Cocktail van pessimisme overspoelt Brazilië

Niet de Argentijnse tango-crisis, maar de linkse presidentskandidaat Lula doet Brazilië op zijn grondvesten schudden. Een week voor de verkiezingen duikt de Braziliaanse munt zelfs onder de waarde van de Argentijnse peso.

RIO DE JANEIRO, 28 SEPT. ,,Lula, waarom zijn de internationale markten zo bang voor u?'' De voormalige metaalarbeider Luiz Inácio 'Lula' da Silva (57) blijft staan. Hij krabt in zijn baard. Dan trekt hij zijn weemoedige glimlach en zegt: ,,Omdat ze mij niet kennen, mevrouw.''

Niet de gevreesde 'tango-crisis' in het failliete buurland Argentinië, maar het binnenlandse 'Lula-risico' brengt de economie van de Braziliaanse reus al maanden aan het wankelen. Een week voor de presidentsverkiezingen van volgende week zondag bereikt de Braziliaanse munt een nieuw dieptepunt. Met een wisselkoers van 3,88 Real tegen 1 dollar, daalde de munt gisteren ruim onder het niveau van de gedoemde Argentijnse peso (3,71). ,,Brazilië is geen bananenrepubliekje, geen Argentinië'', had de presidentskandidaat Lula nog gezegd. Maar geldspeculanten en buitenlandse investeerders denken er anders over. Voor hen blijft de kans dat de leider van de Braziliaanse Partij van de Arbeid (PT) de nieuwe president wordt een gevaar.

,,Een cocktail van pessimisme'', zo verklaren de Braziliaanse specialisten de huidige speculatieve aanval op de grootste economie van Latijns-Amerika. Het slechte internationale klimaat. Gebrek aan dollars. Anders dan in mei en juni zou het wantrouwen van de investeerders niet uitsluitend aan Lula te wijten zijn. Het 'Lula-risico' ontstond toen met de waarschuwing van banken als de Nederlandse ABN Amro voor het 'gevaar' van de voormalige vakbondsleider als mogelijke president. Lula stond in de peilingen bovenaan, met ongeveer 37 procent van de stemmen. Acuut kelderde de Braziliaanse munt naar een dieptepunt van 2,8 real voor een dollar.

Inmiddels is de dollar nog eens 40 procent gestegen. En volgens kredietbeoordelaars is het risicovoller in Brazilië te investeren dan in Nigeria. Toch laat de Braziliaanse kiezer zich niet intimideren. Sinds het begin van de 'gijzelingspoging door de internationale markt' - zoals Lula het noemt - blijft zijn ster rijzen. Het is zelfs niet uitgesloten dat Lula het zaterdag al in de eerste ronde wint.

,,Wie er ook wint, één ding is zeker'', schreef de Latijns Amerika-specialist van CNN en de Miami Herald, Andres Oppenheimer, een tijdje geleden. ,,De nieuwe president van Brazilië zal nationalistischer zijn, kritischer op de vrije markt en de globalisering, en ver verwijderd van de Verenigde Staten.'' Lula is de stem geworden van de nieuwe ,,roep om waardigheid'' van Brazilië. Boos over de oneerlijkheid van een vrije markt die door de rijke landen wordt dichtgetimmerd met importbeperkingen en landbouwsubsidies.

:pagina ]

Gedesillusioneerd met acht jaar liberalisering en privatisering, zonder sociale gelijkheid. Dat is de snaar van onvrede die Lula heeft weten te raken. Het gevoel - met een van de hoogste rentestanden ter wereld - overgeleverd te zijn aan de luimen van het internationale kapitaal, zorgde ervoor dat ook ondernemers zich rond de socialist hebben geschaard. ,,Alleen groei en eigen productie kan de speculatie van de internationale markten tegengaan'', ontvouwde Lula zijn recept onder luid applaus voor de Braziliaanse bond van industriëlen.

Terwijl het electoraat naar Lula is opgeschoven, is omgekeerd ook Lula verschoven. 'Lula light' wordt hij nu genoemd. Gehuld in een net pak, met een getrimde baard spreekt hij op bezadigde toon over een 'eerlijker kapitalisme' en 'kansen voor iedereen'. Geen zware retoriek meer, zoals bij zijn drie eerdere pogingen het presidentschap te veroveren. Geen roep om het opschorten van de buitenlandse schuldbetalingen. ,,We zullen onze verplichtingen nakomen'', beloofde Lula nadat het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in augustus een financiële mega-injectie van 30,4 miljard dollar aan Brazilië beloofde. ,,Als we winnen zullen we vanaf dag één tevens onze belofte nakomen het huidige economische model te veranderen''.

De internationale financiële markt gelooft duidelijk niet dat dit allebei kan. Lokale financiele experts zijn echter milder. Volgens de Braziliaanse directeur van het consultancybedrijf Global Invest wordt het Lula-risico zwaar overdreven. ,,De verkiezingen zijn een excuus om te speculeren'', zegt Fernando Ferreira. Dit is ook de overtuiging van Odair Abate, econoom van Lloyds TSB. ,,Nergens staat geschreven dat Lula radicale acties zal ondernemen.'' Integendeel, zegt Abate. Net als het IMF vertrouwt hij erop dat juist Lula de kandidaat van de matiging kan zijn. ,,Voor het terugbrengen van het overheidstekort is sociale consensus nodig'', stelde onderzoeksdirecteur Kenneth Rogoff van het IMF afgelopen woensdag. Na drie keer verloren te hebben is dat nu juist wat Lula heeft.

,,De Brazilianen kennen me. Beter dan wie ook'', zegt Lula met een knipoog naar de buitenlandse verslaggever. ,,Mijn droom is alleen dat dit land wat gelijker wordt.''