Gezond en verantwoord dankzij de kredietcrisis

De negatieve gevolgen van de economische crisis, zoals de sterke daling van de beurskoersen en het consumentenvertrouwen, winstwaarschuwingen en de opkomst van een wereldwijde recessie worden breed uitgemeten in de media. Maar de problemen en pijnlijke maatregelen waarmee we nu geconfronteerd worden dragen potentieel bij aan een meer maatschappelijk verantwoord en gezonder bedrijfsleven, menen Paul Vlaar e.a.

De kredietcrisis en de daarop volgende economische recessie dwingt bedrijven namelijk om de belangen van de consument en continuïteit van ondernemingen te laten prevaleren boven korte termijnrendementen. Het zorgt er bovendien voor dat bestaande beloningsstructuren kritisch tegen het licht worden gehouden en dat de relatie tussen de overheid en het bedrijfsleven opnieuw wordt gedefinieerd.

Allereerst zal een afnemende consumentenvraag en een intensivering van de onderlinge concurrentie zorgen voor de sanering van verschillende industrieën en sectoren. Dit betekent dat bedrijven meer aandacht gaan besteden aan de basis van succesvol ondernemen: het vinden, behouden en tevreden stellen van klanten. De moderne consument heeft een breed wensenpakket en focust niet alleen op prijs, maar vraagt bijvoorbeeld ook om hoge kwaliteit, innovativiteit en duurzaamheid. Bedrijven die in de onzekere marktomstandigheden van vandaag de kans grijpen om hier actief op in te spelen, zouden wel eens de grote winnaars van morgen kunnen worden.

Financieel gezonde ondernemingen kunnen bovendien profiteren van de economische malaise door een anticyclisch investeringsbeleid te voeren en reserves aan te wenden om relatief betaalbare overnames uit te voeren. Zij kunnen er verder voor kiezen om, in tegenstelling tot hun zwakkere concurrenten, de investeringen in onderzoek en ontwikkeling (R&D) te verhogen. Dit zorgt op de lange termijn voor een verbetering van hun concurrentiepositie. Daarnaast wordt er door het schaarser worden van kapitaal een extra beroep gedaan op het innovatief vermogen van ondernemingen. Strategieën gericht op duurzaamheid of het open source denken kunnen bijvoorbeeld als serieuze alternatieven worden toegepast wanneer het vinden van nieuw kapitaal lastig blijft.

De crisis heeft ook consequenties voor de houdbaarheid van bestaande beloningsstructuren en de verantwoordelijkheden van topmanagers. Bonussen voor (ex)bestuurders waarbij de relatie tussen prestatie en beloning onduidelijk is, hebben voor maatschappelijke verontwaardiging gezorgd. Als gevolg van de crisis, wordt het bedrijfsleven vandaag de dag publiekelijk ter verantwoording geroepen voor haar beloningsbeleid. De noodzaak om beloningsmodellen te creëren die naast ondernemend gedrag ook integer handelen van managers stimuleren is groter geworden.

Ten slotte geeft de crisis aanleiding tot een herziening van de relatie tussen bedrijfsleven en overheid. Nu zelfs Alan Greenspan aangeeft dat het zelfcorrigerende vermogen van het management van bepaalde ondernemingen onvoldoende was om de bestaande problemen te voorkomen, heeft de overheid een sterk argument om in te grijpen. Zij zal waarschijnlijk nieuwe regelgeving introduceren, bestaande regelgeving strenger controleren en minder vertrouwen op vrijwillige gedragscodes. Bedrijven die zich opstellen als partner en actief meedenken met de overheid, kunnen beter anticiperen op deze veranderingen en een voorsprong opbouwen ten opzichte van concurrenten.

Het woord crisis heeft in het Chinees twee betekenissen: een gevaarlijke kans en een kansrijk gevaar. Ondernemers die de huidige crisis zien als een gevaarlijke kans zullen defensief en vanuit hun eigenbelang reageren. Ondernemers die de crisis beschouwen als een kansrijk gevaar trekken lering uit de crisis en zullen op de lange termijn het meest succesvol zijn. Het zijn deze ondernemers die bijdragen aan een meer maatschappelijk verantwoord en gezonder bedrijfsleven.

Dries Faems (Universiteit Twente), Hans Frankort (Universiteit Maastricht), Brian Tjemkes, Paul Vlaar en Wouter Stam (Vrije Universiteit), Justin Jansen en Diederik van Liere (Erasmus Universiteit) hebben zich tot doel gesteld bij te dragen aan het maatschappelijk debat door het bedrijfsleven, de politiek en de wetenschap dichter tot elkaar te brengen.

U kunt hier reageren op dit artikel.