Stadssafari
Deventer is een van de oudste steden van Nederland. Dé oudste? Moeilijke vraag. En wat is oud? Een dagje graven in de stadsgeschiedenis.
Opeens verlangde ik naar een oude stad. Dat komt door Sinterklaas. En het is evolutionair bepaald.
Onzin? Niet in deze redenering. Er is een theorie die zegt: alle dingen en
plekken die een kind de eerste keer bewust waarneemt, zijn meteen de
archetypen waaraan hij zijn volgende impressies spiegelt. Concreet: ik ben
opgegroeid in een dorp bij een oer- Hollands stadje. Dat is dus mijn oer-
stadje. Van andere stadjes werd ik mij als kleuter bewust, aan de buis
gekluisterd bij tv-mama Mies Bouwman, die alle jaren op een koude kade stond
te wachten op de stoomboot uit Spanje.
Daarom wilde ik naar de oudste stad van Nederland. Maar wat is de oudste stad? Het jaargetijde van tradities is gekomen, zodat ik genoegen nam met een gezellig antwoord. Een fijne vraag voor Triviant had ik mezelf gesteld en via Google vond ik: Deventer staat nummer 1 op de lijst van oudste Nederlandse steden – sinds het jaar 952.
Zo liep ik op een motregenachtige ochtend al vóór tienen over de Brink van een stad met een echte Sinterklaaskade. Dat was boffen.
De oude Hanzestad Deventer met haar rijke historie, waar tientallen prachtige
gevels de taal fluisteren van een zeer grijs verleden en waar de
Lebuïnuskerk en het museum De Waag historische pronkjuwelen vormen die
iedere rechtgeaarde Deventenaar met trots vervullen, hier is het, dat
verleden en heden door de jaren heen aan elkaar ‘gekoekt’ zijn in
figuurlijke maar ook in de meest letterlijke zin.
Schreef ik die vorige volzin? Nee. Ik citeer uit een horecavakblad dat in 1958 de verhuizing meldde van een Deventer icoon: het koekwinkeltje van Jacob Bussink. ‘Sinds 1593’, staat er op de gevel. Maar niet in dit Anton Pieckpandje, hoor ik binnen van de bazin. De winkel van Bussink was eerst elders in de stad gevestigd. Jacob Bussink had de zaak in 1820 gekocht. De naam luidde toen: ‘In de van oudsher gekroonde Allemansgading.’ Inmiddels is het geslacht Bussink uitgestorven. Wie nu de eigenaar is? Een keten van koek- en kaakfabrieken, Continental Bakeries: beter bekend van de toastjes van Haust. De opperbakkersvrouw geeft me haar visitekaartje. Manager koekwinkel staat erop.
Het heden zit me al meteen op de hielen, maar voor het verleden was ik
vandaag gekomen. Schuin steek ik de Brink over naar de Waag, met daarin het
Historisch Museum. Aan een zijgevel hangt een fikse ketel, zo’n pot als
waarin inboorlingen ooit missionarissen kookten. In deze met olie gevulde
ketel werden in de 14de en 15de eeuw valsemunters gefrituurd, lees ik op een
bordje. Kijk, dát wil ik weten.
Eerlijk gezegd was ik al een keer eerder in het Deventer stadsmuseum geweest. (Een bezoek waard!) Mijn favoriet is er een kistje met de schedels van boeteprediker Geert Groote (1340- 1384) en een kompaan. Dichterbij de geschiedenis kun je bijna niet komen. Een mevrouw van de rondleiding vertelt dat Groote’s schedel in 1980 uit de Lebuïnuskerk is gestolen en daar in 1994 plots weer is opgedoken, waarschijnlijk teruggebracht door een spijtoptant. En, zegt ze in een bijzin, er gaan geruchten dat dit niet de oorspronkelijke schedel is, maar daar weet ze het fijne niet van.
Maar dát wil ik nu niet weten.
Een vraagje, tot slot: hangt de akte met het Deventer stadsrecht ook in dit museum? Nee, daarvoor moet ik in het stadsarchief zijn.
3 ‘Verdwenen stadsrecht’
Aardige, behulpzame mensen in het archief, beslist. Internethuiswerk heeft me
geleerd dat Deventer (loco Dauindre) in het jaar 952 voor het eerst in een
geschreven bron opduikt en in 1123 formeel stadsrecht krijgt. Was ik een
stad, dan zou ik de oorkondes daarvan boven m’n bed hangen. Maar de
geschiedenis van Deventer is véél ingewikkelder, leer ik snel bij, geholpen
door drie archiefmedewerkers.
Maar waar is nu het ‘geboortebewijs’ van de stad Deventer? Helaas, verloren gegaan. En het jaartal? Onbekend, ergens in de 13de eeuw moet het zijn geweest.
Hetzelfde is gebeurd met Kokkelburg, probeer ik nog luchtig te doen (met dank aan Annie M.G’s Otje). Maar deze klassieker wordt hier niet gekend.
Nog is mijn honger naar stadshistorie niet gestild. Tot mijn vreugde zie ik
dat de toren van de beroemde Lebuïnuskerk geheel in bouwsteigers is verpakt.
