Het geheim van Hilversum

De publieke omroep staat ter discussie. Wordt het geld van de belastingbetaler integer besteed? Verschillende omroepen in Hilversum hebben familiebanden verzilverd in zakenrelaties.

De KRO is een familiezender. Neem de televisieserie Wonderen Bestaan van deze omroep, waarin mensen vertellen over ervaringen die ze niet kunnen verklaren. De verantwoordelijk mediadirecteur is Ton Verlind. Het camerawerk is van Martijn Verlind, zijn zoon. En redactiecoördinator is Letty van der Geest. Zij is de echtgenote van directeur Verlind.

Als 21-jarige jongen zonder ervaring deed Martijn Verlind zijn eerste camerawerk bij Ontbijt TV, ook KRO. De KRO betaalde voor de diensten van Martijn via het Hilversumse bedrijfje Info TV. De eigenaar van Info TV heet volgens het handelsregister Ton Verlind. Zijn zaak doet in ,,journalistieke producties en advies op audiovisueel gebied''.

Martijn Verlind begon daarna ook een eigen zaak, Videolease. De KRO sloot een meerjarig contract met Videolease. In het contract garandeerde de KRO, in de persoon van voorzitter Frans Slangen, Videolease een vast aantal dagen huur van een camera. Slangen zegt desgevraagd dat de tarieven in het contract ,,beneden de markt'' lagen.

De eenmanszaak van Martijn Verlind maakt daarnaast videoproducties. Ook daar maakt de KRO gebruik van. Zo werkte Videolease mee aan een interne video over de introductie van nieuwe faciliteiten bij de tv- en de radiodienst. En het bedrijf maakte een impressie van het 75-jarig jubileum van de omroep voor het KRO-archief. Het waren ,,low budget producties waarbij aanbesteding geen optie was'', reageert voorzitter Slangen.

Het bedrijf van Martijn Verlind werkt vanuit de Eikbosserweg in Hilversum, vermeldt de internetsite van Videolease. Het is het privé-adres van KRO-directeur Ton Verlind. In zijn huis staat de montageset die Videolease gebruikt. Martijn Verlind: ,,Die internetsite is verouderd. In het verleden heb ik op dat adres wat spulletjes neergezet. Nu staat de apparatuur in mijn eigen kantoor, elders in Hilversum.''

Op hetzelfde adres aan de Eikbosserweg is sinds 1994 Info TV gevestigd. Martijn Verlind: ,,Daar zeg ik niets over. Ik heb geen zin om daarover te praten.'' Ton Verlind meldt dat hij Info TV oprichtte voor enkele neveninkomsten, maar dat hij er, sinds hij directeur is, niet mee actief is. Wel geeft Verlind toe dat zijn zoon, toen die voor Ontbijt TV werkte, ,,op naam van Info TV'' rekeningen stuurde naar de KRO. Ton Verlind: ,,Omdat ik dit als een ongewenste situatie zag, is daaraan een einde gemaakt en is door Martijn Videolease opgericht.''

Videolease noemt op zijn internetsite Info TV een opdrachtgever?

Ton Verlind: ,,Het gaat om hobbyproducties ten behoeve van mijzelf, uit eigen middelen betaald. Info TV staat ten onrechte op de internetsite als zakelijke opdrachtgever. Meer een kwestie van het opleuken van de portfolio.''

Zijn er de afgelopen tien jaar bij de publieke omroepen problemen geweest op integriteitsgebied? Is er belangenverstrengeling ontdekt, is familie bevoordeeld, was er corruptie, is publiek geld oneigenlijk besteed? Alle publieke omroepen kregen van NRC Handelsblad deze vragen voorgelegd. Hun reacties waren eensluidend: geen problemen bekend. Navraag leert dat ook de Raad van Bestuur van de Publieke Omroep en het Commissariaat voor de Media, de waakhond van het omroepbestel, de afgelopen tien jaar geen onderzoek hebben gedaan naar verhalen die hierover in Hilversum de ronde doen.

