Ja, een lelijke vrouw kan een ster zijn – en hoe

Kerkwerkster Susan Boyle leek geprogrammeerd als lachsucces in Britain’s got talent. Maar hilariteit sloeg om in bewondering. Boyle is een megahit op YouTube, en de sceptici schamen zich.

Amsterdam, 21 april. Een onderkin, haren die jarenlang in goedkope shampoo lijken te zijn gewassen en eigenhandig geknipt, een vormeloze champagnekleurige jurk die de indruk wekte nog van haar moeder te zijn geweest. Niets wees erop dat Susan Boyle (47) een ster zou kunnen worden toen zij zaterdag 10 april optrad in het programma Britain’s got talent van de Britse commerciële tv-zender ITV.

Integendeel: ze leek geprogrammeerd als een gegarandeerd lachsucces in deze op Idols lijkende uitzending. Gewoon een van die van elke zelfkritiek gespeende zonderlingen, die door de driekoppige jury en de zaal genadeloos worden weggestuurd en weggehoond.

Toen Boyle zich voorstelde – uit het Schotse Blackburn, woont sinds de dood van haar moeder samen met kat Pebbles – begon het gejoel al. En de jury kon maar nauwelijks haar lachen inhouden bij de aanblik van deze lelijke, onverzorgde vrouw die zei een ‘professionele zangcarrière’ na te streven.

Nu, nog geen twee weken later, is Susan Boyle een wereldster. Het filmpje van haar optreden in Britain’s got talent is op YouTube naar schatting al meer dan 60 miljoen keer bekeken – naar verluidt de meest bezichtigde bijdrage op YouTube ooit. Britse kranten hebben haar vrijwel zonder uitzondering geïnterviewd, op de voet gevolgd door alle belangrijke televisiestations: CBS Early Show, ABC Good morning America, NBC Today, CNN Larry King, Fox. Oprah heeft belangstelling.

Wat is er gebeurd? Na de hilarische introductie van Boyle werd de band met achtergrondmuziek gestart: I dreamed a dream, het slotnummer van de musical Les Misérables. Dat is een tekst over een verraden liefde, en een leven dat is verspild aan valse hoop. Vanaf de eerste strofe klonk Boyle’s stem als een klok.

De scepsis van jury en zaal sloeg onmiddellijk om, in verbijsterde bewondering. Staande ovaties, gestamelde loftuitingen. En gêne. Jurylid Amanda Holden – zelf een beeldschone actrice met de juiste maten – zei zich te schamen voor haar aanvankelijke verwachtingen. De boodschap: ook een lelijke vrouw kan zingen, ja zelfs een ster zijn. En hoe.

• Bekijk hier het optreden van Susan Boyle

Het lijkt niet ondenkbaar dat de programmamakers van Britain’s got talent dit effect hadden voorzien. Net als bij Idols en The X-Factor en de andere talentenshows lijkt het wel alsof in de uitzending regelmatig volkomen mislukkingen geprogrammeerd, voor een gezellig televisiemoment van Schadenfreude. Wisten de makers dat in dit geval uiterlijke schijn en optreden zo uiteen zouden lopen?

Maar ook al is het op YouTube te bekijken optreden wellicht deels het resultaat van enscenering – de massale reactie op internet is dat zeker niet. Op YouTube, op Facebook, Twitter en talloze andere sites hebben inmiddels ook al honderdduizenden mensen blijk gegeven van hun bewondering voor Boyle – opvallend vaak wordt daarbij trouwens gezegd dat de kijker heeft moeten huilen.

Wat is het geheim van de plompe verschijning met de verkeerde schoenen, die ’s zondags in de kerk zingt en naar eigen zeggen nog nooit een man heeft gekust? „We zijn slaafs geobsedeerd door de verpakking van dingen”, meent een columniste van Entertainment Weekly. „Zelden komen sprookjes zo bevredigend uit als die van dit lelijke eendje”, meent een columnist in The Times. „De moderne samenleving beoordeelt mensen te snel op hun uiterlijk”, aldus The Washington Post.

Alistair Campbell, de publicrelationsman die eens de Britse premier Tony Blair ‘maakte’, meent op zijn website: „Als er een les van Boyle’s succes is voor politici, dan is het de noodzaak van authenticiteit. Dat is het enige communicatiemiddel dat echt werkt.”

Zo authentiek werkt Susan Boyle, dat je bijna aan een heel doortrapte stunt zou denken. Maar dat lijkt niet het geval. In het plaatsje Blackburn, waar Boyle zich al enkele malen op de drempel van haar sociale huurwoning heeft laten ondervragen, kennen ze haar. Ze is de jongste van zeven kinderen, en werd geboren toen haar moeder al 47 was – aan een moment van zuurstofgebrek bij de bevalling heeft de nieuwe ster een lichte hersenbeschadiging overgehouden.

Als jongste kind werd Susan opgezadeld met de zorg voor en samenwoning met de moeder, die in 2007 op 91-jarige leeftijd overleed. Ze heeft al eerder geprobeerd zangeres te worden, nam les en deed mee aan audities. Maar daar was nooit iets van gekomen. Inmiddels is een in 1.000 exemplaren lokaal uitgebrachte liefdadigheids-cd uit 1999 aan het licht gekomen waarop Boyle de ballad Cry me a river zingt – met dezelfde krachtige stem en dezelfde overtuiging.

Beluister Boyle's versie van Cry me a river:

Het lijkt wel zeker dat Boyle de finale van Britain’s got talent in mei zal bereiken. Die uitzending wordt bijgewoond door koningin Elizabeth – en daar zegt Boyle zich erg op te verheugen.

Het voornaamste debat rond haar persoon, op internet en in kranten, draait om de vraag of ze toch misschien niet iets aan haar uiterlijk zou moeten doen: een beetje minder belachelijke kleren, een beter kapsel en dergelijke. Is dat normaal voor iemand die succes heeft en een album wil maken? Of is dat capituleren voor het vooroordeel waaraan Boyle paradoxaal haar succes te danken heeft? Ze is er zelf nog niet uit, vertelde ze The Sunday Times. Maar Botox – dat nooit.