Gelukkig lost de vrije markt die crisis zo weer op

Het kapitalisme is, aldus opgewekte socialisten, op sterven na dood. Onzin. De kredietcrisis is een zwarte bladzij in de kapitalistische succesroman, vindt Jort Kelder.

Het zij ze gegund, de links angehauchte denkers die dezer dagen victorie over het kapitalisme kraaien. Onverantwoordelijke gokkers en graaizuchtigen in krijtstreeppakken brachten het kapitalisme de grootste klap toe sinds 1929.

Volgens voormalig SP-leider Jan Marijnissen heeft het kortzichtige ‘graaikapitalisme’ afgedaan. Moedige poging Jan, maar de kredietcrisis is niet meer dan een zwarte bladzijde in de succesroman van het kapitalisme. De markt is efficiënt, en zal wanprestaties afstraffen. Altijd. Zonder Wouter Bos zou het bankwezen zichzelf sneller saneren, zij het met nóg grotere maatschappelijke schade.

Wat socialisten als Marijnissen miskennen, is de welvaartsexplosie die het kapitalisme voor miljoenen mensen gebracht heeft. Zij verwarren economische wetenschap met hun ideologische voorkeuren, want de miljarden van de kredietcrisis kunnen moeiteloos afgeboekt worden op het batig saldo van de vrijhandel. We zijn nog nooit zo rijk geweest. Dánkzij de vrije markt die mensen aanzet tot hebzucht naar het beste en, helaas ook, het slechtste in zichzelf.

Als men kortzichtige managers aanvalt, heeft men gelijk. Die kijken alleen naar kwartaalresultaten en hijgerige beleggers – u, ik, wij allemaal? – die beursgenoteerde bedrijven uithollen door dividend te verkiezen boven diepte-investeringen. Ook beursgangen zouden weer gebruikt moeten worden waar ze voor bedoeld zijn, dus niet om de aandeelhouders zo snel mogelijk een vrijgeleide net over de grens naar Brasschaat te verschaffen. Bewijst dit alles het failliet van het grootkapitalisme? Neen. Het is niet meer dan een nuttige kanttekening.

En die miljoenensalarissen dan? Tsja. Iedereen weet dat die door mistige à deux tussen directeuren en commissarissen tot stand komen. Van markwerking is nauwelijks sprake en wie faalt springt van boord met een gouden parachute. Natuurlijk, falende bankiers mogen geen vette bonussen krijgen. Maak inkomens transparant en reken af. Maar de verbeten discussie over of de buurman niet te veel verdient toont ook aan waar een klein land klein in kan zijn.

De belastingbetaler heeft nu meer baat bij het inhuren van de besten dan verbeten te kibbelen of dienaren van de staat meer of minder mogen verdienen dan onze onderbetaalde minister-president. De publieke zaak verdient beter dan de pinda’s waarmee wij onze ambtenaren afschepen. Kijk naar de gemeentes en provincies die, voor één procentje extra, gemeenschapsgeld stalden op een smeltende ijsschots. De schade die onkundige ambtenaren en mediocre politici de samenleving berokkenen, is vele malen groter dan de kosten van een superieur verdienend en dus beter presterend ambtenarencorps.

Progressieve profeten stellen dat het kapitalisme nooit meer zal zijn zoals het was. De wens is de vader van de gedachte. Van de kamikazekapitalisten op Wall Street tot de schlemielen die trappen in woekerpensioenen en winstverdriedubbelaars; hebzucht zit in ons allen en zal aanstonds de motor van nieuwe groei zijn. Terwijl het geblaf der critici wegsterft, trekt de kapitalistische karavaan verder. Straks noteren Amerika en Azië weer groeicijfers waarvan het oude, vermoeide Europa alleen kan dromen. Nieuwe rondes, nieuwe kansen: op naar de volgende crisis!

Jaren van economische voorspoed hebben de overheid niet kleiner maar groter gemaakt. Hoewel het beeld bestaat van een straf bezuinigende staat, hapt de collectieve sector 46 procent uit de economie. Daar valt iets voor te zeggen als de burger daarvoor opgewekte verpleegsters en kundige leraren, en goede wegen en voorzieningen terugkrijgt. Maar de realiteit is dat de publieke sector even groot is als 35 jaar geleden, maar er gedemoraliseerd en verpauperd bij ligt. Verreken alle hele of halve privatiseringen en het collectief kost meer dan ooit. Reden: de managerscultuur waar dit land ziek van is. Blader door de weekendkranten en huiver bij de wollige vacatures van woningbouwcorporaties, schoolbesturen en ziekenhuizen. Managers, projectleiders en consultants moeten de bureaucratie in beweging krijgen, maar bereiken het tegendeel. Meer controle, meer wantrouwen, minder mensen die de kinderen leren lezen of de bips van hulpbehoevende bejaarden wassen.

Plechtig beloofde de regering 15 duizend minder rijksambtenaren, maar tellingen tonen aan dat er alleen maar méér rondlopen. En niet alleen op rijksniveau. Wat te denken van al die bestuursorganen waar geen burger op zit te wachten, van provincies en waterschappen tot ongecontroleerde, zelfstandige bestuursorganen en semimonopolisten die worden ‘gemanaged’ door types die zich verschuilen achter onbegrijpelijk jargon. De collectieve sector biedt zo’n twee miljoen mensen emplooi. Wie daar aan komt, raakt een open zenuw bij links, terwijl echte sociaal-democraten zich juist zorgen zouden moeten maken over het plunderen van de publieke kas.

De politiek heeft zich voorgenomen volgend jaar 222 miljard uit te gaan geven. Dat geld is er niet, zeker niet na de kapitaalinjecties voor de krijtstreeppakken. Linksom of rechtsom, Bos moet óf de belastingen verder verhogen – wat af te raden valt, de besteedbare inkomens moeten juist omhoog – óf bezuinigen. Zelfs een socialistische goedheiligman kan de sigaren uit eigen doos maar een keer uitdelen. Zoals de hoogleraar economie Arjo Klamer terecht constateert: „De kredietcrisis is niet alleen een crisis, maar biedt ook een kans.” Precies: om de bureaucratie eindelijk eens op dieet te zetten.

Jort Kelder is journalist en tv-presentator. Bekijk de website van Jort Kelder: 925.nl.

U kunt hier reageren op dit opiniestuk.

Gerelateerde artikelen:

Gepubliceerd in:
Opinie