Iep!
Ellen Smit is de regisseur van Iep! Een variant op Alan Smithee, zoals sinds 1968 in Hollywood de regisseur wordt genoemd die zijn naam niet aan de film wil verbinden. Doorgaans omdat hij of zij de artistieke controle verloor.
Bekijk de trailer van Iep!:
Regisseur Rita Horst distantieerde zich van Iep! nadat producent Lemming Film er een kwartier uit knipte. Het was een dure film, kinderen reageerden negatief bij een testvoorstelling. De rechter gunde de producent het recht op de final cut, Horst trok zich verbitterd terug en de volwassen acteurs lieten het uit protest deze week afweten bij de wereldpremière op de Berlinale, waar Iep! meedingt in de categorie kinderfilms.
Het paard van Sinterklaas, Het schnitzelparadijs, Kruistocht
in spijkerbroek, Dunya & Desie, het zijn slechts een paar van
de Nederlandse titels die de afgelopen jaren werden geselecteerd voor het
Filmfestival Berlijn en soms wonnen ze zelfs prijzen, zoals Bluebird
van Mijke de Jong in 2005. Toch lijken ze niet echt mee te doen: het
programmaonderdeel waarin ze draaien is namelijk niet de hoofdcompetitie, of
het misschien nog wel prestigieuzere Forum, maar het kinderfilmprogramma
Generations.
Dit jaar dingen Iep! van Ellen Smit alias Rita Horst en Joy van
Mijke de Jong mee. In Joy volgt De Jong de verweesde gelijknamige
hoofdpersoon tijdens een zoektocht naar haar moeder. De film, die op 8 april
z’n Nederlandse première beleeft, laat zich nog het beste omschrijven als
een destructieve spoedcursus volwassen worden. Joy heeft zoals veel
films van De Jong van de afgelopen jaren een jonge hoofdpersoon, zoals
bijvoorbeeld ook Het zusje van Katia, vorig jaar in Berlijn te zien.
Dat ook ‘lastige’ kinderfilms het goed doen in Berlijn zegt iets over over de
ontspannen houding van programmeur Maryanne Redpath, die kinderen niet
betuttelt, maar in staat acht zogenoemde moeilijke onderwerpen en
filmstijlen te kunnen waarderen. Feit blijft ook dat de Nederlandse
kinderfilm al jaren op hoog niveau is. Joy en Iep! misstaan
niet in de selectie waarin vele titels zijn opgenomen die op andere
festivals gewoon in de hoofdprogramma’s meedraaiden, zoals bij voorbeeld Alamar
van Pedro Gonzalez-Rubio, op het Filmfestival Rotterdam nog winnaar van
van een Tiger Award.
Dana Linssen
Een vogeltje, dat is Kenadie, en dat speelt ze ook in Iep! Zij is een fascinerend, bizar middelpunt van een magisch-realistische fabel waarin vogelaar Warre (Huub Stapel) een minibaby’tje met vleugels in het veld vindt. Hij neemt haar mee naar huis, ze dopen haar Viegeltje. Echtgenote Tine (Joke Tjalsma) ziet Viegeltje als meisje en voedt haar zo op. Goed, ze mag dan graag torren en wormen eten, maar dan zet Tine die toch ook gewoon voor zichzelf op het menu? Warre denkt dat Viegeltje een vogeltje is en krijgt gelijk als ze in de herfst onrustig wordt, ontsnapt en met de trekvogels naar het zuiden vliegt. Volgt een achtervolging door stad, bos en veld waarbij Warre en Tine gezelschap krijgen van een stoere mensenredder en het verwaarloosde meisje Loet.
Het is een voorrecht zo’n film in een zaal vol Berlijnse kinderen te zien: hun collectieve zucht van verrassing als Kenadie voor het eerst in beeld komt, de lachsalvo’s en kreten van afschuw bij een vieze scène: Ter Horst begrijpt haar doelgroep wat dat betreft uitstekend. Het acteren is nadrukkelijk, de computereffecten werken voor dit niet veeleisende publiek en een enkel irritant bijfiguur die de boel ophoudt ten spijt, heeft de film een prettig tempo.
Wel was er tegen het eind van Iep! onrust in de zaal, als de achtervolging monotoon dreigt te worden. Vermoedelijk is dat kwartier dus niet onterecht uit de film gesneden, al resulteert dat wel in enkele lelijke overgangen.
Heeft Lemming Film dus gelijk? Een gevleugeld kindje als Viegeltje is rijk aan associaties. Onlangs voerde de Franse regisseur François Ozon in Ricky een baby met vleugels op, een cherubijntje. Ook Ricky vliegt weg, waarna zijn moeder verpletterd achterblijft. In een van religieuze symboliek doortrokken eindscène waadt zij in wit hemd het water in, waar Ricky nog éénmaal aan haar verschijnt. Pas daarna kan ze loslaten. Dat raakt diepe lagen in de ouderlijke psyche: het dode kind, het engeltje dat niet was voorbestemd om onder ons te leven. En de rivier als grens tussen het Hades en de wereld der levenden.
Iep! eindigt met waterscènes als in Ricky. „Zo gaat het met vogeltjes. Plots vliegen ze weg”, zegt vader Warre berustend. Als Rita Horst, die zelf tweemaal een kind verloor, die doodssymboliek sterker had willen aanzetten, was haar jonge publiek met te veel bagage opgezadeld. Dan was Iep! geen kinderfilm geweest.
In de Lemming-versie is Iep! een vreemde, originele film. Je zou graag beide versies eens naast elkaar willen zien. Hopelijk komt er ondanks de slechte verhoudingen nog een dvd met de directors cut.