Geen regels en afspraken

De belangen zijn groot. Elk jaar ontvangen de publieke omroepen 650 miljoen euro belasting- en reclamegeld. Dat geld moet volgens de Mediawet doelmatig en rechtmatig worden besteed aan het maken van radio- en televisieprogramma's.

Waar zoveel gemeenschapsgeld omgaat, dient de vraag zich aan of er ook strakke regels zijn voor de omgang met externe relaties. Regels die verbieden dat opdrachten naar familie of vrienden kunnen worden geschoven. Regels die limieten stellen aan giften voor medewerkers. Regels ook, die objectiviteit en transparantie voorschrijven bij het verstrekken van opdrachten, zodat de laagste prijzen worden bedongen.

Maar in Hilversum bestaat geen omroepbrede aanbestedings- en integriteitsregeling. Alleen de NPS stuurt haar werknemers sinds twee jaar een 'complianceregeling' die de vermenging van zakelijke en privé-belangen moet voorkomen. Ook het management van de NOS ontvangt die regeling.

De publieke omroepverenigingen daarentegen hebben geen aanbestedingsnota of een vastgelegd integriteitsbeleid. Een registratie van integriteitsschendingen ontbreekt. Hilversum volstaat met de omroep-CAO, een enkele bepaling in de Mediawet en bijvoorbeeld een nevenwerkzaamhedenregeling zoals bij de NCRV.

Integriteit is geen issue in Hilversum. De politiek heeft het ook nooit geëist.En het Commissariaat voor de Media mist bevoegdheden om de integriteit en de aanbestedingen bij omroepverenigingen te controleren. Niet voor niets concludeerde de Algemene Rekenkamer vorig jaar dat de minister van OC en W, onder wie het omroepbeleid valt, zich geen oordeel kan vormen over de rechtmatige besteding van het geld door de omroepen. Er was te weinig informatie.

De omroepen geven veel publiek geld uit, maar dat gebeurt terwijl er weinig regels zijn en het toezicht gebrekkig is. Zo'n situatie brengt grote risico's met zich mee, zoals bleek uit een affaire als de bouwfraude. Toen werd geconstateerd dat het ontbreken van integriteitsbeleid en goede aanbestedingsregels kan leiden tot normverval - zoals het bevoordelen van vrienden en familieleden, slechte financiële controle en uiteindelijk tot te dure opdrachten en dus tot slecht besteed overheidsgeld.

Commissaris Inge Brakman van het Commissariaat voor de Media beseft dat omroepverenigingen in dezen hun eigen beleid mogen bepalen. Toch pleit ze voor uniforme integriteitsregels voor de publieke omroep: ,,Als er zóveel geld omgaat, is het evident dat het goed is als de aanbestedings- en integriteitsregels op papier vastliggen.''

De KRO heeft geen apart integriteitsbeleid op papier. In de interne nota 'werving en selectie' staat wel dat er geen bezwaar is tegen het geven van opdrachten aan familieleden van KRO-medewerkers, of daarmee gelijk te stellen relaties. Echter, de nota verbiedt opdrachten aan ,,familieleden of daarmee gelijk te stellen relaties van medewerkers van de personeelsdienst en/of directie en/of de tot de aanstelling bevoegde functionaris''.

Asoshow

Dat is precies wat al jaren gebeurt in het geval van Martijn Verlind. Voorzitter Slangen erkent dat is ,,afgeweken'' van de interne regels. Maar dat diende een hoger doel, aldus Slangen. ,,Doel was het doorbreken van het monopolie van facilitaire bedrijven.'' Martijn Verlind kon, volgens Slangen, goedkoper werken.

Sinds de oprichting van Videolease is de KRO de grootste opdrachtgever. Het gaat om programma's en series als de Ladder van de directeur, de Asoshow, Asofiles, het muziekprogramma 2 op 1, de serie praatprogramma's Memories, Ontbijt TV en Netwerk.

