Onverwachte apotheose klimaattop

Kopenhagen, 19 dec. De klimaattop in Kopenhagen kreeg gisternacht een onverwachte apotheose. Nadat de Amerikaanse president Barack Obama en de Chinese premier Wen Jiabao hun zegen hadden gegeven aan het Kopenhagen-akkoord, werd de tekst voorgelegd aan de 193 landen in de grote vergaderzaal.

Daar kwam felle kritiek van Ian Fry, onderhandelaar namens het eilandstaatje Tuvalu, die zich tegen het akkoord verzette. En omdat de Verenigde Naties werken op basis van consensus, was er meteen een groot probleem. Toen Tuvalu vervolgens steun kreeg van Soedan, van Bolivia, Venezuela en Cuba, zag de voorzitter zich genoodzaakt de vergadering te onderbreken. Het werd een onderbreking die een lange nacht duurde. De vrees bestond dat anders op het laatste moment de hele conferentie alsnog zou mislukken.

Ban Ki-moon

In allerlei zaaltjes werd in verschillende samenstellingen soms uren vergaderd. Ten einde raad nam uiteindelijk VN-chef Ban Ki-moon het heft in handen en probeerde met zijn team de landen te overtuigen van de noodzaak om met de bestaande tekst te accepteren.

Toen bleek dat het gros dat daartoe bereid was, en ook Tuvalu uiteindelijk overstag ging, werd een constructie bedacht om uit de zoveelste impasse op de conferentie te komen. De voorzitter van de vergadering vroeg in de grote zaal of de delegaties akkoord konden gaan met de volgende formulering: de landen nemen kennis van het Kopenhagen-akkoord en zullen er een register aan toevoegen met alle landen die het eens zijn met de tekst.

De verwarring in het Bella Center was groot. ,,Betekent dit nu dat de tekst is aangenomen?” vroegen sommige delegatieleden zich hardop af. ,,Is het nu afgelopen”, zeiden anderen na een derde doorwaakte nacht op rij.

Tevreden

Later legde Ban Ki-moon in een persconferentie uit dat hij tevreden was met het bereikte akkoord omdat aan alle eisen die hij vooraf daaraan had gesteld, was voldaan: alle landen hebben zich gecommitteerd aan een langetermijndoel, ook al is nog niet precies duidelijk wat dat betekent. Veel landen hebben beloofd hun uitstoot van kooldioxide te reduceren. Er komt beleid voor bossen en steun voor de landen die het meest getroffen worden door klimaatverandering en er is transparantie over de manier waarop klimaatverandering zal worden bestreden. ,,Het is voor het eerst dat er een echt wereldwijd klimaatakkoord is gesloten”, aldus Ban.

De VN-chef erkende dat het niet meer is dan een begin. Het akkoord zal zo snel mogelijk een juridisch bindend vervolg moeten krijgen, zei Ban. Er moet nog duidelijkheid komen over het beheer van het beloofde geld voor klimaatbeleid en er is meer snelheid nodig voor grotere reductie van broeikasgassen.

Op de vraag uit de zaal, wat er vannacht allemaal mis is gegaan, antwoordde Ban – die zei dat hij de afgelopen 48 uur slechts twee uurtjes slaap had gehad - met een klein glimlachje. Het onderhandelingsproces was ongelooflijk ingewikkeld, aldus Ban. Hij verklapte dat hij de afgelopen maanden herhaaldelijk met de Deense premier Lars Løkke Rasmussen heeft gesproken over een manier om de komst van zoveel wereldleiders in goede banen te leiden.

Orr

Nadat Ban vertrokken was voor de slotverklaring in de grote zaal, ging onder-secretaris-generaal Robert Orr uitgebreid in op de laatste dag en nacht van Kopenhagen.

,,Het was een wilde roetsjbaan”, zei hij. ,,Er werd op drie niveaus tegelijk gesproken, ambtelijk, ministerieel en tussen regerings- en staatsleiders. In de weken voor de klimaattop werd duidelijk dat we regeringsleiders nodig hadden om een doorbraak te forceren. Maar het compliceerde de zaak ook in hoge mate.’’

Het is ongekend dat regeringsleiders daadwerkelijk onderhandelen. Stel je voor, zei Orr, op dat niveau is hier in Kopenhagen gesproken over de noodzaak om de temperatuurstijging onder de twee graden Celsius te houden. Over risico’s als we dat niet doen, over CO₂-emissies.

Volgens Orr heeft de formulering dat de partijen ,,kennis nemen van” het Kopenhagen-akkoord geen consequenties voor de status ervan. Het is geldig en bindend, zei hij. De ondertekening van de landen, die op het laatste moment aan het akkoord wordt toegevoegd, was een concessie aan de critici. Maar het betekent ook dat zij niet kunnen profiteren van het miljardenfonds voor klimaatbeleid als zij hun handtekening er niet onder zetten.

Elders op nrc.nl over 'Kopenhagen':