Gekozen premier
Alexander Pechtold (D66): ,,Bij de vorige keer verkiezingen deden CDA en PvdA net alsof we de premier kozen, terwijl we 150 blauwe stoelen kozen. Dat zag je het mooiste bij het debat met Balkenende en Bos bij Frits Wester op RTL4. Ik denk dat de afstand tussen burger en politiek een enorme klap heeft gekregen toen bleek dat de twee heren ook samen konden regeren. Je ziet ook een enorme behoefte, los van de persoon Balkenende, aan een zwaardere premier in dit land. Iemand die ministers kan ontslaan, die ministers kan aanstellen, die portefeuilles kan wisselen.
Je ziet die behoefte groeien. Het zou ook tot gevolg kunnen hebben dat ministers halverwege wisselen, of portefeuilles verschuiven, staatssecretariaten die worden opgewaardeerd, anderen die worden afgewaardeerd. Dat maakt het minder star dan nu.’’
Martin Bosma (PVV): ,,En in het verlengde daarvan dat mensen dus ook afrekenbaar zijn.’’
Alexander Pechtold: ,,Ja, juist.’’
Martin Bosma: ,,Want nu is het gewoon zitten en kleven. In Engeland zie je dat ministers verantwoordelijkheid nemen.’’
Alexander Pechtold: ,,En dat wordt gewaardeerd.’’
Martin Bosma: ,,Sterker nog: dat is drie plusjes achter je naam voor het Kerstrapport.’’
Sabine Uitslag (CDA): ,,Ik ben niet voor een gekozen premier. Ik vind dat je het parlement dan op achterstand zet. De premier is de meerdere onder zijn gelijken, en dat past ook heel goed bij ons land. Hoe zie je dat eigenlijk? Stel: je bent minister-president en je komt morgenochtend onder de trein: wat gebeurt er dan?’’
Alexander Pechtold: ,,Dan start een proces waardoor er een nieuwe minister-president naar voren komt.’’
Jan Marijnissen (SP) (verwijzend naar de pogingen van Jan Peter Balkenende om voorzitter van de Europese Raad te worden): ,,Ik neem aan dat er dan nieuwe verkiezingen komen toch?’’
(Iedereen lacht)
Alexander Pechtold: ,,Onder de trein vallen is wat anders dan tussentijds vertrekken.’’
Sabine Uitslag: ,,Maar daar gaat het wel om. Je geeft de premier zoveel macht dat je het parlement op achterstand zet.’’
Alexander Pechtold: ,,Kijk, ons staatshoofd valt onder de ministeriële verantwoordelijkheid, die is er dus niet om op belangrijke momenten iets uit te dragen. Zelfs een Kersttoespraak ligt tegenwoordig al onder het vergrootglas. Ik denk dat er in deze tijd een neiging bestaat om de minister-president belangrijker te maken. Dat past ook bij deze tijd. Dat is een deel van de directere democratie die wat mij betreft makkelijk valt in te voegen.’’
Sabine Uitslag: ,,Je ziet in het onderzoek van Synovate en NRC Weekblad dat mensen niet graag op een persoon stemmen, maar meer op een partij met een bepaalde ideologie.’’
Alexander Pechtold: ,,Ik denk dat dat heel snel verandert. En het niet hebben van een ideologie betekent niet dat je geen idealen kunt verwoorden. Kijk naar de debatten van de afgelopen tijd. Ik zit te wachten op mensen die het meer bevlogen kunnen vertellen. Obama met het zorgplan bijvoorbeeld, die vertelt een bevlogen verhaal door het zeer persoonlijk te maken. Maar van wie is het AOW-voorstel eigenlijk? Het gaat als een flipperbal door de coalitie heen. Niemand die zegt dat het zijn voorstel is.’’
Sabine Uitslag: ,,Ja, en?’’
Alexander Pechtold: ,,Je maakt het dan politieker en persoonlijker. Iemand laat zien dat hij of zij er volledig voor gaat, verbindt er zijn nek aan. Dat is belangrijk. Maar in dit politieke bestel kan dat niet.’’
Sabine Uitslag: ,,De vraag is of dat het systeem is. En of je het niet binnen het systeem kunt veranderen.’’
Tofik Dib (GroenLinks): ,,Je verstrekt de poppenkast. Ideeën moeten samenvallen met de persoon, dat willen we allemaal. Zo versterk je vooral de personendemocratie en wie is daar bij gebaat?’’
Jan Marijnissen: ,,Ik ben er van teruggekomen op grond van de ervaringen in Israel. Je ziet dat er twee mandaten komen, één voor de premier en een aan de Kamer. En het gevolg is dat het parlement dus macht afstaat. Kortom, een gekozen premier betekent dus eigenlijk dat de volksvertegenwoordiging op achterstand wordt gezet. En daar ben ik tegen.’'