Jordaanoproer: 'Wie een pet droeg, kreeg slaag'

Zes mensen dood, tweehonderd gewond. Vier dagen lang schoten politie en leger op roerige werklozen en arbeiders in de Amsterdamse volksbuurt de Jordaan. Het Jordaanoproer van zestig jaar geleden werd gisteren herdacht op de Noordermarkt.

Het oproer brak op 4 juli 1934 uit toen de regering-Colijn de steun aan werklozen met tien procent verlaagde. De eerste confrontatie met het gezag ontstond na een vergadering van buurtbewoners in De Harmonie op de Rozengracht. Ze wilden demonstrerend naar de Noordermarkt gaan, maar de politie hield ze tegen. Wat volgde waren vier dagen van rellen en geweld in de kleine straatjes van de Jordaan. De onrust sloeg over naar Rotterdam, Den Haag en Enschede.

Het optreden van politie en leger was hard. Wie een pet droeg, werd tot de arbeidersklasse gerekend en kreeg een pak slaag. Het leger zette kleine tanks in om het verzet te breken.

Enkele tientallen belangstellenden kwamen gisteren bijeen voor het gedenkteken op de Noordermarkt, vooral van organisaties die tegen armoede en verpaupering van volksbuurten strijden. Geen van de aanwezigen heeft het oproer actief meegemaakt.

Volgens A. Harrewijn van het Komitee Amsterdam tegen Verarming is er nog altijd protest tegen armoede: “Uitkeringsgerechtigden die op de grens van de armoede een beetje bijverdienen, dat is een manier van verzet die tegenwoordig voorkomt.” D. Blom (73), een van de bezoekers, is niet onder de indruk van Harrewijns toespraak. “Frauderen met uitkeringen, dat kun je toch niet vergelijken met het verzet tijdens het Jordaanoproer.” Als dertienjarig jongetje zag Blom hoe de opstandelingen in buurt van de Bloemgracht en de Leliestraat de politie met groente bekogelden. Motoragenten reden hard op de demonstranten in, weet hij nog.

M. Beets was negen ten tijde van het oproer. Vanuit haar huis keek ze op de rellen neer. “Die marechaussees met die grote kolbakken op, dat is me altijd bijgebleven. Ze riepen meteen dat we de ramen moesten sluiten, anders zouden ze schieten.” De Jordanezen gooiden uit protest huisraad uit het raam en lieten schoorstenen van het dak vallen.