‘Ik wil Europa nieuw leven inblazen’

Declan Ganley, de man van het Ierse ‘nee’ tegen het Verdrag van Lissabon wil volgend jaar deelnemen aan de Europese verkiezingen. Hij is niet tegen Europa: ‘Jean Monet is mijn held.’

Brussel, 23 okt. „Veel mensen denken dat ik anti-Europees ben. Dat is niet waar. Ik ben pro-Europees. Ik wil méér Europa.” Nu hij vrijwel zeker in heel Europa gaat meedoen aan de Europese verkiezingen, wil Declan Ganley graag wat dingen rechtgezet hebben. „Ik heb zelfs een Europese vlag in huis. Zo Europees ben ik.”

Ganley is de Ierse multimiljonair die eerder dit jaar in Ierland zo voortvarend campagne had gevoerd tegen het Lissabon-verdrag over de toekomst van Europa, dat 53 procent van de Ieren dat verdrag in juni in een referendum afwees. Sindsdien gaan er geruchten dat hij van plan zou zijn om zijn beweging Libertas (latijn voor ‘vrijheid’) in elk land van de Europese Unie om te smeden tot politieke partij. Die partijen zouden dan meedoen aan de verkiezingen voor het Europese parlement, begin juni 2009.

De laatste dagen worden die geruchten hardnekkiger. En concreter. Niet alleen is Ganley in Polen, Frankrijk en Duitsland gesignaleerd met politici van diverse politieke kleuren. Ook is hij in Brussel bezig een kantoor te openen. Daar sprak hij afgelopen weken met lobbyisten, parlementariërs, wetenschappers en mensen van denktanks. Hij heeft er zelfs medewerkers gerecruteerd. Een ander teken dat er iets op til is, is dat Europese politici fel – soms geëmotioneerd – naar Ganley beginnen uit te halen. Zo suggereerden europarlementariërs vorige week dat hij banden heeft met, of gefinancierd wordt door, Amerikaanse inlichtingendiensten als de CIA. Wat hen wantrouwig maakt is dat Ganleys bedrijf, Rivada Networks, communicatieapparatuur levert aan het Pentagon. Het parlement heeft het Amerikaanse Congres gevraagd deze connecties tot de bodem uit te zoeken. Ook in Ierland wordt Ganleys partijfinanciering onderzocht.

Hoog tijd dus, om te kijken hoe het staat met de Europese expansieplannen van de veertigjarige Ierse tycoon. Het contact wordt gelegd door een van Ganleys toekomstige medewerkers in Brussel – een Ierse met een solide reputatie – die haar huidige baas nog niet over haar vertrek heeft ingelicht. Ganley staat op het vliegveld van Dublin. Hij bevestigt dat het „waarschijnlijk is dat er binnenkort mensen van Libertas door heel Europa rennen”.

Waar hangt dat vanaf?

„We moeten in veel landen huiswerk doen. Dit is ingewikkelder dan bedrijven runnen. Elk land heeft zijn eigen politieke systeem, wetten, kenmerken, gevoeligheden, procedures. We doen zorgvuldig research naar kandidaten. Ik wil de beste mensen, van hoog kaliber. En van buiten de politiek.”

Gaat u niet in zee met bestaande partijen?

„Nee. Ik vind dat het Europese politieke systeem niet deugt. Dus dan moet ik er niet aan meedoen. Ook willen bepaalde groeperingen misschien gebruik van ons maken. Ik wil voor niemands kar gespannen worden.”

Wat zoekt u voor kandidaten?

„Verstandige, eerlijke, onafhankelijke lieden die het beste met Europa voor hebben. Geen eurosceptici. Ik zoek mensen die willen dat Europa weer succesvol wordt.”

U staat bekend als euroscepticus.

