daarvoor gebeurd was met het financiële stelsel. Hoe ver zijn ze een bijna een jaar later gevorderd met de aanpak van de crisis?

Nu, aan de vooravond van de derde ‘crisistop’ van de G20 in Pittsburgh op donderdag en vrijdag, lijkt de economie enigszins gestabiliseerd (anderen noemen het ‘de bodem bereikt’). De G20-landen zien hun economieën langzaam uit het dal klimmen, financiële markten hebben zich deels hersteld en de dreiging van een depressie lijkt verdwenen.

Op de tweede top in Londen werd vooral gesproken over een betere coördinatie van stimuleringsmaatregelen, over hervorming van financieel toezicht, over een aanpak van de meest schrijnende effecten van de crisis en over een gezamenlijke strategie om de economische groei weer te herstellen. De wereldleiders zagen zich toen geconfronteerd met een steeds dieper wordende wereldwijde recessie en het risico van een mondiale besmetting.

In Pittsburgh gaan de twintig (plus een paar landen waaronder Nederland) regeringsleiders daarop door, en er staan andere thema's op de agenda. Een selectie van de belangrijkste onderwerpen:

1. Financiële systeem

Hoe wordt het financiële stelsel weer veilig? Hoe wordt voorkomen dat banken zo groot zijn dat ze als ze omvallen het hele systeem meetrekken? Hoe kan worden ingeperkt dat banken maar risico's blijven nemen, op zoek naar betere financiële resultaten? Moeten ze niet gewoon kleiner worden? En hoe reguleer je de spelers in het financiele stelsel die geen banken zijn, zoals bijvoorbeeld hedgefondsen?

Wat is er in Londen afgesproken?

Hedgefondsen en alternatieve investeerders moeten verder gereguleerd worden. De derivatenhandel moet transparanter worden door het meer op markten te verhandelen en in ieder geval de contracten zichtbaar te maken.

Wat gebeurt er in Pittsburgh mee?

(Blijf erbij. Dat komt dus nog.)

2. Bonussen

„Het moet afgelopen zijn met dat cultuurtje waarin bankiers winsten opstrijken en belastingbetalers voor de verliezen opdraaien", zei de Zweedse premier en fungerend EU-voorzitter Fredrik Reinfeldt gisteren. Inmiddels lijken de meeste regeringsleiders ervan doordrongen dat er een relatie is tussen bonussen die het nemen van risico's aanmoedigen - en de daarbij horen gevaren.

Wat is er in Londen afgesproken?

„Om de stevige nieuwe basisregels over betaling en compensatie toe te passen (...) en om de sociale verantwoordelijkheid van alle bedrijven te steunen."

Wat gebeurt er in Pittsburgh mee?

Dat is de grote vraag. Frankrijk en Nederland hebben eenzijdig binnenlandse scherpere regels afgekondigd, maar het is niet te verwachten dat deze worden overgenomen. Sterker nog: zelfs binnen Europa heerst er onenigheid over strengere regels (en dan met name over een grens die de hoogte van de bonus moet verbinden aan de financiële prestaties van het bedrijf, óf zelfs een strak afgesproken grens van een bepaald bedrag).

Met name het Verenigd Koninkrijk ziet dat niet zitten, de Britten denken dat de invoering van dergelijke regels de onderliggende problemen niet oplost maar de banken wel wegjaagt naar landen waar dergelijke regels niet gelden. Daarmee schaart het Verenigd Koninkrijk zich aan de zijde van Amerika. Hier wordt wel vuurwerk, maar niet noodzakelijk een oplossing verwacht.

3. Positie IMF

Het Internationaal Monetair Fonds is dankzij de crisis weer helemaal terug. Het blijkt een flexibele organisatie waar het gemakkelijk geld lenen was - precies wat nodig was. Maar het geld raakt ooit op en de onbalans in de landen die het bij het IMF voor het zeggen hebben blijft voortduren: België heeft er bijvoorbeeld meer te zeggen dan Brazilië.

Wat is er in Londen afgesproken?

Om de positie van het IMF te versterken beloofden de deelnemende landen om 1.000 miljard dollar in het internationale fonds te steken. Ook zouden de opkomende markten meer zeggenschap moeten krijgen.

Wat gebeurt er in Pittsburgh mee?

Het gesprek wordt voortgezet. De kleine landen willen hun stem niet opgeven, de opkomende economieën zullen hun zoektocht naar meer zeggenschap aanhouden. Ook moet het IMF een grotere rol krijgen bij het verminderen van de zogenoemde mondiale onevenwichtigheden, ofwel de grote discrepantie tussen overschot-landen als China, India, Japan en Duitsland en tekortlanden als de Verenigde Staten en Groot- Brittannië.

