‘Het is maar hennep, zei iedereen’

Bij bijna alle grote moord-, wapen- en drugszaken is hennep in het spel, zegt Max Daniel, die bij de politie de georganiseerde criminaliteit achter de hennepteelt aanpakt. „Een keiharde wereld.”

Hij zegt ‘hennep’, omdat dat de term is die de wet hanteert voor wiet. Max Daniel leidt sinds deze zomer bij de politie de aanpak van de georganiseerde misdaad achter de hennepteelt. De regering heeft besloten dat die harder moet worden aangepakt. Daniel is politiecommissaris en lid van de korpsleiding in Friesland. Hij was hoofd recherche van de Koninklijke Marechaussee op Schiphol.

Wat is er zo erg aan het kweken van hennepplanten?

„We hebben lang het beeld gehad van mensen die op zolderkamertjes wat plantjes hadden. Die mensen waren met z’n allen voor die coffeeshop op de hoek aan het kweken. Moest je daar nou zo hard tegen optreden? Maar, zo was het in de jaren zeventig. Jongens en meisjes met groene vingers en met idealen kweekten plantjes op woonboten. De productie was niet denderend, er werd hasj en marihuana uit Marokko gehaald. Er kwam een omslagpunt, 25 jaar geleden. Ondernemers zeiden: we hebben hier de beste landbouwuniversiteiten en laboratoria, waarom gaan we niet zelf aan de slag? Ze veredelden hennepplanten en werden er goed in. Ze wisten de hoeveelheid werkende stof THC in de toppen te vergroten van 4 à 9 procent tot gemiddeld 18 procent nu. Met uitschieters van 30 procent.”

Gaat er meer hennep naar het buitenland dan naar coffeeshops in Nederland?

„Ja, er kwam meer vraag uit het buitenland, de prijzen gingen omhoog. Buitenlandse afnemers betaalden drie, vier keer de Nederlandse prijs. Hennep werd versneden, met ijzervijzel of zand, om het zwaarder te maken. Dat gebeurde ooit alleen met cocaïne en heroïne. Uit Engeland komt veel vraag. En uit België, Duitsland, Frankrijk en de Scandinavische landen. De Baltische landen zijn in opkomst. We weten dat ten minste 80 procent van wat in Nederland wordt gekweekt voor export is. Dan hebben we het bij een voorzichtige berekening over ruim 2 miljard euro per jaar, gerekend in Nederlandse prijzen. In Nederland zijn 400.000 gebruikers van wiet en hasj. Als dat alles zou zijn, hadden we een heel beheersbaar probleem gehad.”

Coffeeshops mogen wiet en hasj in huis hebben en het verkopen, maar ze mogen het niet inkopen. Hoe gaat de politie daarmee om?

„Coffeeshops mogen 500 gram in huis hebben en personen mogen 5 gram bij zich hebben. Dat betekent dat honderd mensen met ieder 5 gram naar de coffeeshop moeten lopen, en dat een paar keer per dag. We weten met z’n allen dat dat niet gebeurt. We traden er niet tegen op omdat je daarmee het beleid ondermijnt. Zo’n coffeeshop kan niet draaien als we twee agenten bij die achterdeur zetten om iedereen die er aan komt te controleren en te bekeuren.”

En nu? Is dat veranderd?

„Met een verschillend voor- en achterdeurbeleid creëer je een grijs gebied en dat is per definitie een gebied voor ondernemers. Er zijn megacoffeeshops die tussen 10 en 12 kilo per dag omzetten, en met nauwelijks Nederlandse kopers. De coffeeshop in Terneuzen zette per jaar boven de 30 miljoen euro om.”

Staan er nu wel agenten bij de achterdeur?

„We zijn strenger geworden op die achterdeur, maar dat is nog niet wat je noemt een gedragen en uitgerold beleid. We krijgen langzamerhand de stashes, de opslagruimtes van coffeeshops beter in beeld. Die gaan we structureel aanpakken en ruimen, omdat ze voornamelijk zijn bedoeld voor export. Coffeeshops worden vaker en strenger gecontroleerd: klopt de voorraad en de boekhouding wel en hebben ze de juiste vergunningen? Het aantal coffeeshops is teruggebracht. Gesloten zijn vooral coffeeshops die nooit klanten hadden, maar veel omzet opgaven bij de Belastingdienst.”

