Lichaam en geest in Schiedam
Wat te doen in Schiedam? Aanbid er de plaatselijke heilige en doe ook anderszins aan geestverruiming.
Schiedam heeft een probleem. Het ligt aangeplakt tegen ‘wereldstad’ Rotterdam. Wat maakt Schiedam uniek? Een beroemde heilige, een grote sauna en een jenevermuseum. Ik vroeg mij af: hebben die iets met elkaar te maken?
1 Heilige Liduina
Er was eens een meisje dat uitgleed op het ijs en een rib brak. Op die plek
ontstond een etterend gezwel.
Dat is het droeve begin van een verhaal dat omstreeks het jaar 1440 is opgetekend. Het gaat over het Schiedamse meisje Liedewij, of beter: over haar verlatijnste icoon, de Heilige Liduina.
Een van de meest aanbeden heiligen van de Lage Landen is zij. Haar basiliek staat aan de rand van Schiedams oude centrum. Woensdagochtend, half negen: eucharistieviering. Twintig parochianen tel ik, en tientallen lege banken. Liedewij mag een internationaal vermaarde heilige zijn, maar in haar kerk is het vandaag vrij stil.
Schuin tegenover de Liduinakerk ligt het Stadsarchief. Daar raak ik in de ban van Liedewij’s levensverhaal dat in middeleeuws Nederlands én hertaald is overgeleverd. Eerst moet ik de lezer waarschuwen. Het navolgende bevat schokkende passages. (Moderne media worden al snel beschuldigd van smakeloosheid. Maar roomse verslaggevers konden er ook wat van toen de wereld vijf, zes eeuwen jonger was.)
Volgt: happy end? Vergeet het maar. God beschikte dat Liedewij’s lijdensweg drieëndertig jaren moest duren. En flink dat ze was! Tot beschermheilige voor alle zwakken en zieken is zij uitgegroeid. Boodschap: denk aan Liedewij en zelfs een terminale aandoening valt erbij in het niet.
Het geeft me te denken. Is dat logisch: kracht putten uit andermans ellende? Ik realiseerde me hoe ver Liedewij’s wereld inmiddels van de onze is verwijderd. Nu telt: succes, de snelste zijn, de rijkste – met Erica Terpstra als een soort archetype moeder Maria, die iedereen een kanjer vindt.
2 Sauna Thermen Holiday
Het lichaam als de weg naar verlossing van de geest. Wie dat nu nastreeft,
mag zich overgeven aan het tegendeel van lijden. Na tien minuten op de OV-
fiets ben ik in Thermen
Holiday, dat zich mag rekenen tot de grotere wellnesscentra in het land.
Het is er beduidend drukker dan kort tevoren in de Liduinakerk.
Vriendinnenclubs. Echtparen op gevorderde leeftijd met verslapte
spierspanning.
Het woord sauna schiet hier ernstig tekort. Rondom een kabbelend bassin ligt een walhalla van deuren, waarachter het lichaam zich mag wentelen in ampen en geuren. Even fantaseer ik over al die saunadeuren als hét decor voor een klucht in drie bedrijven. Maar ho, Zen!, fluister ik tegen mezelf. Ik trek de deur open van de Aquariumsauna. Ik spreid mijn badlaken uit naast een glaswand en staar in een bak vol happende vissen. Ik raak gestresst bij de gedachte aan ontspanning. Mijn hoofd zit nog te vol met Liedewij, straks veranderen die vissen in bloedzuigers en komen ze door het glas gekropen.
Vissenkom uit, badjas aan, naar buiten! Ik betreed een grote besneeuwde tuin, met her en der sauna’s in houten chalets, daartussen enkele spiernaakte mensen bij nul graden Celsius en daarachter, door de bladerloze bomen heen, het langsrazende verkeer van de snelweg A20. Is dit de afslag naar spirituele sensatie? Ik hang mijn badjas over een bamboe hekje en begin aan een wandeling in de maagdelijke sneeuw. Koude voeten zijn het probleem niet. Maar naakt tot rust komen bij een sneeuwwandeling langs de rijksweg voelt als een hele expeditie.
Binnen, in de zweethutten, begint de mentale ballast toch van me af te vallen. ‘Lichamelijk contact verboden’, staat er groot boven de deuren. Ook dat geeft rust. Een halve eeuwigheid lig ik bij het raam in de Palenhut, de zon schijnt strak naar binnen. Om na te garen, keer ik terug naar het hoofdgebouw, waar op de eerste etage een rustruimte in Oosterse sfeer is ingericht, met dikke kussens en boeddha’s alom. Wat jammer, denk ik, dat het westerse christendom zo’n spartaanse meditatiecultuur heeft voortgebracht. Weg met die houten kerkbank – chaises longues! Gregoriaanse monniken op de headset, staren naar het altaar, sauna’s in de kapelletjes rondom – en Liduina’s basiliek zou een drukbezochte heilbron zijn.