„Welnee. Europa is het beste vredesproces aller tijden. Grondlegger Jean Monnet is mijn held. Maar het Europa van nu is niet het Europa dat Monnet voor ogen had. Het is niet democratisch genoeg. Het verdrag van Lissabon lost dit democratische deficit niet op. Daarbij is dit verdrag bijna hetzelfde als de Europese grondwet, alleen in een nieuwe verpakking. Die grondwet hebben Nederlanders en Fransen bij referendum verworpen. Het is symptomatisch voor de Europese malaise dat politici de mensen deze ‘remake’ alsnog door de strot willen duwen.”

U bedoelt de Franse president?

„Ook. Sarkozy wil dat de Ieren nogmaals stemmen, zodat het nu ja wordt. Hij houdt burgers voor de gek. Dit is precies de mentaliteit waar Europa vanaf moet. ”

Aan de gate, mobiele telefoon aan zijn oor, begint Ganley een betoog over de Europese beschaving. Van de slag bij Thermopylae tot de Romeinse republiek en de – in zijn ogen – twee belangrijkste waarden uit het collectieve erfgoed: „Democratie en de rechten van het individu.” Zijn voorvaderen zijn gesneuveld in oorlogen, aan diverse kanten. Nu is er al een halve eeuw geen oorlog meer. Ganley zegt dat hij het aan zijn (vier) kinderen verplicht is dat dit zo blijft. Europa heeft enorm potentieel, vindt hij. „Maar het gebruikt het niet. Miljoenen Europeanen worden vertegenwoordigd door politieke elites, die in Brussel beslissingen nemen waar de mensen niets over te zeggen hebben. Velen voelen zich buitengesloten. Zo kweek je haat en frustratie.”

Belangrijke beslissingen in Brussel worden toch door nationale politici genomen?

„Niemand doet zijn werk goed: regeringen, Europese instellingen, nationale parlementen. Zestig procent van alle wetgeving komt uit Brussel. In 2006 is er, per wet, in het Ierse parlement 26 seconden gedebatteerd. Dat kan toch niet? Maar als je er wat van zegt, ben je anti-Europa. Of euroscepticus. Of je werkt voor de CIA, zoals ik schijnbaar.”

Zit uw kantoor in Londen echt in één gebouw met een voormalig CIA-directeur?

„Toen hij er kwam, was ik al acht jaar uit dat gebouw weg. Deze aantijgingen zijn zo idioot dat ze niet mij belachelijk maken maar degene die ze verzint.”

Uw Ierse nee-campagne had een duidelijk doel. Wat is uw Europese doel?

„Nogmaals: Europa is het beste vredesproject ooit. Maar het systeem hapert. Ik wil het nieuw leven inblazen. Burgers geloven er niet meer in. Ten eerste: een duidelijke grondwet die iedereen kan begrijpen. Maximaal 25 bladzijden, anders leest niemand het. Dat dwingt ons te formuleren waar Europa voor staat. Zijn we voor abortus of tegen? Waar liggen de buitengrenzen? Wíllen we wel belastingharmonisatie? In Amerika kan het ook kort en bondig.”

U wilt een gekozen Europese president?

„Ja. En een sterker buitenlands beleid. Veel Europeanen willen dat.”

Eurocommissaris Margot Wallström zei dat u van de verkiezingen géén referendum over het Lissabon-verdrag moet maken.

„Parlementsvoorzitter Pöttering zegt dat ook. Zij willen niet dat het bij de verkiezingen om de toekomst van Europa gaat. Zij willen het belangrijkste debat uit de weg gaan. Waar de verkiezingen over gaan, maken kiezers zelf wel uit.”

Bent u in Nederland actief?

„Ja, ik probeer een beeld te krijgen van de Nederlandse situatie. Ik spreek zakenlui, wetenschappers, allerlei mensen. Verder zeg ik nog niets.’’

Wordt u zelf kandidaat?

„Dat weet ik nog niet.”

Veel politieke ‘hervormers’ gingen u voor. Waarom zou het u wél lukken?

„Ik neem een risico, maar het is voor een goede zaak. Zelfs bij Europese instellingen zeggen mensen: ‘Heel goed, als je aan de verkiezingen meedoet. Het dwingt gevestigde partijen om uit te leggen waar ze voor staan.’ ”