4. Rol van de overheid

Alle landen hebben forse stimuleringsmaatregelen genomen om de motor van hun economie nog enigszins draaiende te houden. Menig economie wordt nu gaande gehouden door de overheid. Voorbeeld: de overheid is nu goed voor 26 procent van de hele Amerikaanse economie (de grootste ter wereld). Dat getal is al sinds de oorlogsinspanning van de Tweede Wereldoorlog niet zo groot geweest.

Dat overheden zich ook weer moeten terugtrekken, is geen punt van discussie. Wel de timing van maatregelen.

Wat is er in Londen afgesproken?

„De centrale banken hebben beloofd zolang als nodig alle monetaire instrumenten toe te passen, inclusief meer onconventionele instrumenten."

Wat gebeurt er in Pittsburgh mee?

Dat is nog niet duidelijk. Wel duidelijk is dat de regeringsleiders bang zijn om al te grote woorden te gebruiken over de zogenoemde exit-strategieën. Het economisch herstel is nog fragiel, en elke aankondiging om miljarden terug te trekken uit banken of de rest van de economie kan tot nieuwe verstoringen leiden. Waarschijnlijk blijft het bij een algehele formulering dat er gewerkt zal gaan worden aan verantwoorde manieren om de overheidssteun af te bouwen.

5. Protectionisme

Protectionisme is gevaarlijk voor de wereldhandel, en een herstel van de handelsstromen is onmisbaar om de wereldeconomie weer gaande te krijgen (en vooral te houden). Maar dat is te makkelijk. Want in de praktijk blijft het afschermen van eigen waardevolle economische sectoren vaak eenvoudiger uit te leggen aan kiezers.

Wat is er in Londen afgesproken?

Regeringsleiders drukten elkaar op het hart om geen handelsbelemmerende maatregelen te nemen. „We spreken opnieuw af om af te zien van het opwerpen van nieuwe barrières."

Welke posities zijn daarna betrokken?

De Wereldhandelsorganisatie heeft al geconstateerd dat landen op oneerlijke wijze de handel belemmeren als antwoord op de mondiale recessie. Clausules om de koop van Amerikaanse waar of Chinese waar te bevorderen in stimuleringsprogramma´s in die landen leverden veel kritiek op. Het uitbreken van het H1N1-virus, met de onterechte bijnaam varkensgriep, bracht sommige landen er toe om de import van varkensvlees te blokkeren, ondanks dat er geen gevaren waren. De steun aan autofabrikanten leidde tot klachten van concurrenten. En vorige week week legde president Obama de import van Chinese banden beperkingen op. China dreigde direct met tegenmaatregelen.

Volgens wetenschappers die elke kleine ingreep bijhouden hebben sinds de vorige G20-top de landen elke dag gemiddeld drie overtredingen begaan.

Wat gebeurt er in Pittsburgh mee?

Door het incident van vorige week komt protectionisme vermoedelijk hoger op de agenda. De Chinese president Hu Jintao zal in ieder geval zijn beklag doen bij ambtsgenoot Obama.

6. Klimaatfinanciering

Een belangrijk punt voor Nederland, maar de aandacht gaat meestal toch eerder uit naar alles wat hierboven staat. In ieder geval werd de uitlating van de Chinese president hierover, eerder deze week op de VN-top in New York, verwelkomd. Vooral omdat de leider van de grootste vervuiler ter wereld eindelijk erkent dat er een klimaatprobleem is en dat zijn land daar mede verantwoordelijk voor is. Ook voor de oplossingen. Zonder China, de derde economie van de wereld en volgend jaar de tweede, hebben de inspanningen in andere delen van de wereld om minder CO2 uit te stoten weinig zin.

Wat is er in Londen afgesproken?

Weinig concreets. Wel is er eerder toegezegd om 10 procent van de gigantische stimuleringspakketen van de overheden uit te geven aan 'groene' maatregelen. Dat zou met name in elektrische auto's en groene energie gestoken moeten worden.

Wat gebeurt er in Pittsburgh mee?

Niet alle landen hebben dit hoog op de agenda staan maar Nederland zegt er dit over: „De G20 zou moeten fungeren als aanjager van de internationale discussie over klimaatfinanciering, om bij te dragen aan een succesvolle uitkomst van Kopenhagen. Het kabinet ziet in dit kader graag een krachtig signaal van de G20 waaruit blijkt dat een raamwerk voor de financiering van internationaal klimaatbeleid een aantal essentiële elementen moet bevatten."

En: „Ontwikkelde landen kunnen een belangrijk politiek signaal voor de klimaatonderhandelingen geven door hun bereidheid uit te spreken om de ondersteuning te verstrekken die nodig is om landen optimaal voor te bereiden op de uitvoering van klimaatbeleid."