3 Jenevermuseum
Maar helaas, westerse geestverruiming mag kennelijk niet te lijfelijk zijn.
Zou dat de oorzaak zijn voor massale consumptie van alcohol en drugs in onze
samenleving? (Ik geef toe: dit neigt naar borrelpraat, maar ik had mezelf
opgelegd een verband te zoeken tussen een heilige, de sauna en een jenevermuseum.)
Schiedam, jeneverstad, een predicaat dat teruggrijpt naar bloeiende industrie in de achttiende en negentiende eeuw. Bijna tweehonderd jeneverstokerijen telde Schiedam in 1795, een aantal dat een eeuw later ruim verdubbeld was, maar inmiddels zijn ze vrijwel verdwenen. Een Jenevermuseum aan de Lange Haven is nu het bedevaartsoord voor oude ambachten. Houten kuipen, oude foto’s en prenten, lege flessen en fonkelende gebrandschilderde ramen uit verdwenen fabrieken houden het erfgoed levend.
Ik wandel door het museum in gezelschap van een bruidspaar en familie die in afwachting zijn van een feestelijke lunch in een der museumzalen. En wéér denk ik aan Liedewij, die niet wenste te trouwen: ‘Dagelijks vroeg ze Onze Lieve Heer of Hij haar begeerte naar (..) zinnelijke liefde uit haar hart wilde wegnemen, opdat zij alleen Hem met een zuiver gemoed en rein lichaam zou kunnen liefhebben.’ Klinkt als: sauna.
- Meer stedentrips van Gijsbert van Es voor NRC Weekblad:
Stadssafari in New York en vier manieren om Manhattan van verschillende kanten te bekijken.
Stadssafari in Zoetermeer. Zoetermeer heeft niet direct een imago van een stad die aantrekkelijk is voor toerisme. Uiteraard denken de gemeente en ondernemers ter plekke hier anders over. Hier enkele van de tips die zij geven voor een vrije tijd en cultuur in Zoetermeer.
Stadssafari in Deventer, een van de oudste steden van Nederland. Een dagje graven in de stadsgeschiedenis.
Stadssafari in IJlst, tips voor IJlst en de zuidwesthoek van Friesland. Het zuidwesthoek van Friesland is een van mijn favoriete streken in Nederland.
Tips voor Schiedam:
Paul Sporken (medewerker PR en evenementen): Schiedam is er trots op dat zij de hoogste historische molens ter wereld heeft. Deze Schiedamse reuzen stammen uit de 18e eeuw en maalden mout voor de bloeiende jeneverindustrie. Door de toenemende vraag werden de molens steeds hoger en ‘dikker’ voor voldoende windvang en opslagcapaciteit. Ooit stonden er zo zeventien molens (waarvan de meeste mout- of brandersmolens waren) in een ring rond de oude stad. Nu staan er nog vijf overeind en wordt een zesde herbouwd.
Een bezoekje aan de historische binnenstad met grachten laat zich goed combineren met een wandeling langs de oude molens. In museummolen De Nieuwe Palmboom kan men zelf ervaren hoe hoog de Schiedamse reuzen zijn en zien hoe de weg van (graan-)korrel tot (jenever-)borrel verliep. Meer informatie: www.schiedamsemolens.nl
Ruth Lang: Er zitten twee hele aantrekkelijke galeries in Schiedam:
- Galerie Jacques Tange
Grote Markt 6a
- Galerie Jabelle
Lange Haven 50
Raymunda Vervaeck: Ik ben, als inwoner van Schiedam, erg blij dat nu eindelijk eens de gelegenheid wordt geboden Schiedam in de kijker te zetten. Schiedam heeft namelijk genoeg bezienswaardigheden, leuke tripjes en rondleidingen, om er een hele leuke tijd te kunnen hebben. Een dagje, of weekendje Schiedam, is helemaal zo gek nog niet.
Hieronder zal ik het e.e.a op een rijtje zetten;
Museummolen De Nieuwe Palmboom
Museummolen De Nieuwe Palmboom laat de bezoeker zien welke rol de stadsmolens speelden in de hoogtijdagen van het bekende Schiedamse gedistilleerd.
