9/11 als een educatief stripboek: ‘WHOOOM!’

ROTTERDAM, 9 SEPT.

WHOOOM! Gele kapitalen springen naar voren uit een wolk van grijze en bruine rook. Vlucht United 175 is zojuist in een eenvoudig gestileerd World Trade Center gevlogen. Enkele bladzijden later zakt de zuidelijke Twin Tower onder een luide R-RRUMBLE! ineen. Deze week verscheen The 9/11 Report: A Graphic Adaptation, een educatief stripboek over de aanslagen van 11 september.

Het stripboek is een getekende samenvatting van The 9/11 Commission Report, het officiële verslag over de aanslagen, de toedracht ervan en het erop volgende optreden van de Amerikaanse overheid. Een nationale onderzoekscommissie interviewde 1200 mensen en las een half miljoen bladzijden aan bronnenmateriaal, om in juli 2004 zeshonderd pagina’s tekst af te leveren in de vorm van een ‘belangrijk, complex rapport, dat een hele hoop kinderen, tieners en volwassenen nooit zullen lezen’, aldus de makers van de strip.

Tekstredacteur Sid Jacobson en tekenaar Ernie Colón vatten het commissierapport samen in 144 bladzijden strip. Op de BLAMS! en enkele bijdehante opmerkingen van stripfiguren („Don’t get him started on the FBI”) na komt vrijwel alle tekst letterlijk uit het commissierapport. Beide boeken bevatten telefoongesprekken van vliegtuigpassagiers, de achtergrond en opkomst van Osama Bin Laden, de problemen bij de hulpverlening in de torens, de inval in Afghanistan en de constatering dat Saddam Hussein niet bewijsbaar met de aanslagen te maken heeft gehad.

Colón en Jacobson zijn veteranen in de Amerikaanse comics-industrie. Jacobson (76) verzon de in Amerika populaire strip Richie Rich en was hoofdredacteur van Marvel Comics, productiehuis van Spiderman, de Hulk en the X-men. Colón (75) werkte bij Marvel en DC Comics (Superman) en tekende onder meer Wonder Woman en Casper, het vriendelijke spookje.

Het eerste, op zwarte pagina’s gedrukte hoofdstuk van de strip is verdeeld in een tijdslijn met daaronder in aparte stroken de gelijktijdige ontwikkelingen in en rond de vier verschillende vliegtuigen. „Toen het eerste vliegtuig in de zuidelijke toren van het World Trade Center vloog, was de United 93 [die in Pennsylvania zou neerstorten] nog maar net opgestegen”, zegt Jacobson in een online interview over het boek. „Dat kan je in stripvorm veel makkelijker duidelijk maken dan in een geschreven verslag.”

Juist dit vond de redacteur belangrijk: een van de belangrijkste kritieken in het oorspronkelijke rapport betreft de gebrekkige communicatie tussen Defensie, de verschillende verkeerstorens en de Federal Aviation Administration (FAA), de organisatie die voor de veiligheid van burgervluchten moet instaan.

De makers zeggen met hun boek geen politiek statement te willen maken. Tekenaar Colón zwakte zelfs de volgens hem van nature scherpe gelaatstrekken van vice-president Dick Cheney af, om niet van partijdigheid beticht te worden. De voorzitter en vice-voorzitter van de 9/11 commissie, Thomas Kean en Lee H. Hamilton, hebben het stripboek inmiddels met een aanprijzend voorwoord hun zegen gegeven.

The 9/11 Report: A Graphic Adaptation is niet de eerste grafische hervertelling van 9/11. Uitgeverij Marvel Comics publiceerde drie maanden na de aanslagen een speciale editie van Spiderman. Terwijl de gemuteerde held afdaalt langs een gebouw vlak bij Ground Zero vragen burgers hem: “Where were you? How could you let this happen?”

Superman krijgt hetzelfde verwijt. Op de cover van deel twee van de stripbundel 9/11: Artists respond, staat de Amerikaanse protoheld afgebeeld als een dwerg die vol bewondering staart naar een haag van heroïsch afgebeelde brandweermannen en politieagenten. “Wow” is het enige dat Superman kan uitbrengen. De tekenaar Art Spiegelman schreef de aanval van zware depressiviteit die hem na 9/11 overviel van zich af in de serie In the Shadow of No Towers. Spiegelman is bekend van de tweedelige grafische roman Maus over zijn ouders die Auschwitz overleefden. Hij liep met zijn vrouw door New York toen hij achter zich het eerste vliegtuig in de toren hoorde vliegen. Zijn dochter zat op dat moment op school in een gebouw aan de voet van de torens. Ze bleef ongedeerd.

De gelauwerde tekenaar kreeg zijn tekeningen, vol frustraties over de Amerikaanse regering, het volk en de media, niet in Amerikaanse gevestigde kranten gepubliceerd. Ze werden wel afgedrukt in onder meer de Duitse wekelijkse krant Die Zeit en in NRC Handelsblad. In 2004 verscheen In the Shadow of No Towers in boekvorm.