De omroep verstrekt dus opdrachten aan het bedrijf van een zoon van de mediadirecteur. Het verstrekken van opdrachten aan familieleden is volgens de Mediawet niet verboden. In artikel 55, lid 2 van de wet staat wel: Indien een omroep ,,voornemens is een overeenkomst te sluiten met een werknemer, een bestuurslid van de instelling of een van hun huisgenoten, dan wel met een rechtspersoon waarin een of meer van de genoemde personen een financieel belang hebben van tenminste tien percent (...) meldt de instelling dit schriftelijk bij het Commissariaat voor de Media onder overlegging van het ontwerp van de overeenkomst.''

De overeenkomst tussen KRO en Videolease is niet voorgelegd aan het commissariaat. De afdeling juridische zaken van de KRO had de omroepleiding geadviseerd dat wel te doen, geeft Ton Verlind toe. ,,Onder anderen voorzitter Slangen vond het niet nodig de kwestie te melden. Achteraf gezien hadden we dat beter wel kunnen doen.''

Commissaris Brakman, belast met financieel toezicht, wil niet op individuele zaken ingaan. Wel zegt ze ,,dat artikel 55 is bedoeld om te voorkomen dat familieleden bevoordeeld worden''. Brakman: ,,Het is niet heel scherp geformuleerd. Het artikel spreekt over 'huisgenoten'. Daarin zou je enkel 'inwonende mensen' kunnen lezen. De strekking is echter helder: het gaat echt over het al dan niet bevoordelen van een eigen bedrijf of een bedrijf van een verwant.'' De Mediawet voorziet bij overtreding van artikel 55, lid 2 een maximale boete van 22.500 euro per keer.

Ook buiten de KRO opent de positie van zijn vader deuren voor Martijn Verlind. Een bron verwijst naar Alfred Edelstein, eindredacteur informatieve programma's bij Palm Plus Producties in Hilversum. Volgens de bron ontving de eindredacteur vorig najaar een briefje van Ton Verlind, een paar dagen nadat de mediadirecteur met de KRO-programmaleiding een bezoek aan zijn bedrijf had gebracht. In dat briefje benadrukte Verlind dat hij onder de indruk was van de gang van zaken bij Palm Plus Producties. Hij schreef ook van de gelegenheid gebruik te willen maken om Edelstein op de activiteiten (en het telefoonnummer) van Videolease, het bedrijfje van zijn zoon, te wijzen.

Klopt dat? Probeert de KRO-directeur bij zakelijke relaties van de KRO het bedrijf van zijn zoon aan de slag te helpen? Alfred Edelstein zegt door de telefoon ,,verrast'' te zijn ,,dat de inhoud van het briefje bij de krant bekend is''. Edelstein: ,,Ik kan het niet ontkennen, maar ik wil liever niet ingaan op de kwestie. Ik vind dat u dat maar aan Ton Verlind moet vragen.''

Die zegt dat het ,,op eigen titel'' was, ,,via een persoonlijke brief'' aan iemand die hij ,,toevallig uit het verleden'' kende. Verlind: ,,Ik heb nog eens zo'n persoonlijk briefje geschreven aan een andere ex-collega, maar ik kan me niet meer herinneren aan wie.''

Familiaire zakenrelaties spelen niet alleen bij de KRO. Zo is bij de educatieve omroep Teleac/NOT na het aantreden van directeur jeugdeducatie Kees Schippers (juli 1996) een reeks opdrachten toegeschoven aan diens zoon, Pim Schippers. Nadat Pim in 1996 aandeelhouder was geworden van productiemaatschappij Raster, kreeg dat bedrijf veel opdrachten van de afdeling van vader Schippers. In de periode daarvoor ging het slechts om een enkele opdracht. Van medio 1996 tot begin 1999 produceerde het bedrijf vijftien series (51 uitzendingen) voor Teleac/NOT, zoals het kinderprogramma Huisje, boompje, beestje, de school-tv-serie Kramerije en de educatieve kinderserie Rekenverhalen.

