Collectie Koenigs blijft bij Rijk

Hofdames te paard begeleid door een ruiter, op een tekening van Erhard Altdorfer uit de Koenigs-collectie.
Door Frank Kuitenbrouwer

Amsterdam, 31 jan. De minister van Cultuur hoeft een aantal kunstwerken uit de collectie-Koenigs niet terug te geven aan een kleindochter van de verzamelaar, Christine Koenigs. Dat heeft de Raad van State vanmorgen beslist.

Christine Koenigs ijvert sinds 1997 voor teruggave van 34 schilderijen, voornamelijk van Rubens, en 37 tekeningen van met name Duitse meesters als Dürer. Volgens haar gaat het om zogeheten oorlogskunst, werken die haar grootvader onder druk van het naziregime had moeten verkopen.

De uit Duitsland afkomstige zakenman Franz W. Koenigs (1881-1941) bracht in de jaren twintig van de vorige eeuw een uitzonderlijke verzameling bijeen die hij in de jaren dertig moest belenen en vlak voor de Duitse inval in 1940 moest verkopen. Het grootste deel kwam terecht in het Museum Boijmans van Beuningen. Een aantal werken kwam in bezit van het Rijk.

De vorige staatssecretaris van cultuur, Medy van der Laan, heeft eind 2003 een eis om teruggave afgewezen. Zij volgde daarbij het advies van de speciale Restitutiecommissie voor oorlogkunst. Volgens deze commissie had de verkoop destijds een economische oorzaak. Christine Koenigs tekende bezwaar aan tegen de beslissing van de bewindsvrouw maar dat bezwaar werd niet-ontvankelijk verklaard omdat het hier niet een bestuurlijke beslissing betrof maar een privaatrechtelijke eigendomskwestie die buiten de publieke taak van de Staat valt.

Tegen deze afwijzing ging Christine Koenigs in beroep bij de rechtbank in Amsterdam. Deze gaf haar vorige zomer gelijk en vond dat de claim wel degelijk te maken heeft met de publiekrechtelijke taken van de overheid. De rechtbank gelastte de staatssecretaris dan ook het bezwaarschrift van Christine Koenigs alsnog in behandeling te nemen. Dat zei nog niets over de uitkomst, maar het betekende wel dat de zaak zich verder zou voortslepen. Het enige nog levende kind van de verzamelaar, oud-bankier Wilhelm O. Koenigs, maakte daar in een interview met deze krant bezwaar tegen.

Volgens de Raad van State is de publiekrechtelijke bemoeienis van de Staat met het naoorlogse rechtsherstel nu afgesloten. Wel is er een privaatrechtelijke weg om teruggave te eisen. Maar de Staat kan zich er dan in beginsel op beroepen dat de claim is verjaard.

Gepubliceerd in:
Kunst & Film
Meer kunstnieuws