De rebus in de was

Het probleem

In de jaren zestig bedachten fabrikanten van onder andere hifi-apparatuur, witgoed en auto's dat ze het aantal uitvoeringen van hun producten drastisch konden beperken door in plaats van tekst op de bedieningspanelen symbolen (ook wel pictogrammen genoemd) toe te passen. Zo konden ze hetzelfde product naar elk land ter wereld exporteren zodra er vraag naar was.

Technici gingen aan de slag om afbeeldingen te bedenken die de functie moesten weergeven. Voor sommige functies zoals 'claxon' was dat makkelijk, voor heel veel andere echter niet ('aan/uit'). Veelal werden abstracte of sterk gestileerde symbolen bedacht.

De symbolen werden vervolgens uitgelegd in een handleiding bij het product. Het probleem voor de fabrikanten was opgelost, maar de gebruikers hadden er een probleem bij. Sommige fabrikanten zagen een goede mogelijkheid om nog meer te besparen door de handleiding in meerdere talen uit te voeren, zodat de gebruiker zich geconfronteerd ziet met vuistdikke naslagwerken waarin hij ergens de uitleg in zijn eigen taal moet zoeken. Een oplossing is alle andere talen vast te lijmen of te nieten, zodat het boekwerk direct bij de Nederlandse sectie openvalt.

Aangemoedigd door dit succes bedachten ook de stomerijen, dat het handig zou zijn de wasvoorschriften voor kleding te voorzien van taalongevoelige symbolen die wereldwijd konden worden toegepast. Het moest voorkomen dat stomerijen aansprakelijk gesteld konden worden voor onjuiste behandeling van aangeboden kledingstukken. Ook hier togen techneuten aan de slag om passende symbolen te bedenken.

Het resultaat is een vreemde mengelmoes van (a) deels associatieve symbolen die ook zonder instructie begrepen kunnen worden ('alleen handwas' en 'strijken bij max. 200 graden') en symbolen die zonder uitleg onbegrijpelijk blijven ('niet bleken', 'niet chemisch reinigen' en 'niet in de droogtrommel').

Een voorwaarde voor symbolen voor een groot, ongetraind publiek is dat ze een echte afbeelding moeten bevatten die verwijst naar de werkelijkheid, zoals bijvoorbeeld een fiets op het verkeersbord 'fietspad'.

Een driehoek voor bleken en een cirkel voor niet-chemisch reinigen geven geen enkele aanwijzing over de betekenis, terwijl het symbool voor 'niet in de droogtrommel' ook uitgelegd kan worden als dat het kledingstuk niet in de wasmachine gewassen mag worden (en daar is het tobbetje voor). Betwijfeld mag worden of de symbolen ooit onder gebruikers getest zijn.

De oplossing

Voorgesteld wordt om de drie aliens in de huidige serie wasvoorschriften te vervangen door symbolen die direct verwijzen naar hun betekenis en desnoods met enig giswerk te raden zijn (stoomwolkje-in-huisje = stomerij).

Ze passen ook in de rij van wastobbe en strijkbout. De hier afgebeelde voorbeelden hebben van links naar rechts als betekenis: 'alleen handwas' (een tobbe met alleen een kruis erdoorheen betekent 'niet wassen'; dit is een bestaand symbool), 'niet bleken' (nieuw), 'niet chemisch reinigen' = niet naar de stomerij (nieuw), 'niet in de droogtrommel' (nieuw) en 'strijken met max. 200 graden' (bestaand).

Voor alle symbolen bestaan varianten, maar die zijn hier gemakshalve buiten beschouwing gelaten. Gezien de ongetwijfeld enorme inspanning die het gekost heeft om de huidige symbolen wereldwijd ingevoerd te krijgen, zullen we voorlopig de huidige symbolen domweg uit het hoofd moeten leren of even bij de stomerij langs moeten lopen om naar de betekenis te vragen.