Toen Raster in financiële problemen kwam, begon Pim Schippers in maart 1999 een nieuwe productiemaatschappij: X Productions BV. Hij richtte het bedrijf op met financiële hulp van Arthur Valkieser, een van de grootste faciliteitenleveranciers in Hilversum.

X Productions werd een preferred supplier van vader Schippers. Nog maar nauwelijks opgericht, vervaardigde X Productions als eerste opdracht een maandelijks school-tv-programma. Het was de eerste van 85 kinder- en jeugduitzendingen die het nieuwe bedrijfje de afgelopen drie jaar maakte voor Teleac. Kees Schippers is nu al twee jaar in de VUT, maar Teleac doet nog steeds zaken met X Productions.

Zoon Pim is inmiddels directeur van meerdere bedrijven. Ook vader Kees zit, sinds hij in de VUT is, niet stil. Met oud-Teleac-eindredacteur Arie Mudde is hij directeur van productiebedrijf Media en Education Productions in Rotterdam. Via zijn internationale netwerk, overgehouden aan zijn Teleac-tijd, zet Schippers tegenwoordig coproducties op, zoals onlangs nog een serie over natuurgeweld. Ook die programma's worden door Teleac/NOT uitgezonden. Teleac laat weten geen bedenkingen te hebben bij de gang van zaken.

Kees Schippers zegt: ,,Ik zette de opdrachten voor mijn zoon niet zelf uit. Dat deden de managers van de afdelingen. Blijkbaar leverde Pim goed werk.''

Hoewel Schippers zelf dus niet betrokken zegt te zijn geweest bij het verstrekken van opdrachten aan zijn zoon, liet hij wél onderzoeken of de gang van zaken oorbaar was. Hij zegt een jurist te hebben geraadpleegd die kennis had van de Mediawet, vóórdat zijn zoon opdrachten kreeg: ,,Uit dat juridisch advies bleek dat ik de contracten met het bedrijf van mijn zoon niet hoefde voor te leggen aan het Commissariaat voor de Media. Artikel 55 van de Mediawet is niet van toepassing, want mijn zoon is namelijk geen huisgenoot. De opdrachten zijn bovendien goedgekeurd door het toenmalige bestuur, onder voorzitterschap van Hermen Jacobs.''

Dat Raster, en vervolgens X Productions, een stroom opdrachten kreeg van de afdeling van Kees Schippers, daar weet Hermen Jacobs (tot eind 1999 bestuurder Teleac/NOT) naar eigen zeggen niets van. Jacobs: ,,Ik wist dat de zoon van Kees Schippers werkzaam was bij Raster, niet dat hij eigenaar was. Wij hebben als bestuur goedgevonden dat het bedrijf een beperkt aantal opdrachten kreeg. Dat het om 15 series gaat, dat kan ik mij niet herinneren. Dat is ook nooit in het bestuur aan de orde geweest.''

Een ander voorbeeld van verwevenheid speelt bij de Evangelische Omroep. Presentator Andries Knevel is sinds 1 juli 1993 directeur bij die omroep. In 1994 kreeg de echtgenote van Knevel een baan als office manager bij productiebedrijf Meskers Media Affairs BV, dat vooral voor de EO tv-programma's maakt. Vanaf 1994 produceerde Meskers honderden uitzendingen.

Hoe bezwaarlijk is het dat Meskers de vrouw van een directeur van een belangrijke opdrachtgever een baan geeft?

Andries Knevel: ,,Ik vind dat geen bezwaar, anders had ik het niet gedaan. De beslissingen tot productiedeals worden niet door mij alleen genomen. Dat is altijd een gezamenlijke directiebeslissing. En dat mijn vrouw daar ging werken, wist iedereen.''

Het mogelijke probleem ligt erin dat uw vrouw een baan kreeg bij een productiebedrijf dat een zakelijke band had met de EO.

