Werkverschaffing is terug in Amerika

De Amerikaanse stad Phoenix, groeimetropool in de hoogconjunctuur, wordt nu getroffen door de recessie. Met zijn werkgelegenheidsproject loopt Phoenix vooruit op de plannen van Barack Obama.

De betonmolen rijdt achteruit een stoffige speeltuin in – piep piep piep piep, klinkt het. Vier mannen met gescheurde kleren en bezwete voorhoofden stellen zich met hun kruiwagens in een rij op. Klaar voor het cement. Een van hen is Aldo de Santiago, een brommerige Mexicaan die in 1990 naar het noorden trok en hier werk vond in de bouw.

De mannen zijn bezig de kinderspeeltuin Desert West van de stad Phoenix, in de Amerikaanse staat Arizona, op te knappen. Zes rode glijbanen, twee bruine klimwanden en een doek bij wijze van overkapping. De Santiago heeft geluk gehad: vrienden van hem brengen dagen op straat door, vergeefs wachtend op werk.

Phoenix loopt met zijn werkgelegenheidsproject vooruit op het economische herstelprogramma dat Barack Obama aan het voorbereiden is. De nieuwe president wil de komende twee jaar 2,5 miljoen banen creëren in sectoren als energie, infrastructuur, scholen en ICT. Het plan, dat hij meteen na zijn aantreden in januari aan het Congres wil voorleggen, is al vergeleken met de ‘New Deal’, het herstelplan van president Roosevelt om de Amerikaanse economische crisis van toen te bestrijden.

Noodfonds om banen te scheppen

In november zijn in Amerika ruim 500.000 banen verdwenen: het grootste aantal in een maand sinds dertig jaar. Ook in Phoenix, waar nu al 117.000 werklozen zijn (op 1,5 miljoen inwoners), verdwijnen dagelijks banen.

Phil Gordon, de burgemeester van Phoenix, sloeg alarm. Als er noodfondsen zijn voor banken en autobedrijven, waarom dan niet voor hen? In een brief aan minister Hank Paulson van Financiën vragen hij en zijn ambtsgenoten uit Atlanta en Philadelphia om geld. Gordon wil 250 miljoen dollar van Paulson lenen, om te besteden aan infrastructurele projecten. Daar zouden 3.750 mensen mee aan werk worden geholpen.

Gordons plan heet ‘Phoenix Work Projects Advancement’ (WPA). Die naam is geen toeval, generaties Amerikanen weten dat WPA stond voor de overheidsorganisatie die in de depressiejaren 30 miljoenen werklozen aan het werk hield met infrastructurele werken.

Cynthia Peters, bestuurder bij de gemeentelijke dienst ‘Parks and Recreation’ van Phoenix, staat bij een hek waarachter de bouwvakkers de speeltoestellen met beton proberen vast te zetten. Ze kijkt instemmend naar de werkende mannen en zegt: „Het is eigenlijk net Roosevelt’s thing, hè?”

De renovatie van Desert West kost 200.000 dollar. Met dat geld kunnen acht bouwvakkers tien weken lang aan het werk worden gehouden.

Maar er gebeurt meer. De speeltuinrenovatie maakt deel uit van 39 miljoen dollar aan gemeentelijke uitgaven die vervroegd worden besteed. Van dat geld worden de komende maanden straten hersteld, stoepen verbreed, openbare wc’s opgeknapt, een landingsbaan op het lokale vliegveld gerenoveerd, een lightrailverbinding uitgebreid. Het is werkverschaffing à la 2008.

Achttien leegstaande megawinkels

Het stadsbestuur van Phoenix heeft uitgerekend dat elke 100 miljoen dollar aan overheidsuitgaven in de bouw tijdelijk werk oplevert voor 1.500 inwoners. „Mensen zullen hun hypotheek weer kunnen aflossen en nieuwe auto’s, computers en vliegtuigtickets kunnen kopen. En ze kunnen eten op tafel blijven zetten”, zo zei burgemeester Gordon bij de presentatie van het plan.

