Critici: Bos onderschat risico hulp ING

Of Amerikanen hun hypotheek op tijd aflossen is na de ingreep van minister Bos van invloed op de Nederlandse begroting.

Amsterdam, 27 jan. Hij weet het zeker. De Nederlandse belastingbetaler wordt beter van de deal die minister van Financiën Wouter Bos gesloten heeft met ING. „Er is een kans van 30 procent dat het minder gaat, en 70 procent dat het beter gaat”, zei Bos gisteren in een toelichting op de nieuwe steun voor bank-verzekeraar ING.

Gisteren gooide de Nederlandse staat opnieuw een hulplijn uit naar ING. Bos verlost de bank van een belangrijk deel van de portefeuille met risicovolle Amerikaanse hypotheekbeleggingen. In ruil daarvoor krijgt hij de inkomsten die ING normaal gesproken uit die beleggingen zou incasseren. De belastingbetaler is dankzij Bos voor 21,6 miljard euro vastgeklonken aan de bereidheid en het vermogen van Amerikanen hun hypotheken af te lossen.

Afgelopen weekend onderzochten financieel experts van het bedrijf Dynamic Credit op verzoek van Financiën de portefeuille van ING waar deze hypotheekobligaties in zitten. Ze keken naar de waardering van de obligaties en ze keken zelfs naar hoe de aflossingen van de oorspronkelijke hypotheken in de VS tot nu toe gegaan zijn. „Ze hebben echt per postcodegebied gekeken hoe de situatie daar is. Tot nu toe is er niemand geweest die zijn hypotheek niet heeft afgelost”, aldus een woordvoerder van Bos. Op basis van die kennis stelde Dynamic Credit twee scenario’s op, een basisscenario waarbij de staat winst maakt op de deal (70 procent kans) en een stressscenario, waarbij de problemen met de hypotheken groter zijn dan verwacht (30 procent).

De Tilburgse hoogleraar bankwezen Harald Benink is kritisch: „Het risico voor Bos is groter dan hij denkt, omdat als er verliezen optreden, die substantieel zullen zijn. Bos draait voor eventuele verliezen op van de hypotheekportefeuille, maar profiteert niet mee van een algeheel herstel van ING.” „De Amerikaanse overheid heeft bij de redding van Citigroup eerder deze maand een slimmere oplossing gekozen door opties op aandelen te nemen. Als Citigroup het mede dankzij de overheidssteun beter gaat doen, profiteert de staat daar uiteindelijk van mee”, aldus Benink. Federal Reserve-voorzitter Bernanke, pleitte eerder ook voor deze oplossing.

Ook Tweede Kamerleden, die zondagnacht telefonische door Bos waren ingelicht, vinden dat Bos te positief is over de overeenkomst. VVD’er Weekers vreest dat Bos „zich wederom rijk rekent”. Hij wijst erop dat de markt geen enkel vertrouwen heeft in „de uiterst riskante” Amerikaanse hypotheekportefeuilles, zoals die van ING. „Als de huizenprijzen verder dalen, de economie nog harder krimpt en de werkloosheid stijgt, wat betekent dat dan voor het aantal wanbetalers?” Kamerlid Cramer (ChristenUnie) vindt het verbazingwekkend dat Bos denkt dat experts het risico van de Amerikaanse hypotheken in kunnen schatten, terwijl banken dat zelf al anderhalf jaar lang niet lukt.

SP’er Irrgang stelt dat de belastingbetaler „de financiële troep” bij ING mag opruimen en pleit voor volledige nationalisatie.

De onderliggende kasstromen van de overgenomen hypotheekbeleggingen van ING vormen de achilleshiel van de vier geldstromen die de overeenkomst telt. Drie daarvan liggen vast: ING krijgt een beheerdersvergoeding van 700 miljoen euro van Financiën. Ook krijgt ING als onderpand een soort staatsobligaties waar de bank 500 miljoen per jaar aan rendement op maakt. En ING betaalt de staat 600 miljoen garantievergoeding.

Het vierde element zijn de inkomsten van 80 procent van de hypotheekbeleggingen. En die zijn onzeker. Toch bepaalt deze kasstroom of het basisscenario van Financiën bewaarheid wordt, of het stress-scenario, bevestigt een woordvoerder van Bos. Het verschil tussen winst en verlies.

Als een ding zeker is over de waarde van de Alt-A-portefeuille, dan is dat niemand weet of die waarde op dit moment klopt. Het belangrijkste kenmerk van een Alt-A-hypotheek is namelijk dat degene die de hypotheek krijgt daarvoor nagenoeg geen informatie hoeft te overleggen aan de bank die de hypotheek afgeeft. Alt-A’s heten niet voor niets liar loans. Historische percentages met aflossingen zeggen in tijden van crisis al helemaal niets. En het is zeer onwaarschijnlijk dat de experts van Bos een exacte schatting hebben gemaakt van de diepte en de lengte van de recessie waar de Verenigde Staten al meer dan een jaar in verkeren.

Het zal niet voor het eerst zijn dat in de kredietcrisis het zwartste scenario niet zwart genoeg blijkt te zijn. Wie in maart 2007 had voorspeld dat er een kans was dat de huizenproblemen in de Verenigde Staten tot een mondiale recessie zouden leiden, was waarschijnlijk weggelachen. Inmiddels hebben de doemdenkers van toen het gelijk aan hun zijde. Kansberekeningen zijn waardeloos gebleken in deze crisis.

Bos heeft een voordeel boven ING in het aanhouden van de Alt-A-portefeuille. Hij hoeft niet elk kwartaal de waarde van zijn pakket aan te passen aan de stemming op de markten. ING moet zich aan de boekhoudregels voor banken houden, Financiën niet. De waarde van het pakket op de balans van ING bedroeg 21,1 miljard, Bos gaat nu uit van 30 miljard euro. Daarmee zijn paniekerige afwaarderingen van het Financiën-deel van de portefeuille verleden tijd. Te bezien valt of dat voordeel opweegt tegen het risico dat de staat – en de belastingbetaler – loopt.