Daar zal de tand des tijds niet snel weer vat op krijgen. In de kerk hoop ik
door te dringen tot oudere sporen dan het niet zo belangrijke jaar 1123. Een
folder bij de ingang belooft me 11de eeuwse schilderingen van engelen, in de
crypte. Check – ze zijn er nog. En daarboven, in het koor, moet een
schitterende mozaïekvloer van ook bijna duizend jaar oud liggen. Helaas, die
is vandaag even afgedekt met dikke platen isolatiewol en multiplex, want de
kerk wordt verhuurd voor evenementen en alles van historische waarde is nu
eenmaal kwetsbaar.
Deventer is ánders oud dan ik vooraf in een nostalgische bui had verzonnen,
zoveel is me inmiddels wel duidelijk. Vriendelijk samengevat: de
geschiedenis lééft er. Het ultieme bewijs daarvoor is te vinden in de
schilderachtige, oude Walstraat, waar in het weekend voor Kerst het Dickens
Festijn wordt gehouden, al weer voor de negentiende keer. Wat wil zeggen:
150.000 bezoekers, 900 verklede artiesten en figuranten, acht
toneelgezelschappen, drieëntwintig koren, vijf kinderkoren en negen
orkesten, allemaal in de sfeer en stemming van het 19de eeuwse Victoriaanse
Engeland.
Kijk, dát is Deventer, een stad met verbluffende energie en handelsgeest.
Papyrus
Mijn tip is antiquariaat Papyrus, Nieuwstraat 29 in Deventer. Naast de oude boeken kun je ook hier terecht voor boeken over natuur en landschap. Ze verkopen namelijk voor de Bond van Veldbiologie en de IVN. Kortom, een prachtige mix! En voor mij nog belangrijker: Dirk en Marion staan altijd klaar met leuke tips en een praatje over de actualiteit. Het is écht een heerlijke winkel. Zie www.papyrusboeken.nl.
Robert Jansen
Paryrus (2)
Bijzonder de moeite waard is een bezoek aan antiquariaat Papyrus in de Nieuwstraat 29 in Deventer. Je kan daar heerlijk op je gemak in een mooi en breed aanbod van boeken snuffelen. Er is een leestafel om in alle rust de boeken te bekijken. Ook kun je er (nieuwe) cd’s met klassieke muziek kopen. Waar vind je die tegenwoordig nog. De eigenaren zijn zeer hulpvaardig en hebben veel kennis van boeken over de natuur en streekgeschiedenis. Een echte aanrader. Langs gaan dus!
Jan Cramer
Paryrus (3)
Wij genieten altijd bijzonder van Antiquariaat Papyrus gevestigd in de Nieuwstraat nr: 29 in Deventer. De winkel is ruim en overzichtelijk ingedeeld met heel veel boeken over zeer uiteenlopende onderwerpen, maar vooral op natuur en cultuur gebied.
Fam. Tempelman
Minkkoot (1)
Erg de moeite waard om te bezoeken is ´Minkkoot´ een edelsmid gevestigd in een zeer oud en erg fraai pand in de Menstraat 35, hartje centrum.
De sieraden worden op een kunstzinnige manier tentoongesteld in een galerieachtige omgeving. Achter de winkel is een werkplaats waar de sieraden worden gemaakt. De sieraden die getoond worden zijn zeer divers, strakke maar ook een vrije vormgeving kan je daar vinden. Ook kunnen ze sieraden aanpassen aan je persoonlijk wens.
De winkel is maar 2 dagen per week open, op vrijdag en zaterdag. Andere dagen kan je de galerie alleen bezoeken op afspraak.
Nog even de goede informatie: Minkkoot, Menstraat 35, 7411EX Deventer
Zeker de moeite waard als je geïnteresseerd bent in sieraden.
Olga Meijer, Haarlem
Minkkoot (2)
Ik heb een tip van een hele leuke winkel in Deventer: MINKKOOT Edelsmeden. Hier kun je prachtige originele sieraden kopen. MINKKOOT is gevestigd in een prachtig pand in de sfeervolle Menstraat, in het "het Bergkwartier''.
Een echte aanrader!
Daniëlle Terlouw
Restaurant
Naar aanleiding van het artikel over Deventer in NRC weekblad van 28 november, wil ik een leuk restaurant in Deventer melden. Het gaat om " Restaurant FJ" aan de Brink 80 in Deventer. Het is een trendy restaurant, waar ze heel trots zijn op het feit dat ze altijd verse , biologische producten gebruiken. Het is er goed toeven. De sfeer is ontspannen en aan de grote leestafel kun je eten, of gewoon alle bladen en kranten lezen onder het genot van voortreffelijk koffie. De lunch-en dinerkaart ziet er aantrekkelijk uit, de prijs/kwaliteitverhouding is heel goed en de bediening vriendelijk en voorkomend. Kortom, mijn favoriete restaurant.
Suzan Harlaar
Oudste huis
Het oudste stenen huis van het land staat aan de Sandrasteeg 8, in Deventer, dus. Heel indrukwekkend, al die oude stenen... en natuurlijk maakt dat de stad nog historischer dan hij al was!