Knevel: ,,De afhankelijkheid zat bij Meskers, niet bij ons. Ik heb ze ook altijd gezegd: jongens, pas nou op. Op het moment dat wij minder behoefte hebben aan jullie entertainment, is het afgelopen. Overigens heeft mijn vrouw sinds 2000 een andere baan.''

Ook Theo Meskers, directeur van het productiebedrijf, heeft geen problemen met familiebanden. ,,So What? Linda de Mol is ook familie van John de Mol'', zegt Meskers. ,,Er zijn nogal wat familiepatronen binnen de omroep. Zonen, neven en nichten. Weet u waarom? Bij televisie maken gaat het om vertrouwen. Bij de opkomst van de vrije producenten, eind jaren '80, heeft een aantal producenten een slagveld achtergelaten van ontvangen voorschotten en niet afgeleverde programma's. Als omroepdirecteur word je met duizenden ideeën per jaar bestookt. Dan ga je in je eigen netwerk kijken, om een betrouwbare zakenpartner te vinden. Dan kan het gebeuren dat daar een keer een familielid tussen zit als je allebei in hetzelfde vak bezig bent.''

In een eerste reactie zegt commissaris Inge Brakman ,,geen somber gevoel'' te hebben over de integriteit in Hilversum. ,,Wij hebben in elk geval nooit zulke meldingen ontvangen. Bovendien: de omroepwereld kent elkaar, elk nieuwtje ligt snel op straat.'' Na lezing van het conceptartikel waarin de kwestie in volle omvang staat vermeld, stelt de commissaris haar mening bij. ,,Gelet op de voorbeelden'' had Brakman wél meldingen moeten ontvangen. De commissaris: ,,Ik ga contact opnemen met de Raad van Bestuur van de Publieke Omroep voor een omroepbrede gedragscode. Daarnaast moet de Mediawet worden aangescherpt. Uit de voorbeelden blijkt dat de mazen van die wet te groot zijn.''

De vraag rijst waarom hiertegen niet eerder actie is ondernomen. Eind jaren '70 ontrafelde journalist Wim Wennekes voor Vrij Nederland ,,de business van het Nederlandse amusement'', samengevat in het boek Het Web. Daaruit komt het beeld naar voren van een gesloten cultuur waarbinnen de publieke omroep kon vercommercialiseren door belangenverstrengeling en vriendjespolitiek.

TROS-gala

Ook bij de TROS speelde begin jaren '90 een niet eerder naar buiten gekomen integriteitsaffaire. Onder verantwoordelijkheid van toenmalig TROS-directeur Cees Wolzak deed accountant Coopers en Lybrand onderzoek. Daaruit bleekt dat er bij de programma-afdeling een slechte financiële controle was. Er bestond weinig of geen inzicht in de manier waarop afspraken met derden tot stand kwamen. Programmabudgetten werden overschreden en de boekhouding klopte niet.

Meermalen probeerde Jim Bos, financieel directeur van de TROS van 1988 tot in 1994, orde op zaken te stellen. Onder zijn leiding werd onder meer gezocht naar bankrekeningen waarop derden betalingen zouden hebben gedaan aan TROS-managers. Die zouden geld hebben bedongen voor het aankopen van producties en het uitbesteden van diensten. Uit het onderzoek bleek dat er te veel geld betaald was voor geleverde diensten. Bos had informatie ontvangen over bankrekeningen in Luxemburg, Nederland en Engeland en hij vroeg medewerkers achter de rekeningnummers aan te gaan. In slechts één geval kon de directeur een bewijs leveren: een betaling van 18.151 euro, bedongen door het toenmalige hoofd amusement van de TROS. Een congrescentrum in Den Haag had dat geld eind jaren '80 op verzoek van het hoofd amusement gestort op de rekening van het Engelse bedrijf Penny Farthing Ltd. Vanuit het congrescentrum zou de TROS een gala-avond uitzenden. Bos kwam in het bezit van het betaalbewijs aan de Engelse Ltd. Het hoofd amusement verliet daarna de TROS. Jim Bos zegt desgevraagd dat een en ander hem bekend is, maar hij onthoudt zich van commentaar.

