ABC van filmcitaten in Tarantino’s Inglourious Basterds
Door André Waardenburg
Regisseur Quentin Tarantino doorspekt zijn films met citaten en verwijzingen.
Een ABC van Inglourious Basterds.
Voormalig videotheekmedewerker Quentin Tarantino doorspekt zijn film met
citaten, bestaande filmmuziek en rechtstreekse kopieën van beeldcomposities
uit de filmgeschiedenis. Ook Inglourious Basterds zit er vol mee;
soms lijkt het een college B-filmgeschiedenis. Een ABC van Inglourious
Basterds.
Castellari, Enzo. Inglourious Basterds is een soort remake van
Enzo G. Castellari’s (bijna) gelijknamige film The Inglorious
Bastards/Quel maledetto treno blindato (1978). Castellari (1938) heeft
een cameo in Inglourious Basterds. Hij hoopt een graantje mee te pikken van
het eventuele succes.
Hij is in voorbereiding om Caribbean Basterds te gaan filmen.
Fragment van Quel maledetto treno blindato:
Cat People (Paul Schrader, 1982). David Bowie’s ‘Putting Out Fire’, de
titelsong van Cat People (Paul Schraders remake uit 1982), is een van
de liedjes op de soundtrack. De tekst ‘I’ve been putting out fire with
gasoline’ past goed bij de plot van Inglourious Basterds. Nastassja Kinski,
de hoofdrolspeelster uit Cat People, zou oorspronkelijk de rol spelen van
Bridget von Hammersmark (Diane Krüger).
Trailer van Cat People:
Citizen Kane (Orson Welles, 1941). Als Nazi Hans Landa een afgelegen
Franse boerderij bezoekt op zoek naar ondergedoken Joden laat hij zijn
soldaten buiten staan. Als hij binnen aan tafel gaat zitten met de
boerderijeigenaar, zien we de soldaten nog door het raam staan.
Deze zorgvuldige beeldcompositie, waarbij zowel de voor- als achtergrond
scherp in beeld is, werd rechtstreeks gekopieerd uit Citizen
Kane, de debuutfilm van Orson Welles. Hierin wordt binnen in huis de
voogdij besproken van Charles Foster Kane. Al die tijd zien we het jongetje
door het raam: nog onbewust van zijn lot speelt hij buiten in de sneeuw.
Clouzot, Henri-Georges. De bioscoop van Shosanna (Mélanie Laurent)
heeft de titel Le Corbeau (1943) op de gevel staan, de beroemde film
van Henri-Georges Clouzot die werd geproduceerd door Continental Films, een
productiemaatschappij die door de Duitsers in Parijs werd gerund.
Clouzot werd gezien als collaborateur en de film zelf werd beschuldigd van
anti-Franse sentimenten. In haar bioscoop hangt een affiche van een andere
Clouzot-film, zijn debuut L’assassin habite au 21 (1942, ook
geproduceerd door Continental). Door zijn werk voor Continental Films mocht
Clouzot na de oorlog twee jaar geen films maken van de Franse regering.
Trailer van Le Corbeau:
Dirty Dozen, The (Robert Aldrich, 1967). De speech die Aldo Raine (Brad
Pitt) geeft aan de net geworven ‘inglourious basterds’ lijkt erg op die van
Lee Marvin in The Dirty Dozen, evenals het gegeven van een groep
gekken die het tegen de Duitsers opneemt.
Intro van The Dirty Dozen:
Diverse acteurs en regisseurs. Tarantino tooit zijn personages graag
met bizarre namen. In Inglourious Basterds zijn veel namen gebaseerd op echt
bestaande acteurs en regisseurs. Aldo Raine is vernoemd naar Aldo Ray, een
gedrongen acteur die veel in oorlogsfilms speelde: Men in War (1957)
en The Naked and the Death (1958).
‘Basterds’ Wilhelm Wicki en Omar Ulmer hebben achternamen die verwijzen naar
de Duitse acteur/regisseur Bernhard Wicki (bekendste (oorlogs)film: Die
Brücke, 1959) en Edgar G. Ulmer, een van oorsprong Oostenrijkse
cineast die begin jaren dertig voor de Nazi’s naar Amerika vluchtte en daar
invloedrijke B-films als Detour (1945) regisseerde.
Sergeant Hugo Stiglitz (Til Schweiger) is vernoemd naar een Mexicaanse acteur
die veelal in obscure horrorfilms speelt. Een bijna onherkenbare Mike Myers
speelt generaal Ed Fenech, wiens naam verwijst naar cultactrice Edwige
Fenech die in veel Eurotrash-films haar opwachting maakte.
