Vier vragen over het proces Lucia de B.

Vandaag heeft het gerechtshof in Arnhem definitief uitspraak gedaan in de zaak Lucia de B. Lucia de Berk is vrijgesproken.

Wie is Lucia de B.?

Lucia de B. is de inmiddels 46-jarige oud-verpleegkundige van het Juliana Kinderziekenhuis (JKZ) in Den Haag, die in september 2001 werd gearresteerd op verdenking van meervoudige moord en poging tot moord op patiënten. Ze heeft altijd volgehouden onschuldig te zijn. Zij werd in maart 2003 door de rechtbank en in juni 2004 in hoger beroep veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf wegens zeven moorden en drie pogingen tot moord.

Na afloop van het ‘monsterproces’ tegen ‘de Engel des Doods’ begonnen burgers aan een onderzoek naar de bewijzen en argumenten die tot de veroordeling geleid hebben. Wetenschapsfilosoof Ton Derksen publiceerde in 2006 een boek over de zijns inziens gerechtelijke dwaling. Er werd herziening aangevraagd. Na lange procedures heropende de Hoge Raad in oktober 2008 de zaak Lucia de B. Op 17 maart eiste het OM vrijspraak. Vandaag, 14 april, sprak de rechtbank Lucia de B. vrij.

Wat ging vooraf aan de uitspraak van vandaag?

Een eindeloze reeks van processen, terugverwijzingen, herzieningsonderzoeken, resulterend in de voorlopige invrijheidstelling van Lucia de B. in april 2008, die dan ruim zes jaar in de gevangenis heeft doorgebracht. Lucia de B. werd in maart 2006 getroffen door een beroerte, waardoor nu haar rechterarm is verlamd. Vijf dagen daarvoor had de Hoge Raad haar zaak terugverwezen naar het hof in Amsterdam, niet omdat de bewijsvoering niet zou deugen, maar omdat de door het Haagse hof opgelegde straf - levenslang én TBS - niet mogelijk is. Het hof in Amsterdam werd verzocht te kiezen en besloot tot levenslang.

Wat maakt de zaak Lucia de B. bijzonder?

De zaak kenmerkt zich door veel unieke details. Het begon al met de aangifte door directeur Paul Smits van het JKZ. Aanvankelijk werd aangifte gedaan van vijf moorden en vijf pogingen tot moord. Dat aantal werd op een gegeven moment verhoogd tot wel dertig moorden. Op de aanklacht kwamen uiteindelijk dertien moorden en vijf pogingen tot moord te staan.

De rechtbank veroordeelde de B vervolgens voor vier moorden en drie pogingen tot moord, het hof maakte er zeven moorden van.

Alle sterfgevallen waren aanvankelijk ‘natuurlijk’ verklaard en werden pas later omgezet in moord. Ook werd een moord weer tot natuurlijk sterfgeval verklaard toen bleek dat Lucia geen dienst had gehad op het moment van overlijden.

Tijdlijn zaak Lucia de B. In 2006 kreeg Lucia de B. levenslang. Vier jaar later vroeg het OM vrijspraak. Een chronologisch overzicht van de gebeurtenissen.Heel bijzonder was het complete gebrek aan direct bewijs. Niemand had Lucia ooit een handeling zien verrichten die geleid kon hebben tot de dood van een patiënt. Aanvankelijk was de verdenking gebaseerd op statistische berekeningen: er was een kans van 1 op 7 miljard, later van 1 op 342 miljoen dat een onschuldige Lucia bij toeval aanwezig was bij alle sterfgevallen. De kans was zo klein dat zij wel schuldig moest zijn. De berekeningen bleken later niet te kloppen. Eén statisticus kwam op een kans van 1 op 9.

Uitzonderlijk was ook het ketting- of ketenbewijs dat uiteindelijk leidde tot de veroordeling van Lucia de B. Eén moord werd - naar later bleek op ondeugdelijke gronden - bewezen verklaard. Vervolgens redeneerden de rechters als volgt: als zij deze ene moord heeft gepleegd, dan heeft zij ook de andere ten laste gelegde moorden gepleegd.

Uniek, sinds de afschaffing van de doodstraf in 1870, was ook de opgelegde straf van het Haagse hof: levenslang én TBS.

Bijzonder is ook de eis tot vrijspraak van het OM. Hoewel de advocaat-generaal concludeert dat geen doodsoorzaak vast te stellen is en niet te zeggen valt of enig menselijk handelen tot de dood heeft geleid, eist hij vrijspraak omdat de schuld van Lucia niet bewezen kan worden. Degenen die zich beijverden voor haar vrijlating wijzen erop dat er geen moorden zijn gepleegd en dat Lucia dus sowieso onschuldig is en excuses verdient, omdat zij slachtoffer is geworden van een van de grootste gerechtelijke dwalingen ooit.

Aan wie dankt Lucia de herziening van haar proces?

Aan velen, maar vooral aan de familie Derksen. De arts Metta de Noo-Derksen begon na de veroordeling door het Haagse hof in 2004 een onderzoek. Haar broer Ton Derksen publiceerde een boek, dat uiteindelijk tot de herziening van het proces leidde. Het bizarre is dat andere leden van de familie Derksen juist betrokken zijn geweest bij de aanklacht tegen Lucia. Daarover vertelt Metta de Noo, die een boek schreef dat vandaag verschijnt, in een interview met NRC Handelsblad van vandaag.

Het interview met Metta de Noo is voor (web)abonnees vanaf 15.00 uur beschikbaar in de digitale editie.