Verantwoordelijk voor de programma's bij de TROS eind jaren '80, begin jaren '90, was programmadirecteur Cees den Daas. Tegenwoordig is Den Daas gepensioneerd en woont hij in een golfresort bij de Spaanse badplaats Cartagena.

Weet hij nog van de problemen met het hoofd amusement?

Den Daas, telefonisch: ,,Dat weet ik echt niet meer. Het enige wat ik me kan herinneren is dat hij destijds graag voor zichzelf wilde beginnen. Daar hebben we hem een handje bij geholpen.''

Heeft u zelf wel eens geld van derden ontvangen toen u programmadirecteur was?

,,Wat is dat voor een impertinente vraag? Nooit enig!''

U had geen bedrijfje toen u programmadirecteur bij de TROS was?

,,Helemaal niet.''

U was toch eigenaar van Images Huizen BV?

,,O ja. Ik had toestemming voor wat activiteiten, zoals het schrijven van teksten.''

Voor wie werkte Images Huizen BV?

,,Dat weet ik echt niet meer.''

Images Huizen BV hield zich niet bezig met het schrijven van teksten. Volgens het handelsregister ging het om 'audio-videoconsulting, coaching en casting'.

Directeur en consultant

Een fulltime directeursbaan bij een omroepvereniging combineren met een eigen bedrijf op media/adviesgebied komt nog steeds voor. Dat bleek bij KROdirecteur Ton Verlind, en ook collega's bij andere publieke omroepen doen het. TROS-mediadirecteur Huib Boermans heeft The Media Consulting Company BV ('adviseren van mediaondernemingen'), Jonathan Marks runde als directeur Wereldomroep tegelijk Creative Media Consultants ('media-adviezen en -diensten') en Lodewijk Bouwens, algemeen-directeur van de Wereldomroep, heeft de eenmanszaak LWD Bouwens ('consultancy, entertainment en evenementenorganisatie'). Martijn Sanders, directeur van de AVRO, is actief als Drs. M. Sanders Consultancy BV en VARAdirecteur Jeroen Soer is via Monkey Farm Holding BV eigenaar van Gorilla Ventures BV, die weer de directie voert over het op de Antillen gevestigde beleggingsbedrijfje Brothers in Business NV.

Het zijn niet alleen zonen, echtgenotes of nichten die in de omroepwereld een steuntje in de rug krijgen. Ook medewerkers worden door hun omroep geholpen met het opzetten van een eigen productiebedrijf, mede doordat omroepen verplicht zijn een kwart van hun programma's te laten maken door 'buitenproducenten'. Dat geldt voor Fons de Poel (KRO), Rik Felderhof (NCRV) en Ria Bremer (AVRO). De TROS stond aan de wieg van vele productiefirma's. Met de TROS als gegarandeerde opdrachtgever begonnen producer John de Mol, regisseur René Stokvis en hoofd amusement Ivo Niehe hun eigen bedrijven.

Zo ook Gerard Baars. Bij de TROS maakte hij het programma Dierenmanieren. Hij mocht in 1991 voor zichzelf beginnen en kreeg Dierenmanieren rechtenvrij mee. Baars richtte Gerard Baars Televisie- en Videoproducties, kortweg GBTV, op. GBTV maakte vanuit een kantoor van de TROS exclusief voor die omroep programma's, waaronder Dierenmanieren.

Dierenmanieren

Terwijl zijn bedrijf opdrachten van de TROS kreeg, keerde Baars in 1994 terug naar de omroep als hoofd informatieve programma's. Daarmee was Baars zowel opdrachtgever als opdrachtnemer. Volgens de TROS waren ,,goede afspraken'' gemaakt en zou Baars niet over zijn eigen programma's beslissen. De TROS kocht eind 1996 GBTV, waarin de rechten op onder meer Dierenmanieren zaten, voor 1,09 miljoen euro van Baars. Met publieke middelen werd teruggekocht wat eerst was weggegeven.

