Erasmusprijs voor José Antonio Abreu

In het Amsterdamse Concertgebouw werd gisteren de Erasmusprijs (150.000 euro) door Prins Willem-Alexander uitgereikt aan José Antonio Abreu, oprichter van het extreem succesvolle Venezolaanse muziekeducatieproject ‘El Sistema’.

Amsterdam, 8 okt. Hij oogt broos, maar nog steeds is José Antonio Abreu (71) de drijvende kracht achter het meest succesvolle muziekeducatieproject ooit. (zie inzet). In Venezuela staan duizenden kinderen uit sociale achterstandmilieus op wachtlijsten om tot een van de muziekscholen van ‘El Sistema’ te worden toegelaten. Muziek is voor hen een middel om aan een kansarme toekomst te ontnappen.

Een bank becijferde: elke dollar die El Sistema kost, bespaart het land 1.68 dollar aan kosten in armoede- en drugsbestrijding.

,,En toch zijn kunstprojecten doorgaans het eerste waarop wordt bezuinigd, zeker in Latijns-Amerika. Een bredere, meer sociaal gerichte aanpak was daarom nodig. Vanaf het begin is El Sistema ook betaald vanuit Sociale Zaken. Nu wordt El Sistema in Venezuela als een recht van de jeugd gezien.”

U brengt honderdduizenden arme kinderen in leerorkesten en -koren aanraking met muziek. Ironisch: in rijk Nederland wordt juist op kunst bezuinigd.

,, Muziekonderwijs zou overal met regulier onderwijs geïntegreerd moeten zijn. Dat is het allerbeste middel tegen het ontsporen van kinderen. Ik zeg dat niet alleen, El Sistema bewijst het. In welvarende landen kunnen kunst en kunsteducatie soms misschien minder urgent lijken. Maar dat is een ernstige misvatting. Kunst is elementair. Het kweekt betere mensen.”

Dat is geen modieus idee.

,,Dat hangt er maar vanaf waar een maatschappij waarde aan hecht! Wie al op de nog sensitieve kleuterleeftijd in aanraking komt met muziek, ontwikkelt een esthetisch bewustzijn. Een idee van goed en slecht, van mooi en lelijk. Daarmee leg je spelenderwijs óók de basis van een ethisch bewustzijn. Die notie - hoe je in een maatschappij kunt leven, en hoe je eraan kunt bijdragen - is cruciaal. Of een land arm of rijk is, is daarbij niet relevant. Muziekonderwijs is meer dan alleen leren zingen of spelen. In Venezuela zijn we nu begonnen met muziekles in gevangenissen. De gevangenen voelen zich aan het einde van hun detentie geen misdadiger meer, maar musicus. En mens.”

Econoom en pianist José Antonio Abreu richtte in 1975 de Venezolaanse organisatie Social Action for Music op, nu beter bekend als ´El Sistema’. Abreu’s ideaal: alle kinderen bekend maken met muziek. Een orkest, zo redeneert hij, is een ideale micromaatschappij. Als kinderen zich daarin al jong leren handhaven, is dat goed voor hun eigen ontwikkeling, en die van het land. Abreu houdt ‘El Sistema’ al 35 jaar in stand, onder tien verschillende regeringen. Het systeem is nu koepelorganisatie van negentig muziekscholen waar kinderen zes dagen per week vier uur per dag musiceren. Daaruit voort kwamen 125 jeugdorkesten, 90 kinderorkesten en dertig symfonieorkesten. 250 duizend kinderen, van wie een ruime meerderheid uit sociaal zwakke milieus, hebben muziekles aan een van de muziekscholen in het land. Het systeem wordt inmiddels nagevolgd in circa veertig landen.