Preview van Men in War:
Duitse filmsterren. Verder wordt in de film nog gerefereerd naar de
namen van Duitse filmsterren die in de jaren dertig en veertig hoogtijdagen
vierde: Lilian Harvey, Brigitte Helm, Brigitte Horney, Pola Negri en Zarah
Leander (die ‘Davon geht die Welt nicht unter’ zingt op de soundtrack, uit
de film Die grosse Liebe, 1942). Emil Jannings bezoekt de première
van Nation’s Pride (de film in de film) in Parijs. De acteur die onder meer
speelde in de (zwijgende) filmklassiekers Der letzte Mann, Faust
en Der blaue Engel was ook in Nazi-Duitsland (weer) een grote ster,
toen speelde hij hoofdrollen in veel ‘foute’ films. Landa memoreert de
medaille voor verdiensten voor de Duitse cinema die enthousiast
Nazi-supporter Jannings in 1938 van Goebbels ontving. Na de oorlog werd hij
‘entnazifiziert’, kort hierna stierf hij in 1950.
Trailer van Der blaue Engel:
Ewige Jude, Der (Fritz Hippler, 1940). In een monoloog vergelijkt
Nazischurk Landa Joden met ratten, een vergelijking die voor het eerst werd
gemaakt in de nog steeds zeer controversiële Nazi-propagandafilm Der
ewige Jude.
Golem, Der (1914, 1920). Over de Joodse legende van de golem, een met
magische krachten tot leven gewekte figuur van klei die de Joodse bevolking
moet beschermen tegen het Kwaad, zijn meerdere films gemaakt. Landa verwijst
kort naar de legende, en stipt daarmee het thema van de Joodse wraakfantasie
alvast aan. Inglourious Basterds is te zien als de ultieme Joodse
wraakfantasie.
His Girl Friday (Howard Hawks, 1940). De Duitse filmster en
dubbelspionne Bridget von Hammersmark zien we voor het eerst in keldercafé
La Louisiane. Haar kleding, en vooral haar leuke hoedje, lijkt sterk op die
van actrice Rosalind Russell in de screwball comedy His Girl Friday.
Trailer van His Girl Friday:
Keitel, Harvey en Jackson, Samuel L. Twee oudgedienden uit Tarantino’s
eerdere films zijn als stem te horen. Samuel L. Jackson spreekt de
voice-over/is de verteller en Harvey Keitel is via radiocontact te horen als
de supervisor van Aldo Raine.
Linder, Max. Shosanna en de op haar verliefde, cinefiele Duitse soldaat
Fredrick Zoller bediscussiëren wie beter is: De vrijwel vergeten Franse (én
Joodse) komiek Max Linder of Charlie Chaplin (en vooral Chaplins The Kid).
Trailer van The Kid:
Mayer, Louis B. Voorafgaand aan de première van Nation’s Pride
vindt er een geanimeerde discussie plaats over wie het voorbeeld is voor
Joseph Goebbels en de propagandafilms die worden gemaakt bij de Duitse
UFA-studio: de befaamde MGM-producent Louis B. Mayer of David O. Selznick,
die in 1936 zijn eigen productiemaatschappij begon. Tarantino refereert hier
impliciet naar de stelling dat Joodse producenten Hollywood regeerden.
Selznick was enige tijd getrouwd met de dochter van Louis B. Mayer, Irene.
Tarantino filmde een deel van zijn film in de oude UFA-studio, de plek waar
expressionistische klassiekers en propagandafilms van het Derde Rijk werden
gemaakt. Tegenwoordig heet het in 1917 geopende complex Studio Babelsberg.
Morricone, Ennio. Tarantino wilde graag dat de Italiaanse componist
Ennio Morricone de oorspronkelijke muziek voor Inglourious Basterds zou
schrijven. Door Morricone’s overvolle agenda lukte dit niet. Maar Tarantino
mocht wel de ‘back catalogue’ van Morricone plunderen. Daarom horen we veel
Morricone op de geluidsband: Da uomo a uomo (Death Rides a Horse), Il
mercenario, La resa dei conti, Revolver en Il ritorno
di Ringo; uit duizenden herkenbare (vooral door het gefluit) muziek uit
vooral spaghettiwesterns. Inglourious Basterds is Tarantino’s hommage aan de
Italiaanse western.
Trailer van Il mercenario:
Murphy, Audie. Tarantino baseerde de figuur van Fredrick Zoller (Daniel
Brühl) op Audie Murphy, de meest gedecoreerde Amerikaanse soldaat. Volgens
schattingen doodde hij 240 Duitse soldaten. Murphy kreeg 33
onderscheidingen, waaronder de Medal of Honor, en werd na de Tweede
Wereldoorlog een (niet zo’n goede, net als Zoller) filmster. Zijn leven werd
verfilmd (met zichzelf in de hoofdrol) als To Hell and Back (1955).
Trailer van To Hell and Back:
Pabst, Georg Wilhelm. Co-regisseur van de bergfilm Die weisse Hölle
vom Piz Palü, die uitgebreid aan bod komt in Inglourious Basterds.
De Britse Luitenant Archie Hicox (Michael Fassbender) schreef zogenaamd een
boek over G.W. Pabst toen hij nog filmcriticus was. Pabst was een bekende
regisseur uit de periode van de zwijgende film, maar Tarantino refereert
natuurlijk ook naar zijn naoorlogse film Es geschah am 20. Juli,
waarin, net als in Inglourious Basterds, een complot wordt gesmeed om Hitler
te vermoorden. Grappig detail: Bernhard Wicki speelt hierin de rol van Von
Stauffenberg en ook propagandaminister en filmliefhebber Joseph Goebbels
figureert in deze film, evenals bij Tarantino. Het personage Wilhelm Wicki
is een samentrekking van de voornaam van Pabst en de achternaam Wicki.