Het op weg helpen van medewerkers gebeurt omroepbreed. Ook bij de EO, de omroep waar directeur Henk Hagoort de garantie geeft dat ,,moreel bewust'' wordt omgegaan met publiek geld: ,,Een van de grondregels bij de Evangelische Omroep is dat we elkaar kunnen aanspreken op het gebruik van de middelen die we hebben gekregen. Het geld dienen wij te gebruiken in dienst van Gods Koninkrijk.'' In 1997 hielp de EO haar programmamanager Albert Mons op weg in de Verenigde Staten. Mons kreeg van de EO drie vennootschappen en geld mee. Met het vertrek van Mons kwam ook een einde aan de Hollywood-plannen van de EO.

Wat was er gebeurd? In 1995 stak de EO publiek geld in de koop van twee Amerikaanse televisieproductiebedrijfjes, EO Productions International en EO Entertainment in Santa Monica, Californië. De twee bedrijven waren ondergebracht in de Holding Evangelische Omroep International BV. Met de bedrijfjes wilde de EO christelijke speelfilms produceren. EO-directeur Andries Knevel, toen commissaris van de holding: ,,Het hoefden niet per se verkondigende films te zijn, maar wel familiefilms, zonder seks en geweld. Die zijn moeilijk te krijgen op de markt.''

Maar Hollywood is geen Hilversum. Behalve twee documentaires en scripts voor een film en een serie leverde het niets op. Volgens de EO kostte het Hollywood-avontuur de omroep tussen 1995 en 1997 in totaal 3 miljoen euro. Dat is ruim zes keer zoveel als begroot. In de eerste bestuursbesluiten over het project is sprake van maximaal 450.000 euro. Knevel: ,,Gaande de reis werd het meer.''

De EO droeg de holding met de twee Amerikaanse bedrijfjes in 1997 over aan programmaleider Mons. Met publiek geld begon de oud-EO-manager voor zichzelf in de Verenigde Staten. Niet in de omroepwereld, maar als IT-adviseur.

Uit de jaarstukken van de holding blijkt dat de holding bij de EO in het krijt stond, ook nadat het bedrijf aan Mons was overgedaan. De balans vermeldt onder de post langlopende schulden 'leningen Evangelische Omroep'. Het bedrag van de leningen loopt nog elk jaar op: van 3,1 miljoen euro in 1998 naar 4,2 miljoen euro in 2001. Overigens mag een publieke omroep van de Mediawet geen publiek geld stoppen in niet-omroepactiviteiten.

Albert Mons bevestigt dat de EO leningen heeft uitstaan bij zijn holding. Uit de jaarstukken blijkt ook dat de financiële positie van het bedrijf bijzonder slecht is, met weinig inkomsten en een groot negatief eigen vermogen.

Worden de leningen terugbetaald?

Mons: ,,Dat is afhankelijk gemaakt van eventuele opbrengsten van projecten. Als die geen inkomsten opleveren, blijft dat een lange-termijnlening, duidelijk gekoppeld aan revenuen die verwacht werden.''

Maar die verwachting is niet uitgekomen?

,,Nee, die is niet uitgekomen. Dat is duidelijk.''

Van de grote schuld van de holding bij de EO is niets terug te vinden in de jaarrekeningen van de EO. Andries Knevel zegt niets te weten van leningen die nog oplopen.

Hoe kan het dan dat het bedrag van de EO-leningen na 1998 nog groeit?

Knevel: ,,Dat is volledig te verklaren uit de schommelingen van de dollarkoers. Het bedrag van de leningen gaat in de boeken omhoog, omdat de dollar meer waard is geworden tot en met 2001.''

Minimaal 3 miljoen euro. Dat is in elk geval veel geld, publiek geld.

,,Ja, dat is veel geld.''

Voor een mislukt project.

,,De hemel van Hollywood werd nooit bereikt.''