Van de circa twintig molens die in die tijd rond de stad stonden, zijn er vijf overgebleven. Zij behoren tot de grootste en hoogste nog werkende stellingmolens ter wereld. In De Nieuwe Palmboom kunt u de molenaar aan het werk zien.
Aan de hand van de expositie "van korrel tot borrel'' kunt u meer te weten komen over de molenhistorie van Schiedam en de connectie met de jeneverindustrie.
De molen aan de Noordvest 34 maalt nog altijd meel voor de bakkers en moutmeel voor de originele moutjenever. www.schiedamsemolens.nl
Nationaal Coöperatie Museum
In het Nationaal Coöperatie Museum is de geschiedenis van de coöperatieave winkels te zien. Achter de authentieke winkelpui aan de Lange Haven 84 bevindt zich een winkelinrichting en woonkamer uit de jaren '20-'30. In het winkeltje zijn snoep en andere lekkernijen uit 'grootmoeders tijd' te koop.
Jenevermuseum
In het Jenevermuseum staat de roemruchte Schiedamse jenevergeschiedenis centraal. Het pand aan de Lange Haven 74-76 is een authentieke branderij zoals er aan het begin van de 20ste eeuw een paar honderd in Schiedam gevestigd waren. In het museum is de geschiedenis van Schiedams beroemdste exportproduct te zien. Het Jenevermuseum is ook een ambachtelijk bedrijf, waar de exclusieve Korenwijn en Moutwijn-jenever (op eikenhout gerijpt) wordt gemaakt. Jenever wordt overigens niet alleen gedronken. In West-Afrikaanse landen zoals Ghana wordt de drank vooral gebruikt om plengoffers mee uit te voeren. Om de geesten van de voorouders gunstig te stemmen. www.jenevermuseum.nl
Stedelijk Museum Schiedam
Het Stedelijk Museum Schiedam is bekend om haar CoBrA-collectie. In dit museum zijn daarom regelmatig exposities en tentoonstellingen te bekijken die een link hebben met
CoBrA-kunstenaars zoals Appel, Constant en Corneille. Ieder jaar wordt tevens een tentoonsteling ingericht rondom bijzondere kunstwerken en kunstvoorwerpen uit de geschiedenis van Schiedam. Het museum is gevestigd in het voormalige Sint Jacobs Gasthuis aan de Hoogstraat 112-114, en werd in 1787 gebouwd door de Italiaanse architect Ian Giudici. Saillant detail; de zolder van het museum werd in 1957 door de wereldberoemde kunstenaar Karel Appel gebruikt als opslagruimte.
Er zijn diverse rondleidingen in Schiedam, via de fluisterboten, te voet, een rondleiding in de bekendste jeneverdistilleerderij van de wereld (Nolet) en langs diverse prachtige monumentale panden.
Ik zou zeggen, als u nog meer informatie wilt over Schiedam, neem dan een kijkje op de website " ontdek Schiedam nu".
M.Poot: Ik sluit me helemaal bij Raymunda aan. Schiedam is de moeite waard! Niet alleen heeft de stad (ruim 75.000 inwoners!) het grootste historische centrum van het Rijnmondgebied & de hoogste molens ter wereld; ik heb nog een aantal andere tips:
De fluisterboot
Een rondvaart met de fluisterboot (de boot maakt geen geluid) is wat mij betreft een echte aanrader, voor zowel toeristen als inwoners van Schiedam. Voor mij, als inwoner die al zijn hele leven in Schiedam woont, was het een echte eye-opener. Vanaf het water is de stad zo mooi! En het is zo ontzettend leuk om alle verhalen te horen van de gids, die meegaat aan boord. De fluisterboot vaart volgens mij niet het hele jaar door, maar vanaf Pasen kan het denk ik weer.
Chocoladekunst de Bonte Koe
Vooral voor de dames erg leuk.. De Bonte Koe is een zogenaamd chocolade-atelier aan de (overigens prachtige) Lange Haven in Schiedam. Naast verkoop en bereiding van de beroemde Bonte Koe bonbons en chocoladekunstwerken, kan je er ook terecht voor een kop koffie of thee.
Themajaar 2010: Water
Schiedam staat ieder jaar in het teken van een bepaald thema: 2009 was het jaar van de Sterke Vrouwen, 2010 wordt het jaar van het water. Eén van de activiteiten waar ik heel erg naar uit kijk, is het evenement Scyedam Vaert. Dit is de jaarlijkse reünie van de Landelijke Vereniging tot Behoud van het Historisch Bedrijfsvaartuig, wat onder andere betekent dat er ruim 200 historische schepen in de haven komen te liggen in het weekend van 29 juli t/m 1 augustus.
