Turkse steun voor Rasmussen had gewoon een prijs

Anders Fogh Rasmussen.
Door onze redacteuren Juurd Eijsvoogel en Petra de Koning

De opvolging van NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer was een kwestie die het gevaar in zich borg om uit te groeien tot een hoofdstuk in de 'botsing der beschavingen'. Maar uiteindelijk had de steun van Turkije tegen Rasmussen ook gewoon een prijs.

Straatsburg, 4 april. Na een paar dagen van stevige onderhandelingen is de NAVO erin geslaagd een bittere interne strijd te voorkomen. Het ging aanvankelijk alleen over de benoeming van een nieuwe secretaris-generaal van het bondgenootschap. Maar allengs dreigde de kwestie uit te monden in een veel bredere twist.

Want de kandidatuur van de Deense premier Anders Fogh Rasmussen bleek bij zowel voor- als tegenstanders een van de gevoeligste politieke zenuwen van deze tijd geraakt te hebben: de moeizame relatie tussen het Westen en de islam.

Rasmussen was ongeschikt om de NAVO te leiden, verkondigde de Turkse premier Erdogan, vanwege zijn rol in de cartooncrisis in 2006. Het was niets persoonlijks, zei Erdogan, maar hoe kan deze man het bondgenootschap optimaal vertegenwoordigen in islamitische landen, zoals Afghanistan, Pakistan en Iran, die voor de NAVO tegenwoordig zo belangrijk zijn? Ook Arabische landen zouden bij Erdogan hun bezwaren kenbaar hebben gemaakt.


Klik voor fotoserie

Als premier had Rasmussen in 2006 geweigerd zich te excuseren voor de omstreden Mohammed-cartoons die verschenen waren in een Deense krant – en dat zou in die landen niet vergeven of vergeten zou zijn. De NAVO, aldus de Turkse premier, zou zich met zo’n man als leider lelijk in de vingers snijden.

Tegenreactie

In het huidige politieke klimaat duurde het niet lang voor die argumenten een tegenreactie opriepen. Sinds wanneer laat het Atlantisch bondgenootschap zich voorschrijven wie het wel en niet tot leider mag kiezen? Zijn we zo bang voor de islamitische wereld dat we onze oren laten hangen naar de overgevoeligheden van ondemocratische regimes in het Midden-Oosten? Dat kan de NAVO zich helemaal niet veroorloven. Nu moet het bondgenootschap meer dan ooit pal staan voor een man die in 2006 pal stond voor de vrijheid van meningsuiting door zich niet van de spotprenten te distantiëren, zeiden voorstanders van Rasmussen.

En zo borg de kwestie, die begon als een zaak van hoger personeelsbeleid, het gevaar in zich om uit te groeien tot een hoofdstuk in de emotionele politiek-religieuze schermutselingen die sinds ‘11 september 2001’ doorgaan voor de botsing der beschavingen. Voor de NAVO was een escalatie van het meningsverschil daarom niet zonder gevaar.

Gisteravond, toen de staatshoofden en regeringsleiders van de NAVO-landen in Baden-Baden een werkdiner hielden, eiste de zaak veel meer aandacht op dan de bedoeling was. De impasse was compleet. Tegenover de consensus van 27 lidstaten dat Rasmussen een geschikte kandidaat was, stond het eenzame verzet van Turkije. ,,De vraag is voor welke prijs Turkije bereid is overstag te gaan’’, zei een diplomaat die zich weinig zorgen maakte over het principiële gehalte van de Turkse bezwaren.

Na koortsachtig overleg bleek vanmiddag inderdaad wat de Turkse prijs was. De Amerikaanse president Obama zou ’s morgens met zijn Turkse collega Gül hebben gesproken en hem garanties gegeven hebben dat de nieuwe secretaris-generaal een Turk benoemt tot een van zijn onder-secretarissen-generaal, zei premier Erdogan vanuit Ankara. Ook zou Turkije meer hoge posten krijgen in het militaire hoofdkwartier van de NAVO. En zelfs, beweerden Turkse diplomaten, hadden Frankrijk en Duitsland toegezegd minder harde eisen te stellen in de onderhandelingen met Turkije over de voorbereidingen voor toetreding tot de Europese Unie.

Berlusconi

Ook een lang telefoontje van de Italiaanse premier Berlusconi zou mogelijk hebben geholpen. Vanochtend kwam hij al telefonerend aan bij de eerste plechtigheid van de dag, waar hij gastvrouw Angela Merkel beduidde dat hij nog even in gesprek was – wat hij al ijsberend over het gazon minstens een half uur bleef. De plechtigheid raakte daardoor zo vertraagd dat Merkel uiteindelijk maar besloot zonder de Italiaan te beginnen. Italiaanse diplomaten haastten zich te verzekeren dat hun baas per telefoon hard bezig was om in gesprek met Erdogan het hoofdpijndossier van de opvolging van Jaap de Hoop Scheffer op te lossen.


Klik voor fotoserie

Opgelucht konden De Hoop Scheffer en Rasmussen vanmiddag voor de pers verschijnen met de melding dat de Deen unaniem was gekozen (op 1 augustus treedt hij aan). De crisis was bezworen. En Rasmussen zei dat hij de zorgen van Turkije begrijpt. ,,Ik heb duidelijk gemaakt dat ik de islamitische wereld de hand zal reiken en ik zal ervoor zorgen dat we nauw met Turkije zullen samenwerken.’’

Of hij ook een effectieve secretaris-generaal van de NAVO zal zijn is daarmee niet gezegd. En evenmin of hij mogelijke weerstand in islamitische landen kan overwinnen. Maar zeker is dat alle 28 landen van het bondgenootschap besloten hebben dat hij nu moet bewijzen dat hij de juiste man op de juiste plaats is.

De NAVO viert in april haar zestigste verjaardag. Voor het militaire bondgenootschap belooft 2009 een sleuteljaar te worden. In de aanloop naar de NAVO-top van 3 en 4 april publiceerde NRC Handelsblad een reeks artikelen over de toekomst van het bondgenootschap.

Gerelateerde artikelen:

Gepubliceerd in:
Buitenland
Foto Video Audio