Duitse RAF-film in première in Berlijn

Jarenlang bestond er in linkse Duitse kringen een romantisch beeld van de RAF. De film zou met deze mythe afrekenen, maar het is vooral een goede actiefilm geworden.

Berlijn. In de eerste tien minuten is het meteen al raak. Het geweld spat van het doek af. Der Baader Meinhof Komplex, die gisteren in Berlijn zijn publiekspremière beleefde, is de meest besproken film van dit moment. Hij zou eindelijk afrekenen afrekenen met de mythe van de West-Duitse terreurorganisatie Rote Armee Fraktion (RAF). Het is een volbloed actiefilm geworden, uitstekend gespeeld door acteurs die zich meesterlijk in hun rollen hebben ingeleefd. Maar de mythe blijft overeind.

Bekijk de trailer van Der Baader Meinhof Komplex:

Jong en rebels, links en avontuurlijk, gewelddadig maar zonder kwade inborst. Dat beeld van de studentikoze revolutionairen die samen de RAF vormden, was jarenlang niet kapot te krijgen in sommige kringen in de Bondsrepubliek. Op papier is er inmiddels afdoende mee afgerekend. RAF-leden waren keiharde terroristen, luidt de algemene opvatting in Duitsland. Het wachten was op de speelfilm die hetzelfde zou doen; die het verhaal zou laten zien zoals het min of meer was.

Regisseur Uli Edel en producent Bernd Eichinger zijn er in ieder geval in geslaagd een film te maken met een internationale uitstraling. Der Baader Meinhof Komplex zal ook over de grens te zien zijn, en zal – zo is de verwachting – een waardige opvolger zijn van het laatste grote internationale succes van de Duitse cinema: Das Leben der Anderen (2006).

Even ter herinnering: de Rote Armee Fraktion, ook wel naar haar oprichters de Baader-Meinhof-Gruppe genoemd, was een linksextremistische organisatie die de Bondsrepubliek meer dan twee decennia in een wurgende greep van terreur heeft gehouden. Met brandstichting, bankovervallen, bomaanslagen en ontvoeringen werd geprobeerd de West-Duitse rechtsstaat te ontregelen.

De RAF-film is een volbloed actiefilm geworden en houdt de mythe in stand

Tussen 1970 en 1993 pleegden RAF-leden 34 moorden. De daders, afkomstig uit het linkse studentenmilieu van die tijd, zijn uiteindelijk allemaal opgepakt. Ze pleegden of zelfmoord in de cel of zaten hun lange gevangenisstraffen uit. Alleen ex-RAF’er Christian Klar (56) zit nog.

De Rote Armee Fraktion werd rond 1970 opgericht en was, conform de tijdgeest onder veel jongeren, communistisch en anti-imperialistisch. De RAF zette zich af tegen het kapitalisme en het vermeende fascisme van de West-Duitse staat. Maar ook „de generatie van Auschwitz, waarmee niet te argumenteren valt”, zoals een vrouwelijk RAF-lid het uitdrukte, moest het ontgelden.

Drie acteurs dragen de film: Martina Gedeck (Ulrike Meinhof), Moritz Bleibtreu (Andreas Baader) en een onvergetelijke Johanna Wokalek, die Gudrun Ensslin speelt. Jonge acteurs die jonge terroristen spelen. Alleen Meinhof was (en is) wat ouder. Gedenkwaardige scènes zijn een ideologische ruzie tussen Ensslin en haar ouders, zoals die zich in de jaren zeventig in veel West-Duitse gezinnen moet hebben afgespeeld. Ook de training van de in de terreur nog ongeoefende RAF’ers in een Palestijns opleidingskamp is geloofwaardig. Daar schreeuwt een opgewonden Ensslin tegen haar PLO-instructeurs: „Neuken en schieten zijn hetzelfde”.

Over de RAF en de belangrijkste leden van de organisatie zijn veel boeken en documentaires verschenen. Geen van die publicaties is zo uitvoerig en grondig gedocumenteerd als Der Baader Meinhof Komplex, hét standaardwerk over de Rote Armee Fraktion in Duitsland, geschreven door de journalist Stefan Aust, oud-hoofdredacteur van weekblad Der Spiegel. Zijn bestseller is de basis voor de gelijknamige film. Aust heeft verschillende RAF-leden goed gekend, onder wie oprichtster Ulrike Meinhof.

Aust zei afgelopen zondag in een interview dat het goed is dat de film nu pas uitkomt. „Als men deze film gemaakt had op het moment dat de RAF-leden nog bezig waren met de uitwerking van hun merkwaardige en verschrikkelijke revolutiestrategie, dan had dat misschien een heel andere, onzekere uitwerking gehad. Er was een generatie voor nodig om met deze geschiedenis onbevangen en nuchter om te gaan”.

„Neuken en schieten zijn hetzelfde”

Het interessante van het boek van Aust is dat het politiseert; dat het de RAF in het politieke en maatschappelijke Umfeld van destijds plaatst. Inderdaad een complexe tijd, net na de benepen jaren vijftig, met sluimerende hervormingen en op de achtergrond dat vreselijke en onverwerkte verleden van de Tweede Wereldoorlog. Die belangrijke nuances gaan in het geweld van de film verloren. Het is in wezen een ongecompliceerde actiefilm, waarin de staat, de tegenacties en de politieke motieven nauwelijks aan bod komen.

De RAF-mythe blijft in stand, maar anders. De terroristen zijn jonge, mooie mensen, kek gekleed en leuk gekapt, die een bloedige opdracht volbrengen. Of, zoals een vrouw het in een debat na de film zei: „Het zijn romantici geworden die hun klus zonder al te veel context klaren. Alsof ze 1977 naar 2008 hebben gehaald”.

Iets meer Costa-Gavras, de meestercineast van de politieke thriller, zou Der Baader Meinhof Komplex politiek geloofwaardiger hebben gemaakt.

Drie eerdere Duitse succesfilms in Nederland

_{Der Baader Meinhof Komplex draait vanaf 20 november in de Nederlandse bioscopen.}