Het is een moeizaam beleid. Nederland wil coffeeshops omdat die softdrugs en harddrugs gescheiden houden. Intussen ruimt de politie hennepplantages, waardoor coffeeshops niet bevoorraad kunnen worden.

„Het doel is niet zoveel mogelijk coffeeshops controleren en ruimen. We willen de georganiseerde criminaliteit achter de hennepteelt tegengaan. We hebben nog altijd het beeld van tante Bep die op zolder een paar plantjes kweekt voor een ticket naar Benidorm. Maar de tante Bep-zoldertjes zijn uitgestorven. Met een paar zaadjes in een bak krijg je geen rendabele oogst. Kweken vraagt om goede apparatuur. Je moet bij een growshop gekloonde stekjes kopen, hydroapparatuur, lampen, mest. Je moet zorgen dat de planten in zes weken, of tegenwoordig al in vier weken, tot rijping komen. Dat is een behoorlijke investering. Het stroomverbruik alleen al kost drie retourtjes naar Benidorm. Het zijn professionele organisaties die massaal benodigdheden inkopen voor vijftig zolderkamers. We herkennen de merken, de lijnen van lampen, potgrond, CO2-verdampers en de handtekening van de monteur die de elektriciteit overal op dezelfde manier aanlegt.”

Wie zijn die criminelen?

„Ook in de hennepteelt zien we steeds meer verwevenheid tussen onder- en bovenwereld. Er zijn veel mensen schatrijk geworden met hennep. In tien jaar ben je miljonair. Veel van dat geld wordt geïnvesteerd in de bovenwereld, in vastgoed. Het begint met een pandje, dat je goedkoop opknapt en er een hennepplantage inzet. Na een paar oogsten verkoop je het pand en houd je 30.000, 40.000 euro winst over – wit geld. Op een gegeven moment is het interessanter gewoon pandjes te kopen, in plaats van er hennep in te pompen. Het zijn mensen die nu veel geld geven aan Unicef en Ronald McDonald en die de lokale tennisvereniging sponsoren. Maar ze hebben zich eerst wel jarenlang staande weten te houden in een keiharde wereld. Ik geloof niet dat iemand die 14, 15 jaar geleden liquidaties liet uitvoeren nu een goede burger kan zijn.”

Vermoorden ze elkaar?

„Er was een man, zijn neefje paste zes maanden op zijn huis. Toen hij terugkwam stond het vol met hennepplanten. Hij liet het ontruimen. Nadat zijn knieën kapot waren geschoten, werd hem geadviseerd hoe hij die 18.500 euro kon terugbetalen. Het is niet uitzonderlijk en in zo’n situatie kun je geen aangifte doen. Er staat je een belastingaanslag te wachten en de politie kan geen 24-uursbewaking garanderen. We weten van growshops die helpen de kweekbenodigdheden thuis te brengen en de elektriciteit aan te leggen. Vervolgens geven ze je naam en adres door aan een rip-organisatie. Zet een kilo hennep op Marktplaats. Ik denk niet dat je de volgende ochtend nog rustig kunt ontbijten. Bij bijna alle grote moord-, wapen- en drugszaken is ook hennep in het spel.”

Als het zo uit de hand is gelopen, waarom heeft de politie dan niet eerder ingegrepen?

„‘Het is maar hennep’, zei iedereen. Ook bij de politie. Verdachten pakken voor hennep of voor cocaïne kost de politie evenveel menskracht en energie, maar als je dan ziet dat ze voor coke achter slot en grendel gaan en voor hennep een boete krijgen waar ze om lachen, dan is de motivatie ook niet groot om erin te investeren. Hennep is niet crimineel, dat is erin gepompt in onze samenleving. De afdeling chemie van de universiteit van Eindhoven leent zich niet voor onderzoek naar hoe we nog betere XTC krijgen. Dat is ondenkbaar. Maar bedrijven gelieerd aan landbouwuniversiteiten houden zich wel bezig met de productie van hennep, met het versnellen van de oogsttijd. Onderzoekers krijgen subsidie voor onderzoek naar het veredelen van vrouwelijk zaad. TNO keurt geen kasten waarin je cocaïne kan maken, maar wel kasten met een koolstoffilter waarin je geurloos hennep kan kweken. Banken verstrekken hypotheken aan ‘windhappers’. Ik zou het heel belangrijk vinden als al die bedrijven die nu zo’n faciliterende rol hebben, ermee zouden stoppen.”