Tentoonstelling Alex van Warmerdam (Stedelijk Museum)
Vanaf 14 februari is de grote tentoonstelling van het multitalent Alex van Warmerdam te zien in het Stedelijk Museum. Filmfragmenten, beelden uit theatervoorstellingen, affiches, foto's, schilderijen, tekeningen en nog veel meer. Heel leuk die diversiteit!
Grote Kerk
Deze prachtige kerk is rond 1335 gebouwd. De kerk op zich is al prachtig en zeker een bezoekje waard; maar vaak zijn er op zaterdag ook inloopconcerten. Deze beginnen meestal 's middags om 15 uur en zijn gratis toegankelijk.
De vele monumentale panden, de rijke historie en de vele verschillende culturele instellingen maken het zeker een bezoekje waard. Voor meer informatie over onze mooie stad, kunt u kijken op www.ontdekschiedam.nu
Pauline Roelfzema-Geurtsen (Fractiesecretaris VVD): Er zijn zeker meer
toeristische trekpleisters in Schiedam, zoals:
-Rondvaart met de fluisterboot door de Schiedamse grachten;
-Bezoek aan het Stedelijk Museum, met een belangrijke Cobra collectie;
-Bezoek aan de grote Kerk, met beklimming van de toren;
-Loop eens rustig door de Plantage, het oudste stadspark van Nederland, met
diverse kunstobjecten;
-Bezoek de diverse ateliers o.m. langs de Lange Haven;
-Veel goede horeca-gelegenheden, o.m. Beloofd op het Land van Belofte en het
Stadhuys in het oorspronkelijke Stadhuis op de markt;
-Bezoek het oorspronkelijke stadhuis. Haal bij de VVV één van de
aantrekkelijke (stads)wandelingen; -Bezoek het oude dorp Kethel, en maak van
daaruit een wandeling naar en in het Midden-Delflandgebied
De VVV heeft over dit alles goede informatie.
Martien Kooyman: De lezer zal ik meenemen op een wandeling door Schiedam, een stad die door toeristen nog niet is ontdekt.
De wandeling begint bij het nieuwe stadhuis. De tram vanuit Rotterdam, lijn 8, stopt voor het plein. Achter dit stadskantoor ligt de basiliek van Liduina, heilig verklaard, omdat zij op een ziekbed haar lijden zonder klagen vele jaren verdroeg. De oorspronkelijke basiliek aan de Nieuwe Haven werd in de zestiger jaren afgebroken in een tijd dat veel neo-gotische kerken sneuvelden.
Naast het stadskantoor staat de ruïne van het kasteel van Oud Mathenesse, waar gravin Aleida van Avenne, de zuster van graaf Willem II van Holland aan Schiedam in 1275 stadsrechten verleende. Als we voor deze ruïne staan - waar het nieuwe stadskantoor wel erg dicht tegenaan is neergezet - zien we links in de verte het Proveniershuis, met de fraaie 17e eeuwse voorgevel, waar vroeger oude van dagen gehuisvest waren.
We lopen echter de achter ons gelegen Lange Kerkstraat in op weg naar de Grote of Sint Janskerk. Rechts passeren we in deze straat een gevelsteen die aangeeft waar het huis stond waar Jan van Jan van Riebeeck zijn jeugd doorbracht. Hij zou later in 1652 de stichter worden van Kaapstad, halfweg naar Indië.
De Sint Janskerk diende ooit in de middeleeuwen als vertrekpunt voor een van de kruistochten. Tegen de toren leunt het waaggebouw.
We komen op het plein van het oude stadhuis, ruim 350 jaar geleden gebouwd. Een markant gebouw met fraaie trappen door veel bruidsparen bestegen.
We lopen verder de Hoogstraat in. We gaan rechtsaf naar de Dam. De dam, werd in de middeleeuwen, om overstromingen te voorkomen, gelegd over de rivier de Schie en gaf zodoende de stad zijn naam.
We zien bij de brug links de Korenbeurs, met de gevel van de Italiaanse architect De Guidici. Vond de handel plaats in graan, de grondstof voor de jenever.
Als er in de haven een schip met graan aankwam, luidde de bel van het zakkendragershuisje en kwamen de zakkendragers in hun rood en blauw baaien kleren aangesneld om in dit huis te dobbelen om het recht het schip te mogen lossen.
