The social network
De opvolger van Wall Street, de klassieker over het wilde kapitalisme van de jaren tachtig, is niet het uitgebluste vervolg dat sinds enkele weken in de bioscoop draait, maar de vlijmscherpe praatfilm The Social Network. De film vertelt het succesverhaal achter de sociale netwerksite Facebook. De site met inmiddels wereldwijd 500 miljoen gebruikers werd in februari 2004 opgericht door wizz kid Mark Zuckerberg voor zijn medestudenten aan de universiteit van Harvard. Zes jaar later geldt Zuckerberg met zijn 26 jaar als de jongste selfmade miljardair aller tijden.
Bekijk de trailer van The Social Network:
In The Social Network wordt Zuckerberg afgeschilderd – en uitstekend gespeeld door Jesse Eisenberg – als een gedreven en ambitieuze visionair, maar ook als koud, arrogant, sociaal onhandig en rancuneus. Een antiheld dus, net als de meedogenloze beurshaai Gordon Gekko dat was in Wall Street, die toch uitgroeide tot een rolmodel voor aankomend beursspeculanten. Als de voortekenen niet bedriegen staat de Zuckerberg van The Social Network een vergelijkbare heldenstatus te wachten. Uiteindelijk laat hij een visitekaartje drukken met de tekst: ‘I’m the CEO, bitch’. De ultieme droom van elke computeraar die goed overweg kan met een laptop. Zuckerberg en Facebook hebben nauwelijks gereageerd op het weinig flatteuze portret in The Social Network. Waarom zouden ze ook? Aan het einde is Zuckerberg de winnaar en dat is het enige wat telt in deze wereld.
Klassiek portret
The Social Network is een klassiek portret van een groot entrepreneur, de bouwer van een imperium, zoals we dat uit vele films kennen: uitermate succesvol in de buitenwereld, maar eenzaam van binnen, meedogenloos in het verwezenlijken van zijn ambitie, maar machteloos in de liefde. Dat is een troostrijke boodschap voor de kijker, die maatschappelijk minder succesvol is dan de filmheld. Dat iemand die sociaal niet handig is, zijn fortuin verdient met uitgerekend een sociale netwerksite, is een aardig staaltje ironie, maar meer ook niet.
De film speelt ook iets te gemakkelijk in op het vooroordeel dat elektronische communicatie minder waardevol zou zijn dan ‘echt’ contact, alsof iedereen elke avond met elkaar zat te ganzeborden, voor het ontstaan van Facebook. Het is wel zeker dat een innovatie als Facebook nuttig is voor de bestrijding van eenzaamheid – zeker onder studenten, de eerste gebruikers van de site, want juist studeren aan een grote, anonieme universiteit kan een eenzaam avontuur zijn.
Rechtszaken
Nadat Facebook een succes was geworden, begonnen verschillende medestudenten rechtszaken tegen Zuckerberg: de ballerige tweeling Winklevoss, die eerder een vergelijkbaar plan had ontwikkeld, maar door Zuckerberg aan het lijntje is gehouden, en zijn vriend Eduardo Saverin, die het bescheiden startkapitaal voor Facebook fourneerde, maar uiteindelijk aan de kant werd gezet. De film laat er overigens geen misverstand over bestaan dat Saverin geen idee had in welke wereld hij terecht was gekomen, en dat Zuckerberg meer had aan de adviezen van internetlegende Sean Parker, oprichter van Napster (een voortreffelijke rol van Justin Timberlake).
Maar is de vraag wie Facebook heeft bedacht werkelijk zo belangrijk als de film wil? Schrijver Steven Johnson legt in zijn nieuwe boek Where Good ideas Come From uit dat baanbrekende ideeën zelden uit de lucht komen vallen, maar vrijwel altijd het resultaat zijn van een ‘nieuwe combinatie van bestaande onderdelen’. Zo ook Facebook. Het idee van een sociale netwerksite was niet nieuw, Friendster bestond al. Punt is dat Zuckerberg het talent, de kennis, de intuïtie en het uithoudingsvermogen had om zijn plan echt te verwezenlijken. Het idee is maar een klein onderdeel van dat hele pakket.
De premissen van The Social Network haperen dus enigszins, maar de details zijn treffend. Het scenario zit vol interessante vondsten, de montage met veel sprongen in de tijd is knap en de acteurs leveren hun beste werk. Voor Timberlake, als de sprankelende praatjesmaker Parker, zou er zelfs weleens een Oscar in kunnen zitten.