Dienke Cazemier
Bezemwinkeltje
Er is een geweldig gaaf veger/bostel/bezem winkeltje in Deventer. De mevrouw verkoopster eigenaresse weduwe, is onderhand net zo oud als de geweldige keuze in haar houten-haren borstels assortiment. Ik ben pas een keer gaan winkelen in Deventer wat mede door dit winkeltje een genot was. Er zijn veel kunst galeries en aparte artikelen boetiekjes. Voor een Nijmeegs 'meisje' een bijzondere ervaring, te zien hoe Nijmegen er ongeveer voor het bombardement uit kan hebben gezien! Deventer is geweldig leuk, zelfs al was er veel voor mij met rolstoel niet toegankelijk.
Er is ook een 'binnen'tuin met aparte thee en koek. Deventer.. Voor herhaling vatbaar.
Jeanne
Raambuurt
Als voorzitter van de Raambuurtvereniging te Deventer maak ik graag van de gelegenheid gebruik om de Raambuurt onder de aandacht te brengen van de NRC lezer.
Dit in het verlengde van het artikel afgelopen zaterdag.
De Raambuurt is zeker de moeite waard om doorheen te lopen en rond te kijken. De buurt ligt net naast de oude stadswallen. In eerste instantie mochten die niet worden bebouwd ivm het kunnen hebben van een vrij schootsveld. Rond 1875 werd dat verbod opgeheven waardoor er een eerste vorm van industriegebied ontstond. IJzergieterij, inktfabriek, pakhuizen ivm transport over het binnenwater. Er was toen een verbinding met het achterland vanaf de IJssel. Die verbinding bestaat niet meer maar we hebben nog wel de Buitengracht. De oude kademuur is mooi gerestaureerd en vormt de begrenzing van de Raambuurt.
In de jaren 1980 werd er geconstateerd dat al die oude fabrieken, inclusief de allang net meer aanwezige gasfabriek, ernstige grondverontreiniging had achtergelaten. Vanuit het oogpunt van volksgezondheid zou alle bebouwing moeten worden gesloopt. Het gedeelte waar in 1930 woonhuizen waren gebouwd hebben als bewoners/eigenaren de Raambuurt vereniging opgericht om te proberen hun huizen en de waardevolle oude panden te behouden. Heel veel uren vrijwilligerswerk, heel veel geld van provincie, gemeente en rijk hebben uiteindelijk een mooie buurt laten bestaan. De gronden zijn van pui tot pui afgegraven, er is een mat opgelegd en er heeft jaren grondbemaling plaatsgevonden. Er is met respect voor het oude nieuwbouw gepleegd. Voor huurders en kopers. Parkeergarages zijn onder de grond gebouwd. Vuilnisbakken zitten in de grond.De oude arbeiders woningen aan de Bergpoortstraat zijn gerenoveerd. Een silo is omgebouwd tot archeologisch depot van de gemeente en de provincie.
Het voormalige AKZO/Nobel laboratorium is Kunstenlab geworden als huisvesting voor kunstenaars. Het laatste wat nog moet is het Ten Hove pand. Een silo destijds gebruikt voor de overslag.
Ik stop nu maar. Komt u eens kijken. De Raambuurt is de moeite waard en een voorbeeld wat je als bewoners kan doen!!
Catrien den Exter van den Brink, voorzitter
Oud Deventer
Het artikel van Gijsbert van Es heb ik wel met plezier gelezen, de ‘geruststelling der geschiedenis’, maar het roept ook om enige correctie en aanvulling. Een beetje vreemd vind ik dat het Deventer archief daar niet al op heeft geattendeerd.
De oudste vermelding van Deventer in een schriftelijke bron is namelijk niet van 952, 30 december om precies te zijn, maar van 75 jaar eerder! Op 20 juni 877, maar enkele maanden voor zijn overlijden op 6 oktober 877, schonk koning Karel ‘de Kale’ van het Westfrankische Rijk (Frankrijk) namelijk aan de abdij St. Omaars (St. Omèr, ten zuid-oosten van Calais, nu in Frans Vlaanderen) enige goederen in de havenplaats Deventer (in Daventre portu): zeven hoeven alsmede bij de poort vóór het kerkhof (fores ecclesie) een koeweide met een tuintje (stuk gedrukt bij M. Gysseling en A.C.F. Koch, Diplomata Belgica ante annum millesimum centesimum scripta (Brussel 1950) nr. 44. Lees hier meer.
Hein H. Jongbloed
Retrouvez le temps
Wim Blok: Ik was onlangs in Deventer in een aparte en geestige antiek- en brocantewinkel in de Spijkerboorsteeg, vlak bij de Brink, "Retrouvez le temps" genaamd. De ruit was beplakt met tientallen gouden chocolademunten, binnen zag ik er o.a. een wildzwijnkop met parelketting, een buste van Homerus en een groot filmaffiche uit de jaren 50. Het is een bonte verzameling van antiek en met name cultureel georiënteerde sfeerobjecten. Beslist de moeite waard een kijkje te nemen!