‘Opgeleukte thema’s ruïneren opzet NHM’
Vooraanstaande historici zijn tegen het plan om het toekomstige Nationaal Historisch Museum niet chronologisch in te richten, maar volgens ‘opgeleukte thema’s’.
Amsterdam, 22 dec. Kunsthistoricus Henk van Os, ex- directeur van het Rijksmuseum, is hoogst verbaasd over de nieuwe plannen voor het Nationaal Historisch Museum (NHM). „Ik sta paf. Ik volg alles op afstand maar ik dacht dat het concept van de geschiedeniscanon juist van belang was om mensen de chronologie van gebeurtenissen bij te brengen.”
De ‘vijf werelden’ die deze maand werden gepresenteerd door de directeuren Erik Schilp en Valentijn Byvanck, noemt Van Os vooral ‘opgeleukte thema’s’. „Dit museum is niet opgezet met de bedoeling lollig te zijn, het moet vooral historisch bewustzijn creëren.”
Minister Plasterk (Cultuur), die zich sterk had gemaakt voor het presenteren van de canon in het Arhemse Museum, toonde zich „enthousiast” over de nieuwe plannen. Daarbij worden niet de vijftig ‘vensters’ van de canon uit 2007 benadrukt, maar de vijf ‘werelden’ ‘ik en wij’, ‘land en water’, ‘rijk en arm’, ‘oorlog en vrede’ en ‘lichaam en geest’. De canon met personen (zoals Anne Frank) of gebeurtenissen, zoals de Watersnood, is alleen nog ‘geruisloos aanwezig’.
Een apart onderdeel is ‘Het land van Als’ met ‘alternatieve Nederlandse geschiedenissen’. Ook wordt het ‘museum als merk’ gepromoot en zal ingezet worden op ‘bewustwordingscampagnes’ die mensen ‘betrekken bij de geschiedenis van Nederland.’
Juist dat gebrek aan historische kennis is iets waarmee Van Os geregeld wordt geconfronteerd aan de Universiteit van Amsterdam. „Sommige studenten kunstgeschiedenis denken werkelijk dat Michelangelo in de 13e eeuw leefde. Dat is zo dramatisch. Ik ging er vanuit dat met de oprichting van dit nieuwe museum de nadruk vooral zou komen te liggen op het creëren van een chronologisch raamwerk.”
Frits van Oostrom, voorzitter van de commissie die de Nederlandse canon ontwikkelde en lid in de Raad van Toezicht van het NHM, staat achter het voorstel van Byvanck en Schilp. „Het loslaten van de canon vind ik een uitstekend idee. Ik heb altijd al gezegd dat de canon is ontwikkeld voor het onderwijs en niet voor een museum. Het moet niet doubleren.”
Wel heeft Van Oostrom bedenkingen bij het presenteren van het NHM als merk. „Ik stelde voor om dit woord tussen aanhalingstekens te zetten, maar Byvanck en Schilp zijn moderne jongens, die schamen zich daar niet voor.”
Matthias van Rossum, medeauteur van Statement XX: NHM op een Kruispunt, een ‘pleidooi voor inhoud’ van twintig jonge historici, is niet erg te spreken over de recente voorstellen. „Het is goed om een museum aantrekkelijk te maken. Maar ‘een merk’ dat het land ingaat? Dan kan je toch beter bij Philips gaan werken?”
Het idee van de vijf werelden noemt Van Rossum ‘bedenkelijk’. „De plannen gaan tot nu toe vooral over de vorm. Ik vrees voor de inhoud. Wat ga je dan precies vertellen? Welke boodschap wil je overbrengen?”
Van Rossum wil voorkomen dat het NHM een museum wordt waar mensen alles zelf moeten ontdekken. „Als je het publiek te veel laat zwemmen, hebben ze misschien een leuke middag, maar ze komen er niet veel wijzer vandaan.”
Wim van der Weiden, oud-directeur van Naturalis, het Leidse Nationaal Natuurhistorisch Museum en schrijver van het plan voor het NHM, is het niet eens met Van Rossum. „Het NHM moet een vraagbaken worden, dat kan alleen als het een merk wordt. Naamsbekendheid is juist belangrijk.” Van der Weiden is „niet ontevreden” over de plannen van het directeurenduo. „Het is goed dat ze de canon loslaten maar met die vijf werelden komt de chronologie in het gedrang.” Ook twijfelt hij aan het nut van een onderdeel als ‘Het land van Als’. „Geschiedenis bestaat alleen maar uit een opeenvolging van toevalligheden. Daar moet je niet nog méér toeval bij halen. Je kan beter zeggen: geschiedenis ís toeval en dat gaan we nu eens even goed uitleggen.”
Van Oostrom: „Dat is relativisme ten top. Het toeval als uitgangspunt nemen voor een museum, dat kan je niet doen.”