Uitgerekend Phoenix stond de afgelopen decennia symbool voor Amerika’s ongebreidelde groei. Vlak na de Tweede Wereldoorlog had de gemeenschap midden in de Sonoran Desert nog het formaat van pakweg het Nederlandse Ede (circa 100.000 inwoners), inmiddels is Phoenix de vijfde stad van het land (de agglomeratie telt 4,6 miljoen inwoners), met eindeloze nieuwbouwwijken. Het waren hier gouden tijden voor de bouwnijverheid.

Nu is de gemiddelde huizenprijs met een kwart gedaald, per maand worden 4.500 families op straat gezet, omdat ze hun hypotheek niet langer kunnen aflossen. Tegelijkertijd sluit de ene na de andere winkel de deuren: wie over de ringweg rijdt, ziet nu al achttien megawinkels leegstaan. Stuk voor stuk failliet.

Het stadsbestuur merkt de economische achteruitgang meteen, omdat 60 procent van het gemeentelijk budget afkomstig is uit btw. En dus probeert Phoenix andere inkomstenbronnen aan te boren. De parkeertarieven zijn verdubbeld. De burgemeester neemt elke maand een dag onbetaald verlof en vraagt alle ambtenaren zijn voorbeeld te volgen. En, typisch Amerikaans, de stad gaat een eigen creditcard uitgeven.

Ondernemingen kunnen advertentieruimte kopen op gemeentelijke websites. Ook kan tegen geld een overheidsgebouw worden vernoemd naar een bedrijf. Alleen de naam van het stadhuis is niet te koop. De stad hoopt op talloze Toys ’r Us- of Burger Kingspeeltuinen en jeugdhonken.

Ambtenaren op straat

In weerwil van alle stimuleringsplannen worden er binnenkort 1.700 ambtenaren op straat gezet. Ook een kostenbesparing. Daarbij horen twee van haar drie kinderen, zegt Cynthia Peters van de dienst Parks and Recreation. De sfeer is op het moment „nogal bedrukt”. Zowel op het gemeentehuis als thuis.

Bij Peters’ eigen dienst is de sfeer stukken beter. Toen het WPA-plan werd aangekondigd, werd duidelijk dat in 2009 tien à twaalf speeltuinen zouden worden opgeknapt tegenover normaal vijf per jaar. De bouwsector, die Peters tot voor kort niet zag staan als opdrachtgever, weet haar weer te vinden. Peters merkt dat de macht, die jarenlang bij de bouwsector lag, nu bij de overheid ligt. „Als ik zeg: doe eens normaal, is er opeens veel mogelijk.”

Aldo De Santiago, de Mexicaanse immigrant, werkte in de hoogtijdagen 60 uur per week. En nu? „Nauwelijks nog werk.” Maar hij heeft tenminste nog werk. Hij is allang blij dat er nog zulke opdrachtgevers bestaan. „Het maakt mij niet uit waar het geld vandaan komt. Als er maar werk is, dan is het goed voor iedereen.”

‘New Deal’ van Roosevelt

Op 2 juli 1932 hield Franklin Delano Roosevelt de toespraak waarin hij zijn kandidatuur als Democratische presidentskandidaat accepteerde. Hij beloofde „a new deal for the American People”, wat zoiets betekent als het opnieuw schudden van het (financiële) kaartspel.

Die ‘New Deal’ was hard nodig, want het land was terechtgekomen in wat later de ‘Grote Depressie’ ging heten. In 1929 zakt de beurs in. Toen Roosevelt in januari 1933 als president aantrad, begon hij meteen met de verwezenlijking van zijn New Deal; het werd Amerika’s belangrijkste economische ingreep van de vorige eeuw.

Het bekendste element van de New Deal zijn de werkgelegenheidsprojecten geworden.

De theoretische rechtvaardiging van de New Deal kwam van de Britse econoom John Maynard Keynes (1883-1946). Keynes zag in dat mensen in tijden van crisis gingen sparen en minder besteden, wat de situatie alleen maar verergerde. Daarom moest de overheid haar bestedingen opvoeren (of de belastingen verlagen) door geld te lenen. Roosevelt begon overigens pas actief met de opvoering van het begrotingstekort in 1938.

Lees meer crisisverhalen via de kaart. Of ga terug naar het overzichtsartikel .


Meer meer minder: crisis in Amerika weergeven op een grotere kaart