Anonyma: Eine Frau in Berlin

Hij ruikt naar drank en paarden, de eerste Russische verkrachter van Anonyma. Hij wrikt haar kaken open en „laat bedachtzaam het in zijn mond opgespaarde spuug in mijn mond vallen.”

Trailer van Anonyma: Eine Frau in Berlin:

Zo beschrijft ‘Anonyma’ in haar dagboek de eerste verkrachting op 28 april 1945, zo brengt filmmaker Max Färberböck het in beeld: een moment van weloverwogen vernedering. Het Rode Leger heeft zojuist Anonyma’s Berlijnse straat ingenomen, het triomfzuipen is begonnen. ’s Nachts stropen ‘de Ivans’ door de portiek, geen vrouw wordt gespaard. „Hoe vaak?”, is de nieuwe begroeting onder Duitse vrouwen. Anonyma beseft: „Hier is een wolf nodig om mij de andere wolven van het lijf te houden. Officier, commandant, generaal, zo hoog mogelijk.”

Het bewerkte dagboek Anonyma, Eine Frau in Berlin flopte in 1959 in Duitsland. ‘Wellustig’ en ‘beledigend’ vonden recensenten: het boek trof de Duitse man in zijn ziel. In 1945 waren de trotse Teutoonse krijgers immers machteloze toeschouwers, waren de „verstandige, nuchtere en opportunistische” Duitse vrouwen op zichzelf aangewezen. Er groeide een ruilhandel met de Russische overwinnaar: seks voor brood.

Het dagboek van Anonyma, recent geïdentificeerd als de in 2001 overleden journaliste Marta Hiller, doorbrak het naoorlogse Duitse zwijgpact, schreef Die Zeit: vrouwen vroegen niet „wat heb je gedaan?”, mannen niet „wat is je gebeurd?” Anonyma weigert ook haar verkrachters te reduceren tot een Russische horde, het blijven mensen: pummels, verlegen jochies, officieren die onhandig de gentleman uithangen.

Filmmaker Färberböck blijft haar onsentimentele toon trouw. Zijn film begint waar Der Untergang eindigt en ademt eenzelfde semidocumentaire sfeer. Actrice Nina Hoss behoudt als Anonyma stoïcijnse waardigheid: dof registrerend, weigerend slachtoffer te zijn. Zij bluft de Ivan’s even af met een mondje Russisch als ze haar schuilkelder binnenvallen: haar eerste verkrachter lokt ze een kelder in en sluit ze op. Maar buiten staat de straat vol starende soldaten: het is onontkoombaar.

Vindt Anonyma eenmaal een beschermer – en zelfs tederheid – bij de Russische majoor Andrej, dan ontstaat een evenwicht in haar portiek. Anonyma’s vriend, die ooit naar het Oostfront marcheerde, belichaamt het mannelijk onvermogen. Hij keert terug in vodden, woelt gefrustreerd door het puin van zijn oude leven en verdwijnt. „Jullie zijn schaamteloos”, gromt hij. Welnee, ze overleven.