We lopen over de brug rechtdoor over de Dam en gaan rechtsaf waar we het zakkendragershuisje zien. Hier waren vroeger de cafés waar de zakkendrager hun loon, of wat daar nog van over was, werd uitbetaald. In de straatjes eromheen, De Verbranden Erven en Achter de Teerstoof, waar vroeger een synagoge stond, woonden de arbeiders in huisjes die na de tweede wereld oorlog bijna allemaal werden gesloopt.
We lopen langs het zakkendragershuisje, langs de Schie, tot we bij de Ooievaarsbrug komen en slaan links de Parkstraat in op weg naar de Noordvest.
Daar zien we vier van de zes molens, die Schiedam rijk is. Een zevende is recent herbouwd aan de Schie tegenover het eerder genoemde Proveniershuis.
Het is een imposant gezicht om op een zaterdag in de zomer alle molens te zien malen met hun machtige wieken.
Bij de Noordvest aangekomen zien we rechts op de hoek een oude mouterij, waar op de zolders graan in mout veranderde. De moutwijn werd in branderijen tot jenever gestookt.
Aan de overkant van de Noordvest zien we nog de vroeger buiten de stad gelegen karakteristieke gebouwen van deze branderijen.
We lopen nu links langs de Noordvest in de richiting van de Noordmolen.
Bij deze molen aangekomen zien we links de Korte Haven met op de hoek de stadstimmermanswerf. We lopen langs deze Korte Haven met zijn kunstenaars ateliers terug richting de Korenbeurs. We gaan dezelfde brug weer over om aan de overkant rechtsaf langs de Lange Haven met zijn fraaie grachtenpanden onze weg te vervolgen.
Al na een twintigtal meters passeren we het pand waar Francois Haversmidt, die als student als Piet Paaltjes zijn bekende boekje met gedichten, Snikken en Grimlachjes, schreef, zich toen hij dominee was in Schiedam van het leven beroofde door zich op te hangen.
Iets verder zij de panden van de distilleerderijen, waar jenever werd geproduceerd met merknamen als De Oude Snik, Giraf, De Olifant, de Grauwe Hengst en Ouwe Duys. In het aan de Lange Haven gevestigde Jenevermuseum kunnen we leren hoe de jenever ambachtelijk werd gemaakt.
We zien links aan het eind van een zijstraat het Stedelijk Museum, waar we later langs komen, waarover straks meer.We gaan nu over de karakteristieke ophaalbrug naar de overkant steken de Appelmarkt over en gaan een straatje in in de richting van de Walvismolen, de hoogste molen ter wereld.
Bij deze molen aan de Westvest gekomen gaan we links af.
Aan het eind van de straat zien we rechts de Lutherse Kerk, ooit een verbouwd wijnpakhuis. Verderop zien we het begin van de Plantage, wat het oudste stadspark van Nederland was. Er staat een monument voor de gevallenen in de tweede wereldoorlog: een vrouw die haar jurk zedig ophoudt. Een eerder voor dit doel vervaardigd beeld van een naakte vrouw werd verbannen naar het Julianapark.Rechts zien we een gebouw met een torentje en een rococo bordes. Het is het vroegere Blauwhuis, een verbeterhuis voor gevalllen vrouwen , waarin later het Stedelijk Gymnasium was gevestigd. We gaan niet de Plantage in maar slaan linksaf de Gerrit Verboomstraat in met het gebouw in gele steen door de bekende architect Dudok voor een bank ontworpen.
Over de Koemaktbrug slaan we linksaf de Hoogstraat in, een winkelstraat, die zijn oude glorie heeft verloren. We passeren rechts de Lange Achterweg waarin we aan de rechterkant het Oude Weeshuis zien met de beelden van Jan en Kaat, de eerste wezen die daar verbleven.
Terug in de Hoogstraat vinden we aan de rechterkant het Stedelijk Museum, gevestigd in het oude Sint Jacobs Gasthuis, bekend om zijn werken uit de Cobra groep, indertijd door de toenmalige conservator Pierre Jansen aangeschaft.
We lopen verder over de Hoogstraat, terug naar het Oude Stadhuis, waarin nu een uitstekend restaurant is gevesigd, moe van de wandeling.
In de zomer kunnen we ons deze vermoeidheid besparen, door veel van wat ik heb opgeschreven, en nog veel meer, te zien vanuit de fluisterboot, die onder meer van de Korte Haven vertrekt.
Door de Lange Kerkstraat kunnen we weer teruglopen in de richting van de tram of door de Parkstraat naar de metro.
Voor de liefhebbers is het in het nieuwe Schiedam mogelijk te genieten in de Sauna van Thermen Holiday.