Bioscoopeigenaresse Shosanna Dreyfus draait Die weisse Hölle vom Piz Palü in
haar bioscoop op haar Duitse cinema-avond, evenals Glückskinder
(1936, met Lilian Harvey in de hoofdrol). Hieruit horen we het liedje ‘Ich
wollt ich wär ein Huhn’.
Fragment van Die weisse Hölle vom Piz Palü
Pantserkruiser Potemkin. (Sergej Eisenstein, 1925). Een van de meest
iconische beelden uit de Sovjetklassieker Pantserkruiser Potemkin is
die van een doorschoten oog (uit de fameuze trappenscène). Tarantino last
eenzelfde shot in tijdens de climax van zijn film, als de bioscoop in
lichterlaaie staat.
Trailer van Pantserkruiser Potemkin:
Paris When It Sizzles (Richard Quine, 1964). Aan de vooravond van zijn
missie naar Parijs grapt Luitenant Archie Hicox ‘paris when it sizzles’ als
hij hoort over het plan om een bioscoop vol Nazi-kopstukken met bommen te
laten ontploffen. Een leuke grap voor wie de gelijknamige film kent, met
Audrey Hepburn en William Holden in de hoofdrollen.
Trailer van Paris When It Sizzles:
Riefenstahl, Leni. Voordat Leni Riefenstahl de legendarische
propagandafilms Triumph des Willens (1934/1935) en Olympia
(1936-1938) in opdracht van Hitler en Goebbels maakte, was zij actrice in
zogenaamde ‘Bergfilme’. De bergfilm Die weisse Hölle vom Piz Palü wordt
uitgebreid besproken in Inglourious Basterds (zie ook: Pabst, Georg
Wilhelm).
Saint, The/Edgar Wallace. Shosanna leest in een café het detectiveboek The
Saint in New York (1935). De boeken van Leslie Charteris over Simon
Templar alias The Saint werden al snel (negen stuks in totaal) verfilmd. De
Britse tv-serie uit de jaren zestig maakte van Roger Moore een grote ster.
Ook de Engelse detectiveschrijver Edgar Wallace komt in Inglourious Basterds
ter sprake. Een inside grapje van Tarantino: veel van Wallace’ boeken werden
in de jaren zestig in Duitsland met groot succes verfilmd, het genre van de
‘Krimi’ werd geboren. Er zijn maar liefst 35 Duitse Krimi’s gebaseerd op
Wallace.
Searchers, The (John Ford, 1956). Als Landa kalm naar buiten loopt om
onderduikster Shosanna Dreyfus neer te schieten, wordt hij gefilmd in de
deuropening, een direct citaat uit The Searchers, waarin John Wayne
hetzelfde doet. Aan het eind van de film leunt de volwassen Shosanna in een
deuropening, in een pose die door haar vriend wordt herkend als eentje van
Franse actrice Danielle Darrieux. Tarantino imiteert opnieuw Ford, die The
Searchers ook begon en afsloot met John Wayne in de deuropening, een
klassiek kader binnen kader-compositie.
Laatste scène uit The Searchers:
Sergeant York (Howard Hawks, 1941). Fredrick Zoller noemt zichzelf de
Duitse sergeant York, een verwijzing naar de biografische film over de
gelijknamige Amerikaanse held die in de Eerste Wereldoorlog talloze Duitsers
neerschoot. Zoller heeft iets soortgelijks gedaan, waardoor hij in de ogen
van de Nazi’s een oorlogsheld is. Over zijn heldendaden wordt de film Nation’s
Pride (Stolz der Nation) gemaakt, die in Shosanna’s bioscoop in première
gaat in het bijzijn van alle Nazi-kopstukken.
Trailer Seargeant York:
Taylor, Rod. Tarantino gebruikt graag oude Hollywoodsterren, denk aan
de terugkeer van Pam Grier in Jackie Brown of David Carradine in de Kill
Bill-films. Hier maakt Rod Taylor (1930) kort zijn opwachting, als
Winston Churchill. Taylor speelde de hoofdrol in The Mercenaries (ook
bekend als Dark of the Sun, 1968), de film van Jack Cardiff waarvan
Tarantino het muzikale thema van Jacques Lossier op de soundtrack van
Inglourious Basterds gebruikt.
Trailer Dark of the Sun:
To Catch a Thief (Alfred Hitchcock, 1955). Als Landa Shosanna uitnodigt
om samen met hem Apfelstrudel met slagroom te eten drukt hij op een gegeven
moment zijn peuk uit in de slagroom. Tarantino filmt het op dezelfde manier
(in close-up) als Hitchcock in To Catch a Thief een sigaret in beeld
neemt die wordt uitgedrukt in een slijmerige omelet.
